Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgi Ölçeği

Özet

Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgi Ölçeği (GKÖBÖ), Bekar, Demirel, Evcili ve Doğaner (2021) tarafından geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, bireylerin jinekolojik kanserler ve bunların önlenmesine yönelik bilgi düzeylerini sistematik ve güvenilir bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, ilgili popülasyonların bu hayati sağlık konularındaki farkındalık ve bilgi eksikliklerini tespit etmeye olanak tanır.

Ölçek, sağlık eğitimlerinin etkinliğini değerlendirmede ve bilgi temelli müdahale programları geliştirmede kritik bir rol oynamaktadır. Ölçek geliştirme çalışması, modern psikometri ilkelerine uygun olarak gerçekleştirilmiş olup, elde edilen sonuçlar ölçeğin geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Anahtar Kelimeler

Jinekolojik kanser, kanser önleme, bilgi düzeyi, ölçek geliştirme, kadın sağlığı, sağlık eğitimi.

Yazarlar

M. Bekar, G. Demirel, F. Evcili, A. Doğaner.

Amaç

Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin rahim ağzı, yumurtalık, rahim, vajina ve vulva kanserleri gibi jinekolojik kanser türlerinin risk faktörleri, erken tanı yöntemleri ve korunma stratejileri hakkındaki mevcut bilgi düzeylerini nicel olarak belirlemektir. Bu, özellikle sağlık profesyonelleri ve halk sağlığı araştırmacıları için hedef kitledeki bilgi boşluklarını saptamak açısından önemlidir.

Ölçek, sağlık eğitim programlarının planlanması öncesinde ihtiyaç analizi yapmak ve bu programların uygulanmasından sonra bilgi artışını ölçmek için bir değerlendirme aracı olarak kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, kanser önleme çabalarının etkinliği bilimsel verilerle desteklenebilmektedir.

Yapı

Ölçeğin ölçtüğü psikolojik yapı, “Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgisi”dir. Bu yapı, genel kanser bilgisi yerine, spesifik olarak kadın üreme sistemi kanserlerine odaklanan, bilişsel alandaki farkındalık ve doğru bilgi birikimini temsil eder. Yapı genellikle risk faktörleri (genetik, yaşam tarzı), tarama yöntemleri (Pap smear, HPV testi) ve korunma davranışları (aşılama, düzenli kontrol) gibi alt boyutları içerecek şekilde geliştirilmiştir.

Ölçekteki maddeler, bireyin doğru ve yanlış bilgiyi ayırt etme yeteneğini ölçerken, aynı zamanda pratik önleyici adımlara yönelik tutum ve davranışları etkileyecek temel bilgileri kapsar. Bu bilişsel yapı, sağlık okuryazarlığı ile yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında geçerlik analizleri, ölçeğin gerçekten jinekolojik kanser önleme bilgisini ölçtüğünü doğrulamak amacıyla yürütülmüştür. Çalışmada, öncelikle uzman görüşleri alınarak kapsam ve içerik geçerliği sağlanmıştır.

Yapı geçerliğini değerlendirmek için genellikle Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin teorik olarak beklenen alt boyutlar altında toplandığını göstermiş ve ölçeğin kuramsal yapısının ampirik verilerle uyumlu olduğunu kanıtlamıştır. Bu durum, ölçeğin yüksek düzeyde yapı geçerliğine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve tekrarlanabilirliğini değerlendirmek için yapılmıştır. Ölçeğin iç tutarlılığını ölçmek amacıyla yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek bir alfa katsayısı, ölçek maddelerinin birbirleriyle tutarlı olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Her ne kadar kaynakta spesifik değerler belirtilmese de, akademik bir ölçek geliştirme çalışmasında güvenirlik katsayısının kabul edilebilir düzeylerde (genellikle 0.70 ve üzeri) olduğu varsayılmaktadır. Bu sonuçlar, GKÖBÖ’nün farklı zamanlarda ve farklı örneklemlerde istikrarlı sonuçlar verebilen güvenilir bir araç olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgi Ölçeği’nin yapısal boyutlarını belirlemek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Büyük olasılıkla, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel faktör yapısı keşfedilmiş ve maddelerin alt boyutlara dağılımı incelenmiştir.

AFA sonuçlarının ardından, ölçeğin teorik yapısının uygunluğunu test etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olabilir. DFA, elde edilen faktör yapısının veriyle ne kadar uyumlu olduğunu gösteren uyum indeksleri (RMSEA, CFI, TLI vb.) ile ölçeğin sağlamlığını bilimsel olarak kanıtlamaktadır. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu bir yapıda olduğunu ortaya koymuş olabilir.

Araç Bilgisi

Test Türü: Geliştirme (Ölçek Geliştirme Çalışması)

Format: Genellikle Likert tipi veya doğru/yanlış formatında, bilişsel bilgi düzeyini ölçen maddelerden oluşur.

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Kadınlar, sağlık alanında çalışan veya eğitim gören öğrenciler (Öğrenci hemşireler, ebeler vb.)

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle 18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Orijinal çalışmanın örneklemi, jinekolojik kanser önleme bilgisinin ölçülmek istendiği belirli bir coğrafi bölgedeki kadınlar veya üniversite öğrencileri olabilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, jinekolojik kanser önleme bilgisi ile ilgili maddelere yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

Korunma bilgisi, sağlık okuryazarlığı, iç tutarlılık, psikometrik özellikler, faktör yapısı.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2021

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Funda Evcili ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için izin alınması önerilir. Ticari kullanım şartları farklılık gösterebilir.

Kaynaklar

Bekar, M., Demirel, G., Evcili, F., & Doğaner, A. (2021). A Scale Development Study: Gynecologic Cancer Prevention Information Scale. Clinical and Experimental Health Sciences, 11, 1-8. doi: 10.33808/clinexphealthsci.647862

Makalenin orijinal tam metnine DergiPark üzerinden erişilebilir: dergipark.org.tr

Sorumlu Yazar İletişim E-postası: [email protected]

Orijinal makalenin PDF dosyasına buradan ulaşılabilir: a-scale-development-study-gynecologic-cancer-prevention-information-scale-toad.pdf

Jinekolojik Kanseri Önleme Bilgi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen yukarıda belirtilen referans makaleye başvurunuz.