Adil Olma Değer Ölçeği

Özet

Adil Olma Değer Ölçeği, 2019 yılında Yusuf Yıldırım tarafından doktora tezi kapsamında geliştirilmiş öz bildirimli bir ölçektir. Ölçek, bireylerin ve özellikle öğrencilerin adil olma değerine yönelik algılarını, inançlarını ve bu değere atfettikleri önemi ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin geliştirilme süreci, Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile titizlikle incelenmiştir.

Yapılan psikometrik analizler sonucunda, başlangıçtaki maddelerden elenerek son haline ulaşan 15 maddelik ölçek, üç ana faktörlü bir yapı sergilemektedir: Evrensel Boyut, Toplumsal Boyut ve Bireysel Boyut. Ölçeğin geçerliliği ve güvenirliği, kabul edilebilir düzeyde iyi uyum indeksleri ve yüksek iç tutarlılık katsayıları ile desteklenmektedir.

Anahtar Kelimeler

Adil Olma Değeri, Değerler Eğitimi, Psikometrik Özellikler, Faktör Analizi, Yapı Geçerliliği, Etkin Vatandaşlık.

Yazarlar

Yusuf YILDIRIM

Amaç

Adil Olma Değer Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin adil olma değerine yönelik tutum ve davranışlarını bilimsel olarak ölçmektir. Ölçek, özellikle okul dışı etkinlik temelli değerler eğitimi programlarının öğrencilerin etkin vatandaşlık değerleri üzerindeki etkisini inceleyen akademik bir çalışmanın parçası olarak geliştirilmiştir.

Bu ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, uygulanan pedagojik yöntemlerin bireylerde adalet değerini ne düzeyde geliştirdiğini değerlendirmede standart, geçerli ve güvenilir bir araç sunmayı hedeflemektedir. Bu sayede, değerler eğitiminin sonuçları objektif verilerle analiz edilebilmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki temel değer kavramlarından biri olan adil olma değerini ölçmektedir. Bu değer, bireyin kendi haklarına ve başkalarının haklarına eşit ve tarafsız bir şekilde yaklaşma eğilimini ifade eder. Ölçeğin kuramsal yapısı, adalet kavramının farklı yaşam alanlarındaki tezahürlerini yansıtacak şekilde üç ana boyutta ele alınmıştır.

Bu boyutlar, adil olma değerinin kapsamlı bir değerlendirmesini sunar:

• Evrensel Boyut: Küresel etik ilkeler, insan hakları ve genel ahlaki normlar çerçevesinde adaletin algılanışını kapsar.
• Toplumsal Boyut: Aile, okul ve toplum içindeki sosyal etkileşimlerde eşitlik, hakkaniyet ve kurallara uygunluk gibi unsurları değerlendirir.
• Bireysel Boyut: Kişinin kendine karşı dürüstlüğü, içsel adalet duygusu ve kişisel kararlarında tarafsızlık ilkesini ne ölçüde benimsediğini yansıtır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliliğini belirlemek amacıyla ilk olarak iç tutarlılık analizleri yapılmıştır. Madde-toplam korelasyonu düşük çıkan 3 madde 26 maddelik ölçekten çıkarılarak 23 madde ile analizlere devam edilmiştir. Örneklem büyüklüğünün faktör analizi için uygunluğunu kontrol etmek amacıyla uygulanan Kaiser-Meyer Olkin (KMO) testi değeri .81 olarak bulunmuştur; bu değer, verinin faktör analizi için yüksek düzeyde uygun olduğunu göstermektedir. Barlett Küresellik Testi sonucu ise istatistiksel olarak anlamlı bulunmuştur (χ²= 1402.163; p<.01).

Üç faktörlü yapının model uyumunu test etmek için uygulanan Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, modelin veriye iyi uyum sağladığını göstermiştir. Ki-kare değerinin anlamlı olmasına rağmen (χ²=178.70, sd=85, p=.000), uyum indeksleri değerleri incelenmiştir. Elde edilen uyum indeksleri (NFI=.90, IFI=.95, CFI=.95, GFI=.97, AGFI=.95, TLI=.94, RMSEA=.039 ve SRMR=.04) literatürde belirtilen iyi uyum düzeylerini karşılamaktadır. Özellikle RMSEA ve SRMR değerlerinin düşük olması, modelin kabul edilebilir düzeyde yapısal geçerliliğe sahip olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık, test yarılama yöntemi ve test-tekrar test kararlılığı üzerinden değerlendirilmiştir. İç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değerleri, alt ölçekler bazında .62 ile .78 arasında değişmektedir. Bu değerler, alt ölçeklerin genel olarak güvenilir sonuçlar verdiğini göstermektedir.

Uygulanan İki Yarı Testi (Split-Half) güvenirlik katsayıları .71 ile .76 aralığında bulunmuştur. Ölçeğin zamana karşı kararlılığını gösteren Test-Tekrar Test güvenirlik katsayısı ise .74 olarak hesaplanmıştır. Büyüköztürk (2006) tarafından belirtildiği gibi, kabul edilebilir bir güvenirlik için katsayı değerinin genellikle .70 üzerinde olması beklenir. Elde edilen bu katsayılar, Adil Olma Değer Ölçeği’nin tutarlı ve kararlı sonuçlar sağladığını doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Geçerlik analizlerinin bir parçası olarak gerçekleştirilen Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA), ölçeğin nihai 15 maddelik yapısını ortaya çıkarmıştır. Faktör yükü düşük olan maddeler aşamalı olarak çıkarıldıktan sonra, öz-değerler ve grafikler incelenerek ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğuna karar verilmiştir.

Bu üç faktörlü yapı, toplam varyansın %39.25’ini açıklamaktadır. Varyansın dağılımı şöyledir: Birinci faktör (Evrensel Boyut) %21.25, İkinci faktör (Toplumsal Boyut) %10.05 ve Üçüncü faktör (Bireysel Boyut) %7.95’tir. Maddelerin faktör yükleri .30 ile .80 arasında değişmektedir. Faktör isimlendirmeleri, literatür ve kuramsal yapıya uygun olarak yapılmıştır.

Ölçekte yer alan 15 maddenin 12’si olumlu (pozitif) ifade, 3’ü ise tersine kodlanması gereken olumsuz (negatif) ifade içermektedir.

Araç Bilgileri

Test Type: Geliştirme

Format: 15 maddelik, 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği.

Language Available: Türkçe.

Population Group: Öğrenciler (Eğitim araştırmaları bağlamında geliştirilmiştir).

Age Group: Belirtilmemiştir (Doktora tezi bağlamında genellikle orta veya lise öğrencileri).

Population Details: Okul dışı etkinlik temelli değerler eğitimi programı katılımcıları üzerinde uygulanmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Derecelendirme: 5 “Tamamen uygun”, 4 “Uygun”, 3 “Biraz uygun”, 2 “Uygun değil”, 1 “Hiç uygun değil”.

Anahtar Kelimeler

Adil Olma, Değer Ölçeği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA), Eğitim Psikolojisi, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Sakarya Üniversitesi, Sakarya (Tez kaynağına göre)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında Yusuf Yıldırım’ın doktora tezi kapsamında geliştirilmiş akademik bir araçtır. Ticari kullanım, izin ve güncel ücret şartları için doğrudan sorumlu yazar (Yusuf YILDIRIM) ile iletişime geçilmesi tavsiye edilmektedir. İletişim e-postası: [email protected].

Kaynaklar

1. Yıldırım, Y. (2019). Okul dışı etkinlik temelli değerler eğitimi programının etkin vatandaşlık değerlerine etkisi (Doktora Tezi). Sakarya Üniversitesi, Sakarya.
2. Büyüköztürk, Ş. (2006). Sosyal bilimler için veri analizi el kitabı: İstatistik, araştırma deseni, SPSS uygulamaları ve yorum. Ankara: Pegem A Yayıncılık.

Adil Olma Değer Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek, toplamda 15 maddeden oluşmaktadır. Bu maddelerin 12’si olumlu yönde, 3’ü ise tersine kodlanması gereken olumsuz yönde ifade edilmiştir. Ölçek maddeleri, üç faktörlü yapıyı yansıtmaktadır: Evrensel, Toplumsal ve Bireysel Boyut.

Ölçeğin orijinal PDF içeriği buradan indirilebilir: adil-olma-değer-ölçeği-toad.pdf