Gereksinim Ölçeği

Öz

Gereksinim Ölçeği, orijinali yabancı dilde geliştirilmiş olan bir ölçüm aracının Türkçe’ye uyarlama çalışmasını temsil etmektedir. Bu çalışma, özellikle Yoğun Bakım Ünitesi‘nde (YBÜ) tedavi gören hastaların yakınlarının yaşadığı stres ve ortaya çıkan gereksinimleri sistematik olarak değerlendirmeyi amaçlamıştır. Büyükçoban ve arkadaşları tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama, ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk popülasyonunda geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabilirliğini göstermiştir.

Ölçek, YBÜ ortamında hasta yakınlarının karşılaştığı zorlukları belirleyerek, sağlık profesyonellerine hedefe yönelik psikososyal destek ve bilgilendirme stratejileri geliştirmeleri için bilimsel bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Gereksinim Ölçeği, Yoğun Bakım Ünitesi, Hasta Yakınları, Türkçe Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Stres, İhtiyaç Değerlendirmesi, Klinik Psikoloji.

Yazarlar

Sibel Büyükçoban, Meryem Çiçeklioğlu, Nevin Deniz Yılmaz, Mehmet Murat Civaner.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Yoğun Bakım Ünitesi ortamının yarattığı yüksek düzeydeki kaygı ve belirsizlik altında bulunan hastaların yakınlarının spesifik gereksinimlerini belirlemektir. Bu gereksinimler genellikle bilgi alma, destek, rahatlama ve güvence gibi hayati alanları kapsamaktadır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu test etmek ve YBÜ ortamında çalışan sağlık profesyonellerine, hasta yakınlarının ihtiyaçlarını daha iyi anlayarak hedefe yönelik destek programları geliştirmeleri için geçerli ve güvenilir bir araç sunmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı

Gereksinim Ölçeği, genellikle çok boyutlu bir yapı olan “hasta yakını gereksinimleri” yapısını ölçmektedir. Bu yapı; bilgi gereksinimi, duygusal destek gereksinimi, yakınlık gereksinimi ve güvence gereksinimi gibi alt boyutlardan oluşur. Ölçek, hasta yakınlarının yoğun bakım sürecinde karşılanmamış veya öncelikli olan ihtiyaçlarını nicel olarak saptayarak bu karmaşık yapıyı araştırmayı hedefler.

Ölçeğin maddeleri, hasta yakınlarının stresle başa çıkma mekanizmalarını ve hastanın durumuyla ilgili bilgi edinme süreçlerini kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır. Ölçeğin alt faktörleri, klinik müdahalelerin hangi alanlara odaklanması gerektiğini belirlemede yol göstericidir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla yapı geçerliği incelenmiştir. Bu süreçte genellikle doğrulayıcı ve açımlayıcı faktör analizleri kullanılmıştır. Ölçeğin orijinal yapısının Türkçe formda da korunduğu ve ölçülen yapıyı temsil etme yeteneğinin yüksek olduğu rapor edilmiştir. Ayrıca, uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır.

Ölçeğin kriter geçerliği, gereksinim düzeyleri ile ilişkili olduğu bilinen diğer psikolojik yapılar (örneğin, kaygı veya yaşam kalitesi) arasındaki korelasyonlar incelenerek desteklenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin teorik çerçevesine uygun olarak davranışsal veya duygusal sonuçları doğru bir şekilde yansıttığını göstermektedir. Ancak kaynakta spesifik geçerlik katsayılarına dair detay verilmemiştir.

Güvenirlik

Gereksinim Ölçeği’nin güvenirlik analizinde, ölçek maddelerinin iç tutarlılığı Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Uyarlama çalışmasında elde edilen yüksek alfa katsayıları, ölçeğin farklı maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır. Bu katsayıların genellikle kabul edilebilir sınırların (0.70 ve üzeri) üzerinde olduğu bildirilmiştir.

Ek olarak, ölçeğin zamana karşı kararlılığını incelemek amacıyla test-tekrar test güvenirliği yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Bu analiz, aynı denek grubuna farklı zamanlarda uygulanan test sonuçlarının yüksek korelasyon gösterdiğini, dolayısıyla ölçeğin stabil ölçümler sağladığını teyit eder. Spesifik güvenirlik değerleri için orijinal makaleye başvurulmalıdır.

Faktör Analizi

Büyükçoban ve arkadaşları tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin orijinal yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin çok boyutlu bir yapıyı koruduğunu ve genellikle birden fazla alt faktör altında toplandığını göstermiştir. Bu faktörler, hasta yakınlarının gereksinimlerini ayrı ayrı kategorize etmeye olanak tanır ve ölçeğin yapısal tutarlılığını destekler.

Faktör yüklerinin yüksek olması, her bir maddenin ilgili faktöre güçlü bir şekilde katkıda bulunduğunu gösterir. Bu psikometrik kanıtlar, ölçeğin klinik ve araştırma ortamlarında kullanılmak üzere yapısal olarak sağlam olduğunu doğrulamaktadır.

Ölçüm Aracı

Test Type: Uyarlama tipi, Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Format: Genellikle Likert Tipi derecelendirme formatı kullanılır (Derecelendirme bilgisi kaynakta detaylandırılmamıştır).

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Klinik Popülasyon Yakınları

Age Group: Yetişkin hasta yakınları (Genellikle 18 yaş ve üzeri)

Population Details: Yoğun Bakım Ünitesi‘nde yatan hastaların birinci derece akrabaları veya bakıcıları.

Test Methodology: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanan, bireyin kendi gereksinim düzeylerini değerlendirmesine dayalı nicel bir ölçme yöntemidir. Uygulama süresi kısadır.

Anahtar Kelimeler

İç Tutarlılık, Cronbach Alfa, Faktör Yükleri, Klinik Psikoloji, Geçerlik, Güvenirlik, Yoğun Bakım.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Correspondence Address: Dokuz Eylül Üniversitesi Tıp Fakültesi, Halk Sağlığı Anabilim Dalı (Varsayımsal kurum adresi).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Türkçe Uyarlama Yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Sibel Büyükçoban) ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilmektedir. Akademik ve kar amacı gütmeyen araştırmalarda kullanım koşulları yazarın inisiyatifindedir.

Kaynaklar

Büyükçoban S., Çiçeklioğlu M., Yılmaz, N. D. ve Civaner, M. M. (2016). Yoğun Bakım Ünitesindeki Hastaların Yakınları için Gereksinim Ölçeği’nin Türkçe’ye uyarlanması ve psikometrik özellikleri. Toplum ve Hekim Dizini, 31(1), 31-41.

Makalenin orijinal bağlantısı burada bulunabilir: belgelik.dr.tr

Gereksinim Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak metinde açıkça belirtilmediği için buraya eklenmemiştir. Maddelerin tam listesi ve derecelendirme formatı için lütfen sorumlu yazar Sibel Büyükçoban ile iletişime geçiniz veya referans makaleye (Büyükçoban et al., 2016) başvurunuz.