İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu

Özet

İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu (İYÖ-KV), bireylerin kişilerarası ilişkilerde gösterdikleri yeterlilik düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışmaları, Halil Ekşi, Büşra Yılmaz ve Tuğba Türk tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Ölçek, özellikle sosyal ve duygusal becerilerin birleşimi olan ilişkide yetkinlik (İlişkide Yetkinlik) yapısını çok boyutlu olarak ele almaktadır. Adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin kültürel bağlama uygunluğunu sağlamayı ve psikolojik araştırmalarda kullanılabilecek güvenilir bir enstrüman sunmayı amaçlamıştır.

Bu adaptasyon, üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüş olup, ilişkisel süreçlerdeki bireysel farklılıkları ve bu farklılıkların akademik başarı, ruh sağlığı ve sosyal uyum gibi çeşitli sonuçlarla ilişkisini incelemek isteyen araştırmacılar için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Kapsamlı versiyonu, yetkinliğin sadece iletişim becerilerinden ibaret olmadığını, aynı zamanda duygusal düzenleme ve çatışma çözümleme yeteneklerini de kapsadığını vurgular.

Anahtar Kelimeler

İlişkide Yetkinlik, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlama, Kişilerarası İlişkiler, Duygusal Düzenleme, Sosyal Beceriler, Psikometri.

Yazarlar

Halil Ekşi, Büşra Yılmaz, Tuğba Türk.

Amaç

İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu’nun temel amacı, bireylerin sağlıklı ve işlevsel kişilerarası ilişkiler kurma, sürdürme ve yönetme kapasitelerini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışmasının özel amacı ise, uluslararası alanda kabul görmüş bu ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilmesi için gerekli olan geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmaktır.

Ölçek, araştırmacılara ve klinik uygulayıcılara, ilişki kalitesini ve bireysel yetkinliği etkileyen temel becerileri saptama imkanı sunar. Özellikle genç yetişkinlerde ilişki dinamiklerini anlamak, iletişim eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek ve ilişki sorunlarına yönelik erken müdahale stratejileri geliştirmek için kritik bir araçtır. Bu sayede, Türkiye’deki psikoloji ve eğitim bilimleri alanındaki araştırmalar için standart bir ölçme aracı sağlanmıştır.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel yapılardan biri olan ilişkide yetkinlik kavramını ölçmektedir. İlişkide yetkinlik, bireyin sosyal etkileşimlerde başarılı olması için gereken bilgi, beceri ve tutumların karmaşık bir bileşenidir. Bu yapı genellikle aşağıdaki temel boyutları içerir:

• Duygusal Farkındalık ve Düzenleme: Bireyin hem kendi duygularını hem de partnerinin duygularını doğru bir şekilde algılayabilme ve yönetebilme yeteneği.
• Etkili İletişim Becerileri: Açık, dürüst ve empatik bir şekilde kendini ifade etme ve aktif dinleme yeteneği.
• Çatışma Çözme Becerileri: İlişkisel anlaşmazlıkları yapıcı ve karşılıklı tatmin edici yollarla ele alma becerisi.
• Empati ve Perspektif Alma: Partnerin veya diğer kişilerin bakış açısını anlama ve onlara uygun tepkiler verme yeteneği.

Kapsamlı versiyon, bu çok boyutlu yapıyı detaylı bir şekilde inceleyerek, sadece davranışsal çıktılara değil, aynı zamanda bu davranışların altında yatan bilişsel ve duygusal süreçlere de odaklanmaktadır. Bu sayede, ilişkisel başarısızlıkların veya memnuniyetsizliklerin kaynağı daha derinlemesine analiz edilebilir.

Geçerlik

İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu’nun Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Ekşi, Yılmaz ve Türk (2018) tarafından sunulan bildiride detaylandırılmıştır. Geçerlik, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ne kadar doğru ölçtüğünün kanıtıdır. Türkçe adaptasyonunda genellikle yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği yöntemlerine başvurulmuştur.

Yapı geçerliği kapsamında, ölçeğin teorik olarak beklendiği gibi ilişki yetkinliğini temsil eden alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığı incelenmiştir. Bu analizler, genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak gerçekleştirilir. Ayrıca, ölçek puanlarının teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla (örneğin, yaşam doyumu, yalnızlık, öz-yeterlik) korelasyonları incelenerek yakınsak ve ıraksak geçerlik kanıtları sunulmuştur. Bu bulgular, ölçeğin ilişkide yetkinlik yapısını Türk kültüründe geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Güvenirlik analizleri, bir ölçme aracının tutarlılığını ve kararlılığını gösterir. İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu’nun Türkçe adaptasyonunda, güvenirlik kanıtları genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve muhtemelen test-tekrar test güvenilirliği ile belirlenmiştir.

İç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ve aynı yapıyı ölçtüğünü gösterir. Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin homojen olduğunu ve güvenilir bir toplam puan sağladığını işaret eder. Adaptasyon çalışmasında elde edilen güvenirlik katsayıları, ölçeğin Türk popülasyonunda tutarlı sonuçlar verdiğini destekler nitelikte olmalıdır. Bu sonuçlar, araştırmacıların elde ettikleri verilerin rastgele hatalardan arınmış olduğu konusunda güvence sağlar.

Faktör Analizi

Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunup korunmadığını belirlemek amacıyla faktör analizi yöntemleri uygulanmıştır. Adaptasyon sürecinde, genellikle öncelikle Keşfedici Faktör Analizi (KFA) ile madde yükleri ve faktör yapısı incelenir, ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile orijinal ölçeğin hipotez edilen faktör yapısının veriyle uyumu test edilir.

İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu’nun birden fazla alt boyutu olduğu varsayıldığından, faktör analizinin bu çok boyutlu yapıyı net bir şekilde ortaya çıkarması beklenir. Analiz sonuçları, ölçeğin Türkçe formunun, orijinal ölçekteki teorik alt boyutları (örneğin, duygusal ifade, çatışma yönetimi, sosyal inisiyatif) başarıyla ayrıştırdığını ve bu yapının Türk kültürü için uygun olduğunu göstermelidir. Bu psikometrik süreçler, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Orijinal bir İngilizce ölçeğin Türkçe’ye çevirisi ve kültürel adaptasyonu).

Format: Genellikle Likert tipi derecelendirme ölçeği formatında olup, katılımcıların maddelere ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri beklenir.

Derecelendirme: Adaptasyon çalışmasında derecelendirme formatı belirtilmemiş olsa da, benzer psikolojik ölçeklerde sıklıkla 5’li veya 7’li Likert tipi seçenekler (Örn: “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a) kullanılır.

Mevcut Diller: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Genç Yetişkinler ve Genel Popülasyon.

Yaş Grubu: Üniversite öğrencileri (18+ yaş) üzerinde uyarlama çalışması yapılmıştır.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması, 13. Uluslararası Balkan Eğitim ve Bilim Kongresi’nde sunulan bildiriye göre, genellikle üniversite öğrencileri örneklemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim ölçeği. Katılımcılar, kendi ilişkisel yetkinliklerini değerlendirerek maddelere yanıt verirler.

Anahtar Kelimeler

İletişim Becerileri, İlişki Kalitesi, Çatışma Yönetimi, Duygusal Zeka, Psikolojik Test, Adaptasyon.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Halil Ekşi

Yazar ORCID Tanımlayıcı: ORCID bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Marmara Üniversitesi Eğitim Fakültesi (Tahmini Kurum)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücretler konusunda detaylı bilgi almak amacıyla sorumlu yazar Halil Ekşi ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Akademik araştırma amaçlı kullanımlar genellikle ücretsiz veya düşük ücretli olabilirken, ticari veya klinik amaçlı kullanımlar farklı koşullara tabi olabilir. Ölçeğin Türkçe’ye adaptasyon ve psikometrik çalışmalarının yayınlandığı yıl 2018‘dir. Ölçeğin orijinal geliştirilme yılı bu tarihten daha eskidir.

Ölçeğin orijinal PDF ve DOCX dosyaları aşağıdaki bağlantılardan indirilebilir:

• PDF Dosyası: iliskide-yetkinlik-olcegi-kapsamli-versiyonu-toad.pdf
• DOCX Dosyası: iliskide-yetkinlik-olcegi-kapsamli-versiyonu-toad.docx

Kaynaklar

1. Ekşi, H., Yılmaz, B. ve Türk, T. (2018). İlişkide yetkinlik ölçeği: Kapsamlı versiyonunun Türkçe formunun geçerliği ve güvenirliği. 13. Uluslararası Balkan Eğitim ve Bilim Kongresi Tam Metin Bildiri Kitabı (ss.193-197). Trakya Üniversitesi Eğitim Fakültesi, Edirne.

İlişkide Yetkinlik Ölçeği: Kapsamlı Versiyonu Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, kaynağın sağladığı metin içinde belirtilmemiştir. Maddelerin tamamına ulaşmak için, yukarıda referansı verilen 2018 tarihli kongre bildirisine başvurulması gerekmektedir.

Genel olarak, İlişkide Yetkinlik Ölçeği’nin maddeleri, bireyin bir ilişkiyi başlatma, sürdürme ve sonlandırma sırasındaki davranışsal, bilişsel ve duygusal tepkilerini değerlendirmeye yönelik ifadelerden oluşur. Örnek maddeler, bireyin partneriyle çatışmayı nasıl yönettiği, duygusal ihtiyaçlarını ne kadar açıkça ifade edebildiği ve başkalarının duygularına ne kadar duyarlı olduğu gibi konuları kapsar. Maddelerin tam listesi ve puanlama yönergeleri, adaptasyon çalışmasının tam metninde yer almaktadır.