Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği

Özet

Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği (GYİÖ), bireyin çeşitli yaşam zorlukları ve yeni durumlarla başa çıkma yeteneğine dair genel inancını ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası bir aracın Türkçe adaptasyonudur. Bu ölçek, Ömer Çelikkaleli ve Binnur Çapri tarafından 2008 yılında Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi‘nde yayımlanan çalışma ile psikometrik özellikler açısından incelenmiştir. Ölçeğin temel amacı, bireylerin kendi yeterlilik algılarını değerlendirerek, psikolojik iyilik halleri ve başarıları arasındaki ilişkiyi araştırmaktır. Bu ölçek, orijinal tek boyutlu yapıyı koruyarak adaptasyonun geçerli ve güvenilir olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Genel Yetkinlik İnancı, Öz Yeterlik, Uyarlama, Self-Efficacy, Çelikkaleli, Çapri, Psikometri, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Ömer Çelikkaleli, Binnur Çapri

Amaç

Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin farklı bağlamlarda karşılaştıkları zorluklarla başa çıkma kapasitelerine yönelik genel ve istikrarlı inançlarını (öz yeterlik beklentilerini) değerlendirmektir. Bu adaptasyon çalışması, orijinal olarak Almanca ve İngilizce dillerinde geliştirilmiş olan ölçeğin, Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamak üzere yapılmıştır.

Ölçek, klinik ortamlarda, eğitim araştırmalarında ve örgütsel psikolojide, bireylerin stres yönetimi, motivasyon seviyeleri ve hedefe ulaşma çabaları gibi değişkenlerle olan ilişkisini incelemek için kritik bir araç görevi görür. 2008 yılında gerçekleştirilen bu adaptasyon, Türkiye’deki psikoloji araştırmalarına önemli bir metodolojik katkı sunmuştur.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teori bağlamında Albert Bandura tarafından kavramsallaştırılan Genel Yetkinlik İnancı (General Self-Efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, duruma özgü yeterlik inançlarının aksine, bireyin genel olarak zor durumlarla başa çıkma ve yeni beceriler öğrenme kapasitesine dair yaygın ve tutarlı bir algısını ifade eder. Yüksek yetkinlik inancına sahip bireyler, zorlukları tehdit olarak değil, üstesinden gelinebilecek meydan okumalar olarak algılama eğilimindedirler.

Uluslararası alanda tek boyutlu bir yapı olarak kabul edilen bu ölçek, adaptasyon çalışmasında da tek boyutlu yapının korunduğunu göstermiştir. Bu tek boyutluluk, yetkinlik inancının farklı alanlarda genel bir eğilim olarak işlediği varsayımını desteklemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, yapı geçerliği ve ölçüt geçerliği üzerine yoğunlaşmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin orijinal yapısında olduğu gibi tek faktörlü yapısının Türk örnekleminde de iyi uyum gösterdiği tespit edilmiştir. Bu durum, maddelerin yalnızca tek bir temel psikolojik yapıyı ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Ölçüt geçerliği kapsamında ise ölçek puanlarının, teorik olarak ilişkili olması beklenen diğer yapılarla (örneğin, kaygı, depresyon, yaşam doyumu) anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediği incelenmiştir. Elde edilen korelasyon katsayıları, Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği’nin beklenen teorik ilişkileri yansıttığını ve geçerli bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği’nin güvenirlik çalışmaları, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) ve test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık analizleri, ölçeğin maddeleri arasındaki homojenliğin yüksek olduğunu göstermiştir. Genellikle bu tür adaptasyon çalışmalarında Cronbach Alfa değerinin .80’in üzerinde olduğu rapor edilmektedir, bu da ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü işaret eder.

Test-tekrar test güvenilirliği çalışması, ölçek puanlarının belirli bir zaman aralığı (genellikle 2 ila 4 hafta) sonra tekrar uygulandığında tutarlılığını koruduğunu göstermiştir. Yüksek test-tekrar test korelasyonları, ölçeğin zaman içinde kararlı bir özellik olan genel yetkinlik inancını güvenilir bir biçimde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Adaptasyon çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliğini değerlendirmek için Faktör Analizi uygulanmıştır. Çelikkaleli ve Çapri (2008) tarafından yapılan doğrulayıcı faktör analizi (DFA), 10 maddeden oluşan ölçeğin orijinal tek faktörlü yapısının Türk kültürüne uygun olduğunu doğrulamıştır. Bu tek faktörlü model, kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) ile desteklenmiştir. Bu bulgu, Genel Yetkinlik İnancı’nın kültürel farklılıklara rağmen evrensel olarak tek bir temel boyutta ölçülebileceği hipotezini güçlendirmiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Genellikle 4’lü Likert Ölçeği (Kesinlikle katılmıyorumdan Kesinlikle katılıyorum’a kadar puanlama).

Mevcut Diller: Türkçe (Adaptasyon), Orijinal formu Almanca ve İngilizce.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyonu.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonu ve Yetişkinlik.

Popülasyon Detayları: Adaptasyon çalışması genellikle üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak genel yetkinlik inancı yetişkin popülasyonunda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemi. Bireylerin kendi yetkinlik inanç düzeylerini değerlendirmeleri istenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Genel Yetkinlik, Öz Yeterlik, Psikolojik Ölçüm, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Likert Ölçeği, Çukurova Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değil.

Yazışma Adresi: Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Adana, Türkiye (Yayın tarihi itibarıyla).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2008 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle orijinal yazarların iznine tabidir, ancak genellikle kamuya açık bir araç olarak kabul edilir. Ticari kullanım için orijinal ölçek sahipleriyle (Schwarzer ve Jerusalem) iletişime geçilmesi gerekebilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi şuradan indirilebilir: genel-yetkinlik-inanci-olcegi-toad.pdf.

Kaynaklar

• Çelikkaleli, Ö., & Çapri, B. (2008). Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Çukurova Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü Dergisi, 17(3), 93-104. Makaleye Dergipark üzerinden erişim sağlanabilir: dergipark.ulakbim.gov.tr.

Genel Yetkinlik İnancı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. (Madde listesi kaynakta verilmemiştir, bu nedenle adaptasyon çalışmasının genel yapısı belirtilecektir.)

Bu ölçek 10 maddeden oluşmaktadır. Orijinal kaynakta maddelerin tam listesi açıkça belirtilmediği için, kullanıcıların detaylı maddelere ulaşmak amacıyla yukarıda belirtilen Çelikkaleli ve Çapri (2008) referans makalesine başvurması gerekmektedir. Maddeler, bireyin zorluklarla başa çıkma, hedeflere ulaşma ve yeni durumlara uyum sağlama yeteneğine dair inançlarını yansıtan ifadelerden oluşur.