Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği

Özet

Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği (DEÇDOTÖ), erken çocukluk dönemindeki bireylerde Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) riskini belirlemek amacıyla kullanılan yaygın bir Tarama Ölçeği‘nin Türkçe’ye Uyarlama çalışmasıdır. Bu adaptasyon, özellikle 18 ila 30 aylık çocuklar için tasarlanmış olup, sosyal iletişim, ortak dikkat ve davranışsal farklılıkları erken dönemde saptamayı hedefler.

Ölçeğin Türk örneklemi üzerindeki geçerlik ve güvenirlik çalışması, 2005 yılında Aslı Yıkgeç tarafından Boğaziçi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü’ne sunulan bir yüksek lisans tezi kapsamında gerçekleştirilmiştir. Bu çalışma, uluslararası alanda kabul görmüş tarama aracının Türk kültürü bağlamında psikometrik yeterliliğini ortaya koymayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Otizm, Erken Tarama, Çocuk Gelişimi, M-CHAT, Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği, Psikometri, Otizm Spektrum Bozukluğu.

Yazarlar

Aslı Yıkgeç (Uyarlama Çalışması Sorumlu Yazarı).

[quads id=5]

Amaç

DEÇDOTÖ’nün temel amacı, küçük çocuklarda Otizm Spektrum Bozukluğu (OSB) riskini mümkün olan en erken aşamada, genellikle birinci basamak sağlık hizmetlerinde veya pediatrik kontrollerde belirlemektir. Erken tanı ve tarama, risk altındaki çocukların hızla erken müdahale programlarına yönlendirilmesi açısından hayati önem taşımaktadır.

Uyarlama çalışmasının özel amacı ise, orijinal ölçeğin (M-CHAT veya benzeri) maddelerinin Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, psikometrik açıdan yeterliliğini ve Türk çocuk popülasyonunda güvenilir bir Tarama Ölçeği olarak kullanılıp kullanılamayacağını bilimsel yöntemlerle test etmektir.

Yapı

DEÇDOTÖ, otizm spektrum bozukluğunun çekirdek semptom alanlarını ölçmeye odaklanan bir yapıyı esas alır. Bu yapısal alanlar genellikle şu kategoriler altında toplanır: Sosyal Etkileşim ve İletişimdeki Eksiklikler (göz teması, işaret etme, ortak dikkat), Sınırlı ve Tekrarlayıcı Davranış Kalıpları (stereotipik hareketler, rutinlere aşırı bağlılık) ve Oyun Becerileri (taklit ve sembolik oyun). Ölçek, ebeveyn raporlamasına dayalı olarak bu davranışların varlığını ve sıklığını değerlendirir.

Geçerlik

Ölçeğin Geçerlik (Geçerlik) çalışması, Aslı Yıkgeç’in 2005 tarihli yüksek lisans tezinde detaylıca incelenmiştir. Tarama ölçeklerinde geçerlik, özellikle duyarlılık (gerçek pozitif oranı) ve özgüllük (gerçek negatif oranı) gibi ölçüt bağımlı geçerlik göstergeleri üzerinden değerlendirilir. Bu adaptasyon çalışmasında, DEÇDOTÖ’nün Türk çocuklarında klinik olarak tanılanmış otizm vakalarını ne kadar doğru bir şekilde ayırt edebildiği incelenmiştir. Sunulan kaynak bilgide spesifik geçerlik katsayıları yer almamaktadır, ancak uyarlama çalışmasının temel amacı yapısal ve ölçüt geçerliğini sağlamaktır.

Güvenirlik

Ölçeğin Güvenirlik (Güvenirlik) analizleri, ölçeğin zaman içinde ve farklı değerlendiriciler arasında tutarlı sonuçlar üretme kapasitesini belirler. Uyarlama çalışmalarında genellikle iç tutarlılık (maddelerin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğu) ve test-tekrar test güvenirliği (ölçümlerin kararlılığı) incelenir. Yıkgeç (2005) çalışmasında, Türk popülasyonunda DEÇDOTÖ’nün klinik kullanım için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu gösteren psikometrik analizlerin yapıldığı varsayılmaktadır. Detaylı güvenirlik katsayıları için tezin kendisine başvurulması gerekmektedir.

Faktör Analizi

Uyarlama sürecinin kritik bir aşaması olan Faktör Analizi, ölçeğin orijinal yapısının Türk örnekleminde de geçerli olup olmadığını araştırmayı hedefler. Orijinal M-CHAT tipik olarak tek bir genel otizm riski faktörünü ölçerken, bazı varyasyonlar sosyal iletişim ve motor beceriler gibi alt boyutları ayrıştırabilir. Yıkgeç’in çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemek ve kültürel farklılıkların faktör yüklerini nasıl etkilediğini görmek amacıyla açıklayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi tekniklerini kullanmış olabilir.

Araç Bilgileri

Test Type: Uyarlama

Format: Ebeveyn Raporlama Ölçeği (Checklist). Yanıtlar genellikle basit kategorik seçimler (örneğin, Evet/Hayır) şeklindedir.

Language Available: Türkçe

Population Group: Klinik ve genel popülasyondan çocuklar.

Age Group: Erken Çocukluk Dönemi (Genellikle 18 ay ile 30 ay arası).

Population Details: Ölçeğin Geçerlik ve Güvenirlik çalışması Türk örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ebeveynlere, çocuklarının gözlemlenen davranışları hakkında bir dizi soru sorulur. Elde edilen yanıtlara göre bir risk puanı hesaplanır ve bu puana göre çocuğun otizm spektrum bozukluğu açısından riskli olup olmadığı belirlenir.

Anahtar Kelimeler

Erken Müdahale, Yüksek Lisans Tezi, Boğaziçi Üniversitesi, Psikolojik Ölçüm, DEÇDOTÖ, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Boğaziçi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü (Uyarlama çalışmasının yapıldığı dönemdeki kurumsal adres).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2005 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı, dağıtımı ve ticari amaçlarla çoğaltılması için sorumlu yazar Aslı Yıkgeç ile iletişim kurulması gerekmektedir. İletişim adresi: [email protected].

Orijinal M-CHAT/M-CHAT-R ölçekleri genellikle klinik ve akademik amaçlar için ücretsiz olarak temin edilebilirken, bu spesifik adaptasyonun yasal kullanım hakları uyarlamayı gerçekleştiren yazar tarafından belirlenmektedir.

Kaynaklar

Yıkgeç, A. (2005). Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeğinin Türk örneklemi üzerinde geçerlik çalışması (Yüksek lisans tezi). Boğaziçi Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: degistirilmis-erken-cocukluk-donemi-otizm-tarama-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Değiştirilmiş Erken Çocukluk Dönemi Otizm Tarama Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri kaynak bilgide sunulmamıştır. DEÇDOTÖ, otizm tarama ölçeklerinin uluslararası standartlarına uygun olarak, çocuğun sosyal tepkilerini, iletişim başlangıçlarını ve tekrarlayıcı davranışlarını sorgulayan yaklaşık 20 maddeden oluşmaktadır.