Genel ve Bilgi Teknolojileri ile İlgili Problem Çözme Becerileri Ölçeği

Özet

Genel ve Bilgi Teknolojileri ile İlgili Problem Çözme Becerileri Ölçeği, bireylerin genel problem çözme yetenekleri ile birlikte özellikle bilgi teknolojileri (BT) alanındaki becerilerini değerlendirmek amacıyla uyarlanmış bir psikolojik ölçüm aracıdır. Bu ölçek, Varış (2008) tarafından ilköğretim okullarındaki öğretmenlerin bilgi teknolojileri okuryazarlık düzeylerini belirlemek amacıyla yüksek lisans tezi kapsamında kullanılmıştır. Ölçek, özellikle öğretmenlerin dijital ortamda karşılaştıkları sorunları çözme, analiz etme ve yeni bilgi üretme yetkinliklerini ölçmeye odaklanmaktadır.

Ölçek, beş farklı alt boyutta toplam 35 maddeden oluşmakta olup, 6’lı Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır. Geçerlik çalışmaları kapsam geçerliği yöntemiyle, güvenirlik çalışmaları ise Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı ile analiz edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Problem çözme becerileri, bilgi teknolojileri, dijital okuryazarlık, metabilişsel beceriler, öğretmen yetkinlikleri, uyarlama ölçeği.

Yazarlar

Zehra VARIŞ

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin hem genel bağlamda hem de özellikle günümüz eğitim ve iş ortamlarında kritik öneme sahip olan bilgi teknolojileri ile ilgili alanlarda sergiledikleri problem çözme yetkinliklerinin düzeyini nicel olarak belirlemektir. Bu araç, Varış’ın (2008) çalışmasında, ilköğretim öğretmenlerinin dijital okuryazarlık seviyelerini ve teknolojik araçları kullanma durumlarını saptamak için uyarlanmıştır.

Ölçek, öğretmenlerin teknoloji entegrasyonu sırasında karşılaştıkları zorlukları aşma kapasitelerini değerlendirerek, hizmet içi eğitim ihtiyaçlarının belirlenmesine ve pedagojik yaklaşımların geliştirilmesine katkı sağlamayı hedeflemektedir. Bu sayede, öğretmenlerin teknoloji kullanımında ne kadar yetkin oldukları ve sorun çözme yaklaşımları ortaya konulmaktadır.

Yapı

Ölçek, beş temel alt boyutta toplanan becerileri ölçerek karmaşık bir yapıyı değerlendirmektedir. Bu yapı, sadece bilişsel problem çözme süreçlerini değil, aynı zamanda dijital çağa özgü metabilişsel ve teknik yeterlilikleri de kapsamaktadır. Ölçülen temel yapı, bireyin karşılaştığı sorunları tanımlama, analiz etme, çözüm üretme ve bu süreci etkin bir şekilde yönetme yeteneğidir.

Ölçek maddeleri, genel problem çözme becerileri ile birlikte, dijital teknolojilerin gerektirdiği özel bilgi ve becerilere odaklanmaktadır. Bu çok boyutlu yapı, bireyin teknoloji yoğun ortamlardaki yetkinliğini bütüncül bir şekilde analiz etmeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları kapsamında kapsam geçerliği incelenmiştir. Kapsam geçerliği, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapının tüm yönlerini yeterince temsil edip etmediğini kontrol etmeyi amaçlar. Bu çalışma, Varış (2008) tarafından geliştirilen spesifik bir “Uzman değerlendirme formu” aracılığıyla gerçekleştirilmiştir.

Uzman görüşlerine başvurulması, ölçek maddelerinin ilgili literatüre ve ölçülmek istenen problem çözme becerileri yapısına uygunluğunu sağlamıştır. Bu süreç, ölçeğin kavramsal çerçeveye uygun olarak tasarlandığını doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık düzeyini belirlemek amacıyla güvenirlik analizleri yapılmıştır. Bu analizlerde, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısı hesaplanmıştır.

Yüksek bir Cronbach Alfa katsayısı, ölçeğin farklı alt boyutları aracılığıyla dahi katılımcıların yanıtlarında kararlılık olduğunu ve aracın ilgili popülasyonda güvenilir sonuçlar ürettiğini işaret eder.

Faktör Analizi

Ölçek, beş ana faktör (alt boyut) altında toplanan toplam 35 maddeden oluşmaktadır. Bu faktör yapısı, katılımcıların problem çözme becerilerini genel yetkinliklerden spesifik dijital yeterliliklere kadar ayrıştırmaktadır. Ölçeğin faktör yapısı, problem çözme ve bilgi teknolojileri becerilerinin çok boyutlu doğasını yansıtmaktadır.

Belirlenen faktörler ve madde sayıları aşağıdaki gibidir:

• Problem Çözme Becerileri: 6 madde
• İletişim ve Metabilişsel Beceriler: 4 madde
• Temel Bilgi Teknolojileri Becerileri: 6 madde
• Analiz ve Üretim Becerileri: 7 madde
• Bilgi ve İnternet ile İlgili Beceriler: 12 madde

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği

Format: 6’lı Likert Tip Derecelendirme. Katılımcılardan ilgili becerilere sahip olma veya güven duyma düzeylerini belirtmeleri beklenmektedir. Derecelendirme şu şekildedir: (0= becerim yok – 5= güveniyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğretmenler

Yaş Grubu: Yetişkin

Popülasyon Detayları: Ölçek, 2008 yılında yapılan yüksek lisans çalışmasında ilköğretim okullarında görev yapan öğretmenler üzerinde kullanılmıştır.

Test Metodolojisi: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Bilgi teknolojileri okuryazarlığı, öğretmen yeterlilikleri, metabilişsel beceriler, dijital yetkinlik, Cronbach Alfa, kapsam geçerliği.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor (U/K)

Bağlılık E-posta Adresleri: Bilinmiyor (U/K)

Yazışma Adresi: Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara (2008 Tezine Göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal uyarlama çalışması 2008 yılında tamamlanmıştır. Ölçek, bir yüksek lisans tezi kapsamında kullanıldığı için, akademik veya ticari amaçlı kullanımlarda sorumlu yazar Zehra Varış’tan veya ilgili kurumdan (Gazi Üniversitesi) izin alınması ve uygun atfın yapılması gerekmektedir. Kullanım ücretine dair spesifik bir bilgi bulunmamaktadır.

Kaynaklar

1. Varış, Z. (2008). İlköğretim okullarındaki öğretmenlerin bilgi teknolojileri okuryazarlık düzeyleri ve bunları kullanma durumlarının belirlenmesi (Yüksek lisans tezi). Gazi Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Bu ölçeğin kaynak tezi ve ek bilgileri YÖK Ulusal Tez Merkezi üzerinden erişime açıktır: tez.yok.gov.tr

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: genel-ve-bilgi-teknolojileri-ile-ilgili-problem-cozme-becerileri-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Genel ve Bilgi Teknolojileri ile İlgili Problem Çözme Becerileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• problem çözme becerileri (6 madde)
• iletişim ve metabilişsel beceriler (4 madde)
• temel bilgi teknolojileri becerileri (6 madde)
• analiz ve üretim becerileri (7 madde)
• bilgi ve internet ile ilgili beceriler (12 madde)