Genel Sosyotelist Olma Ölçeği

Özet

Genel Sosyotelist Olma Ölçeği, bireylerin sosyal çevrelerine yönelik algılarını ve sosyotelist eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilen orijinal bir aracın Türkçeye uyarlamasıdır. Bu ölçek, sosyotelist olma yapısını bilimsel standartlara uygun olarak Türk kültüründe incelemeyi hedeflemektedir. Uyarlama çalışması, Derya Orhan-Göksün tarafından 2019 yılında gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik analizleri yapılarak psikometrik yeterliliği test edilmiştir. Bu çalışma, ilgili kavramın Türkiye’deki akademik araştırmalara kazandırılması açısından önemli bir adım teşkil etmektedir.

Ölçeğin geliştirilmesi ve adapte edilmesi süreci, psikolojik ölçme araçlarının kültürel eşdeğerliğini sağlamak amacıyla titizlikle yürütülmüştür. Elde edilen bulgular, Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin Türk örnekleminde de tutarlı ve geçerli ölçümler yapabildiğini göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Sosyotelist Olma, Sosyotelizm, Psikometrik Özellikler, Ölçek Uyarlaması, Sosyal Algı, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Derya ORHAN GÖKSÜN

[quads id=5]

Amaç

Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin sosyotelist olma düzeylerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel ve dilsel eşdeğerliğini sağlayarak, Türk kültürüne özgü sosyal ve psikolojik araştırmalarda kullanılabilirliğini artırmayı amaçlamıştır. Ölçek, özellikle sosyal psikoloji ve kişilik çalışmaları alanında teorik ve ampirik katkılar sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, araştırmacılara sosyotelizm kavramını ölçmek için standart bir araç sunarak, bu yapının diğer psikolojik değişkenlerle (örneğin, benlik saygısı, sosyal kaygı veya toplumsal uyum) ilişkilerini inceleme imkanı tanımaktadır. Bu sayede, Türkiye’deki sosyal davranış örüntüleri hakkında derinlemesine bilgi edinilmesi amaçlanmıştır.

Yapı

Ölçek, “Sosyotelist Olma” (Sociotelic Being) adı verilen psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, bireyin sosyal hedeflerine, toplumsal beklentilere ve sosyal çevreye yönelik genel yönelimini veya bu sosyal gerçekliklere maruz kalma derecesini ifade eder. Sosyotelizm, bireyin kendi benliğinden ziyade, toplumsal kabul, onay ve sosyal statü gibi dışsal faktörlere ne ölçüde odaklandığını yansıtan bir eğilim olarak kavramsallaştırılabilir.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısının Türkçe örneklemde de korunduğu varsayılmış ve bu sosyotelist eğilimin tek boyutlu ya da çok boyutlu olup olmadığı faktör analizi yöntemleriyle incelenmiştir. Bu yapı, sosyal psikolojideki uyum, normlara bağlılık ve sosyal baskı gibi kavramlarla yakından ilişkilidir.

Geçerlik

Orhan-Göksün (2019) tarafından yürütülen uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapı geçerliğine odaklanılmıştır. Yapı geçerliğini test etmek amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçek maddelerinin kuramsal olarak öngörülen faktör yapısına uygunluğunu değerlendirir.

Çalışmada, ölçeğin Türkçe formunun kabul edilebilir düzeyde iyi uyum indekslerine sahip olduğu ve orijinal ölçekle benzer bir faktör yapısını ortaya çıkardığı rapor edilmiştir. Ayrıca, ölçeğin diğer ilgili psikolojik yapılarla beklenen yön ve düzeyde ilişkiler gösterip göstermediği (ölçüt bağımlı geçerlik ve ayırt edici geçerlik) incelenerek, Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin geçerli bir ölçüm aracı olduğu sonucuna varılmıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik incelemeleri, iç tutarlılık katsayıları üzerinden gerçekleştirilmiştir. İç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir. Orhan-Göksün (2019) tarafından yapılan çalışmada, ölçeğin Cronbach Alfa iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve kabul edilebilir sınırların üzerinde olduğu belirlenmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve ölçülen yapıyı istikrarlı bir biçimde temsil ettiğini göstermektedir.

Yüksek bir güvenirlik katsayısı, ölçeğin tekrarlanan ölçümlerde benzer sonuçlar vereceğine işaret eder. Bazı uyarlama çalışmalarında ek olarak test-tekrar test güvenilirliği de incelenir; bu da ölçeğin zaman içinde kararlılığını gösterir. Adaptasyon çalışmasının, Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin Türk örnekleminde güvenilir bir araç olduğunu doğruladığı kabul edilmektedir.

Faktör Analizi

Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin Türkçeye uyarlaması sürecinde, ölçeğin yapısal boyutlarını netleştirmek için faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. İlk olarak Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ile maddelerin faktör yükleri ve faktör sayısı incelenmiş, ardından elde edilen yapının orijinal ölçek yapısıyla ne kadar örtüştüğünü kontrol etmek için Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) uygulanmıştır.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin kuramsal olarak beklenen faktör yapısının Türkçe formda da doğrulandığı ve ölçek maddelerinin ilgili faktörlere yüksek yüklerle ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapı geçerliğinin temel dayanağını oluşturmaktadır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon)

Format: Orijinal ölçeğin formatına bağlı kalınarak muhtemelen 4’lü, 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır. (Örneğin: Hiç Katılmıyorum’dan Tamamen Katılıyorum’a.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri veya genel yetişkin popülasyonu (Adaptasyon çalışması genellikle üniversite öğrencileri üzerinde başlar).

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, farklı demografik özelliklere sahip bireylerden oluşan bir örneklem.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemiyle uygulanan kağıt-kalem veya dijital anket formu.

Anahtar Kelimeler

Sosyotelist Olma, Sosyal İlişkiler, Güvenirlik, Geçerlik, Psikolojik Ölçek, Sosyal Psikoloji.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut değil (Kaynakta belirtilmemiştir).

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Derya ORHAN GÖKSÜN (Adıyaman Üniversitesi, ilgili bölüm).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Genel Sosyotelist Olma Ölçeği’nin adaptasyon çalışması 2019 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımları için genellikle yazarın izni gerekmektedir. Ticari kullanımlar veya geniş çaplı uygulamalar için sorumlu yazar Derya Orhan Göksün ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. Ölçeğin kullanımı için standart bir ücret bilgisi mevcut değildir, ancak akademik kullanımların genellikle ücretsiz olduğu varsayılmaktadır.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: genel-sosyotelist-olma-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Orhan-Göksün, D. (2019). Sosyotelist olma ve sosyotelizme maruz kalma ölçeklerinin Türkçeye uyarlanması. Afyon Kocatepe Üniversitesi Sosyal Bilimler Dergisi, 21(3), 657-671.

Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.org.tr

[quads id=5]

Genel Sosyotelist Olma Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına ulaşmak için ilgili referans makaleye (Orhan-Göksün, 2019) başvurulması gerekmektedir.