Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği (Breast Cancer Worry Scale)

Özet

Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği (GKEÖ), bireylerin, özellikle de kadınların, göğüs kanseri riski veya olası nüksü ile ilgili yaşadıkları bilişsel ve duygusal kaygıyı ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türk popülasyonuna uyarlama çalışmasıdır. Şermin Timur Taşhan ve arkadaşları tarafından 2018 yılında gerçekleştirilen bu çalışma, ölçeğin Türkçe versiyonunun geçerlik ve güvenirlik özelliklerini tespit ederek, hemşirelik ve halk sağlığı alanlarında kullanılabilirliğini sağlamıştır. Ölçek, sağlık kaygısının spesifik bir alanına odaklanarak, risk altındaki bireylerin psikolojik ihtiyaçlarını belirlemede önemli bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Göğüs Kanseri Endişesi, Sağlık Kaygısı, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Geçerlik, Güvenirlik, Türkiye, Onkoloji Hemşireliği

Yazarlar

Şermin Timur Taşhan, Tuba Uçar, Yelda Aksoy Derya, Gülşah Nacar, Bayram Erci

Amaç

GKEÖ’nün temel amacı, göğüs kanseri riski taşıyan veya bu hastalığı geçirmiş bireylerde, hastalığa ilişkin endişe düzeyini, bu endişenin yoğunluğunu ve günlük yaşam üzerindeki etkisini nicel olarak değerlendirmektir. Uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, ölçeğin modifiye edilmiş İngilizce versiyonunun kültürel ve dilsel olarak Türk kültürüne uygunluğunu sağlamak ve bu versiyonun psikometrik yeterliliğini (geçerlik ve güvenirlik) kanıtlamaktır. Bu sayede, klinisyenler ve araştırmacılar, endişe seviyesi yüksek olan bireyleri erken teşhis edebilir ve hedefe yönelik psikososyal müdahaleler geliştirebilir.

Yapı

Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği, bireyin bilişsel düzeyde göğüs kanseri hakkında ne sıklıkta düşündüğünü ve duygusal düzeyde bu düşüncelerin ne kadar rahatsız edici olduğunu ölçen bir psikolojik yapı üzerine kurulmuştur. Ölçek, genellikle iki ana boyut etrafında organize olur:

• Endişe Yoğunluğu: Bireyin göğüs kanseri hakkında ne kadar yoğun kaygı duyduğunu ve bu kaygının kişisel refahını ne ölçüde etkilediğini değerlendirir.
• Hastalık Riski Algısı: Bireyin kendi riskini ne kadar yüksek veya düşük algıladığına dair bilişsel değerlendirmeleri içerir.

Bu yapı, sağlık davranışları modellerinde sıklıkla ele alınan spesifik bir tehdit algısı ve buna bağlı duygusal tepkiler çerçevesinde incelenmektedir.

Geçerlik

Timur Taşhan ve arkadaşlarının 2018 tarihli çalışmasında, GKEÖ’nün Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Yapı geçerliğini değerlendirmek amacıyla genellikle doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak maddelerin göğüs kanseri endişesi yapısını yeterince temsil edip etmediği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: DFA sonuçları, ölçeğin orijinal yapısına benzer bir faktör yapısını desteklemiştir. Bu, ölçeğin teorik olarak ölçmesi beklenen yapıyı başarıyla ölçtüğünü göstermektedir.
• Ölçüt Bağımlı Geçerlik: Ölçeğin, benzer yapıları ölçen diğer geçerli araçlarla (örneğin, genel anksiyete veya depresyon ölçekleri) korelasyonunun incelenmesiyle kanıtlanmıştır. Yüksek endişe düzeylerinin, ilgili psikolojik sıkıntılarla anlamlı düzeyde ilişkili olduğu tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçümün tutarlılığını ve kararlılığını göstermektedir. Türk adaptasyon çalışmasında, iç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır.

• İç Tutarlılık: Ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısı, kabul edilebilir sınırların (genellikle 0.70 ve üzeri) üzerinde bulunmuştur. Bu yüksek değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği (Olası): Her ne kadar kaynakta belirtilmese de, adaptasyon çalışmalarında ölçeğin zaman içindeki kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de incelenmiş olabilir. Bu analiz, ölçekten alınan puanların kısa bir süre aralığında stabil kaldığını gösterir.

Faktör Analizi

Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun faktör yapısını incelemek için kullanılan Faktör Analizi, ölçeğin çok boyutlu yapısını ortaya koymuştur.

Uyarlama çalışmasında genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) tercih edilir. DFA, modifiye edilmiş orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısının Türk verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmiştir. Analiz sonuçları, ölçeğin maddelerinin tek bir genel endişe faktörüne mi yoksa birden fazla alt boyuta mı (örneğin, algılanan risk ve duygusal tepki) ayrıldığını netleştirmiştir. Elde edilen uyum indeksleri, Türkçe modelin veri setine mükemmel veya iyi uyum sağladığını göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptasyon) Türü Psikometrik Ölçek

Format: Genellikle 4 veya 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılır (Örneğin, “Hiçbir zaman”dan “Her zaman”a kadar).

Mevcut Diller: Türkçe, Orijinal dil (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkin Kadınlar (Özellikle göğüs kanseri riski taşıyanlar, ailesinde öykü bulunanlar veya tarama programlarına katılanlar).

Yaş Grubu: 18 yaş ve üzeri yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Türk uyarlama çalışması, genellikle Türkiye’nin farklı bölgelerindeki hastanelerin genel cerrahi, onkoloji veya kadın sağlığı birimlerinden alınan gönüllü katılımcılarla gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Bireysel olarak uygulanan, kağıt-kalem veya dijital ortamda doldurulabilen öz bildirim anketi.

Anahtar Kelimeler

Modifiye Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği, Uyarlama, Psikometri, Sağlık Tarama, Anksiyete, Türk Popülasyonu, Onkoloji, Sağlık Psikolojisi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar İletişimi)

Yazışma Adresi: Dr. Şermin Timur Taşhan, İnönü Üniversitesi, Sağlık Bilimleri Fakültesi, Hemşirelik Bölümü, Malatya, Türkiye (2018 çalışmasına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, akademik bir yayın olarak erişime sunulmuştur. Kullanım izni için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

• Test Yılı: Türkçe adaptasyon çalışmasının yayın yılı 2018’dir.
• Ücret Durumu: Akademik araştırmalar ve eğitim amaçlı kullanımlarda genellikle ücret talep edilmemekle birlikte, ticari kullanım için yazarlardan izin alınması zorunludur.

Kaynaklar

Timur-Tashan, S., Ucar, T., Aksoy-Derya, Y., Nacar, G., & Erci, B. (2018). Validity and reliability of the Turkish version of the modified breast cancer worry scale. Iranian Journal of Public Health, 47(11), 1681-1687. Bu makaleye aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: ijph.tums.ac.ir

Orijinal PDF dosyası aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: gogus-kanseri-endise-olcegibreast-cancer-worry-scale-toad.pdf

Göğüs Kanseri Endişe Ölçeği Maddeleri (Breast Cancer Worry Scale)

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Bu ölçeğin maddeleri, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Ölçek maddelerine erişim için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi veya yukarıda belirtilen akademik referansın incelenmesi gerekmektedir.