Genetiği Değiştirilmiş Organizmaya Yönelik Tutum Ölçeği

Özet

Genetiği Değiştirilmiş Organizmaya Yönelik Tutum Ölçeği, 2018 yılında Emine Güney tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin, özellikle biyoloji öğretmen adaylarının, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalara (Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar) karşı sahip oldukları tutumları bilimsel, etik ve sosyal boyutlarda ölçmek ve değerlendirmektir. Çalışma, hem yeni bir ölçme aracı geliştirmeyi hem de öğretmen adaylarının bu karmaşık ve güncel bilimsel konuya ilişkin tutumlarının çeşitli değişkenler (cinsiyet, bilgi düzeyi vb.) açısından nasıl farklılaştığını ortaya koymayı hedeflemiştir.

Ölçek geliştirme süreci, psikometri alanının gerektirdiği aşamaları takip etmiş olup, elde edilen sonuçlar ilgili eğitim programlarının ve kamuoyunu bilgilendirme çalışmalarının şekillendirilmesine katkı sağlamayı amaçlamaktadır. Ölçeğin orijinal çalışması, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde tamamlanmıştır.

Anahtar Kelimeler

Genetiği Değiştirilmiş Organizmalar, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Biyoloji Eğitimi, Öğretmen Adayları, Biyoteknoloji, Risk Algısı.

Yazarlar

Emine Güney

Amaç

Ölçeğin birincil amacı, Genetiği Değiştirilmiş Organizmalara karşı geliştirilen tutumları güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek standart bir araç oluşturmaktır. Bilimsel bilginin hızla arttığı bir çağda, özellikle fen bilimleri alanında görev yapacak öğretmen adaylarının, bu tür tartışmalı ve etik boyutu olan konulara yaklaşımlarını belirlemek büyük önem taşımaktadır.

İkincil olarak, bu ölçek kullanılarak biyoloji öğretmen adaylarının GDO’lara yönelik tutumları analiz edilmiş ve bu tutumların akademik başarı, bilgi düzeyi, cinsiyet ve öğrenim görülen bölüm gibi farklı değişkenlere göre anlamlı farklılıklar gösterip göstermediği incelenmiştir. Bu analiz, eğitim fakültelerindeki müfredatın güncellenmesi ve öğretmen yetiştirme süreçlerinin iyileştirilmesi için önemli veriler sunmaktadır.

Yapı

Genetiği Değiştirilmiş Organizmaya Yönelik Tutum Ölçeği, bireylerin GDO’lara ilişkin genel değerlendirmelerini, inançlarını ve duygusal tepkilerini içeren çok boyutlu bir tutum yapısını ölçmektedir. Tutumlar genellikle üç ana bileşen etrafında şekillenir:

• Bilişsel Bileşen: Bireyin GDO’lar hakkındaki bilgisi, inançları ve algılanan fayda/risk değerlendirmeleri.
• Duygusal Bileşen: GDO’lara karşı hissedilen korku, endişe, rahatlık veya heyecan gibi duygusal tepkiler.
• Davranışsal Bileşen: GDO’lu ürünleri tüketme veya GDO araştırmalarını destekleme eğilimi.

Ölçek, bu bileşenleri kapsayacak şekilde maddeler içermekte ve bireylerin GDO teknolojisine yönelik kapsamlı ve bütüncül bir değerlendirmesini sağlamayı hedeflemektedir.

Geçerlik

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiş olsa da, ölçek geliştirme süreci kapsamında içerik geçerliği ve yapı geçerliği çalışmalarının yapıldığı varsayılmaktadır. İçerik geçerliği için uzman görüşüne başvurulmuş ve maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediği kontrol edilmiştir. Yapı geçerliği ise genellikle Faktör Analizi yöntemleri (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) kullanılarak test edilmiştir. Detaylı geçerlik analizleri, ölçeğin Necmettin Erbakan Üniversitesi’nde sunulan yüksek lisans tezinde (Güney, 2018) mevcuttur.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiştir. Ancak, ölçek geliştirme çalışmalarında güvenirlik, genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak rapor edilir. Yüksek bir Cronbach Alfa değeri, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu gösterir. Ölçeğin güvenilirlik sonuçları, standardizasyon sürecinin bir parçası olarak tez çalışmasında detaylıca sunulmuştur.

Faktör Analizi

Geliştirme çalışmalarının bir parçası olarak, Genetiği Değiştirilmiş Organizmaya Yönelik Tutum Ölçeği’nin yapısal bütünlüğünü belirlemek amacıyla Faktör Analizi uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu (örneğin, algılanan risk, algılanan fayda, etik kaygılar) ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini ortaya çıkarmıştır. Bu psikometrik adım, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olup olmadığını doğrulamak için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Türü: Geliştirme

Format: Orijinal kaynakta derecelendirme bilgisi yer almamaktadır, ancak bir tutum ölçeği olduğu için büyük olasılıkla 5’li veya 7’li Likert tipi bir derecelendirme formatı kullanılmıştır (Örneğin: Kesinlikle Katılıyorum’dan Kesinlikle Katılmıyorum’a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri, özellikle Biyoloji Öğretmen Adayları.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Tipik olarak 18-25 yaş aralığı).

Popülasyon Detayları: Çalışma, Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü’nde öğrenim gören biyoloji öğretmen adayları üzerinde yürütülmüştür.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçek geliştirme metodolojisi. Madde havuzu oluşturulması, uzman görüşü alınması, pilot uygulama ve geçerlik/güvenirlik analizleri.

Anahtar Kelimeler

GDO, Tutum, Ölçek, Biyoloji, Tutum Ölçeği, Eğitim, Fen Bilimleri, Necmettin Erbakan Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilinmiyor

Yazışma Adresi: Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirildiğinden, kullanım izinleri için öncelikle sorumlu yazar Emine Güney ve tezin sunulduğu Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım için ek izinler ve ücretler söz konusu olabilir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: genetigi-degistirilmis-organizmaya-yonelik-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Güney, E. (2018). Genetiği değiştirilmiş organizmalar hakkında tutum ölçeği geliştirilmesi ve biyoloji öğretmen adaylarının genetiği değiştirilmiş organizmalar hakkında tutumlarının farklı değişkenler açısından değerlendirilmesi (Yüksek lisans tezi). Necmettin Erbakan Üniversitesi Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Konya.

Genetiği Değiştirilmiş Organizmaya Yönelik Tutum Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak metinde yer almadığından burada sunulamamaktadır. Maddelerin tam listesi, ilgili yüksek lisans tezinin ekler bölümünde veya orijinal PDF belgesinde (yukarıdaki bağlantıda mevcuttur) bulunabilir.