Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu

Özet

Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu (GTİÖ-KF), bireylerin sahip olduğu irrasyonel inanışları ölçmek amacıyla geliştirilmiş olan orijinal bir ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmış kısa versiyonudur. Murat Artıran tarafından 2019 yılında gerçekleştirilen bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerliğini ve güvenirliğini psikometrik açıdan değerlendirmeyi amaçlamıştır. Çalışma, ölçeğin orijinal 7 faktörlü yapısını koruduğunu ve yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermiştir. Bu kısa form, özellikle Akılcı Duygusal Davranışçı Terapi (ADDT) çerçevesinde değerlendirilen temel bilişsel çarpıtmaları ve katı tutumları saptamak için pratik bir araç sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği, Kısa Form, İrrasyonel inanışlar, ADDT, Türkçe uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik

Yazarlar

Murat Artıran

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin psikolojik sıkıntılarına zemin hazırlayan ve işlevsiz davranışlara yol açan irrasyonel inanış kalıplarını hızlı ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Uyarlama çalışmasının spesifik amacı ise, ölçeğin orijinal yapısını ve psikometrik özelliklerini koruyarak, Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu’nu Türk kültürüne ve diline kazandırmaktır.

Ölçek, özellikle klinik ve akademik araştırmalarda, bireylerin mutlakiyetçi talepler, felaketleştirme, düşük hayal kırıklığı toleransı ve diğer olumsuz irrasyonel inanış türleri açısından düzeylerini belirlemeye yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Yapı

Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu, irrasyonel inanışlar psikolojik yapısını ölçmektedir. Bu yapı, Albert Ellis’in Akılcı Duygusal Davranışçı Terapi (ADDT) kuramına dayanır ve genellikle yedi temel irrasyonel inanış faktörünü içerir.

Bu yedi faktör, bireylerin kendileri, başkaları ve dünya hakkındaki katı, mantık dışı taleplerini ve bu talepler karşılanmadığında ortaya çıkan duygusal ve davranışsal sonuçları temsil eder. Ölçek, bu irrasyonel düşünce biçimlerinin yoğunluğunu değerlendirerek, bilişsel yeniden yapılandırma ihtiyacını belirlemede önemli bir rol oynar.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında kapsamlı geçerlik analizleri gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türk kültüründe ölçmek istediği yapıyı doğru ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

• Dil Eşdeğerliliği Çalışması: Ölçeğin İngilizce ve Türkçe formları arasındaki anlamsal ve yapısal tutarlılığı sağlamak amacıyla çeviri ve geri çeviri süreçleri uygulanmıştır.
• Yapı Geçerliği: Hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin faktör yapısı incelenmiştir. Bu analizler, orijinal ölçeğin varsayılan 7 faktörlü yapısının Türkçe formda da desteklendiğini ortaya koymuştur.
• Ölçüt Bağıntılı Geçerlik: Ölçeğin, benzer veya ilişkili psikolojik yapılarla (örneğin, diğer irrasyonel inanış veya psikopatoloji ölçütleri) beklenen düzeyde ilişkili olup olmadığını belirlemek için ölçüt bağıntılı geçerlik analizleri yapılmıştır.

Güvenirlik

Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu’nun güvenirlik çalışmaları, ölçüm sonuçlarının zaman içinde ve maddeler arasında tutarlı olduğunu göstermiştir.

• İç Tutarlılık Analizi: Çalışmada ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı .84 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini göstermektedir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin belirli bir zaman aralığıyla aynı denek grubuna tekrar uygulanması sonucu elde edilen test-tekrar test sonuçları, ölçümler arasında yüksek oranda bir tutarlılık olduğunu belirterek ölçeğin zamana karşı direncini kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek üzere hem açımlayıcı hem de doğrulayıcı faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçek, irrasyonel inanışları ölçen 7 faktörlü bir yapıya sahiptir.

Türkçe formunun Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, orijinal 7 faktörlü yapının büyük ölçüde korunduğunu ve ölçek maddelerinin beklenen faktörlere yüklendiğini ortaya koymuştur. Ardından gerçekleştirilen Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), modelin uyum indekslerinin kabul edilebilir sınırlar içinde olduğunu göstererek, orijinal 7 faktörlü yapının Türkçe örneklemde de geçerli olduğunu desteklemiştir. Bu sonuçlar, GTİÖ-KF’nin yapısal bütünlüğünü güçlendirmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Kullanılan Derecelendirme: 5’li Likert ölçeği. (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum)

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal Dil (Bilinmiyor, muhtemelen İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, psikometrik analizler için yeterli büyüklükte bir yetişkin örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Uygulama bireysel veya grup halinde, kağıt-kalem veya dijital ortamda yapılabilir.

Anahtar Kelimeler

Faktör analizi, Test-tekrar test, İç tutarlılık, Adaptasyon, Psikoloji, Bilişsel davranışçı terapi, Duygusal sıkıntı

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Veri mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Veri mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik veya klinik amaçlı kullanımı için izin ve ücret bilgileri konusunda sorumlu yazar Murat Artıran ile yukarıda belirtilen e-posta adresi aracılığıyla iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyaları aşağıda mevcuttur:

• genel-tutumlar-ve-inanislar-olcegi-kisa-formu-irrasyonel-inanislar-olcegi-toad.pdf

• genel-tutumlar-ve-inanislar-olcegi-kisa-formu-toad.pdf

Kaynaklar

Artıran, M . (2019). Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği Kısa Formu’nun Türkçe’ye uyarlama: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi , 20 (3) , 842-858 . DOI: 10.17679/inuefd.516350. Makalenin tam metnine Dergipark üzerinden erişilebilir.

Genel Tutumlar ve İnanışlar Ölçeği-Kısa Formu Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

1. Benim için önemli olan şeylerde başarısız olmak çekilmezdir ve başarsız olmaya katlanamıyorum.

2. Diğer insanların beni hesaba katmamasına dayanamam ve haksızlığa uğramaya katlanamam.

3. Rahatsızlık, stres ve gerginlik içinde olmaya dayanamıyorum, stres ve gerginlik katlanılmaz bir şeydir.

4. Benim için önemli olan şeylerde başarılı olmasam dahi kendimi bir birey olarak değerli görmeye devam ederim.

5. Gergin ve stres içinde olmaya dayanamıyorum, bence aşırı gerginlik içinde olmak çekilmez bir durum.