Genel Özyeterlilik Ölçeği

Özet

Genel Özyeterlilik Ölçeği (GÖYÖ), bireylerin yaşamdaki zorluklarla başa çıkma ve hedeflerine ulaşmada ne kadar başarılı olacaklarına dair genel inançlarını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu Fatma Yıldırım ve İ.Ö. İlhan tarafından gerçekleştirilmiş olup, psikolojik araştırmalarda ve klinik uygulamalarda özyeterlilik düzeyini ölçmek için güvenilir bir yöntem sunmaktadır. Orijinal ölçeğin yapısını korumayı hedefleyen bu uyarlama çalışması, 17 maddeden ve üç alt boyuttan oluşmaktadır.

Yapılan analizler, ölçeğin tatmin edici düzeyde iç tutarlılığa (Cronbach Alfa=0.80) ve geçerli bir faktör yapısına sahip olduğunu göstermiştir. Bu ölçek, özellikle zorlayıcı görevlere başlama, engeller karşısında yılmama ve çabayı sürdürme gibi psikolojik yapı bileşenlerini kapsamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Genel Özyeterlilik Ölçeği, Özyeterlilik, Psikometrik Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi, Türk Psikiyatri Dergisi

Yazarlar

Fatma Yıldırım, İ.Ö. İlhan

Amaç

Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formunun temel amacı, bireylerin çeşitli durumlar ve görevler karşısında kendi yeteneklerine olan inançlarını, yani genel özyeterlilik düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu ölçek, kişilerin zorluklara karşı direnç gösterme kapasitelerini ve motivasyonel kaynaklarını değerlendirmeye olanak tanır.

Uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin kültürel bağlama uygunluğunu test etmek ve Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamak amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, psikoloji ve psikiyatri alanındaki araştırmacılara, bireylerin başarı beklentilerini ve başa çıkma stratejilerini incelemek için standart bir araç sunulmuştur.

Yapı

Ölçek, sosyal bilişsel teori bağlamında kritik bir kavram olan özyeterlilik yapısını ölçmektedir. Özyeterlilik, bir bireyin belirli bir sonucu elde etmek için gereken eylemleri başarılı bir şekilde gerçekleştirebileceğine dair inancıdır. Bu ölçek, bu genel inancı üç spesifik alt boyut aracılığıyla değerlendirmektedir: Başlama, Yılmama ve Sürdürme Çabası-Israr.

Ölçekteki 17 madde, bu üç alt boyuta dağılmıştır. Faktör analizi sonuçları, bu üç boyutlu yapının Türkçe form için de geçerli olduğunu desteklemektedir. Alt boyutlar, bireyin zorluklarla karşılaştığında sergilediği davranışsal tepkilerin farklı aşamalarını temsil etmektedir.

Geçerlik

Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formunun yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan analizlerde, ölçeğin orijinal yapısına benzer şekilde üç faktörlü bir yapıyı desteklediği görülmüştür. Bu üç faktörlü yapı, toplam varyansın % 41,5’ini açıklamaktadır, bu da ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı temsil etme gücünün kabul edilebilir düzeyde olduğunu göstermektedir.

Ayrıca, ölçeğin eş zamanlı geçerliğini test etmek için diğer ilgili psikolojik ölçeklerle arasındaki korelasyonlar incelenmiştir. Genel Özyeterlilik Ölçeği ile diğer geçerli ölçekler arasındaki korelasyon katsayıları istatistiksel olarak anlamlı bulunmuş; bu durum, ölçeğin beklenen teorik ilişkileri yansıttığını ve yapı geçerliğinin desteklendiğini kanıtlamıştır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik çalışmaları, hem iç tutarlılık hem de zaman içindeki kararlılık açısından değerlendirilmiştir. Tüm ölçek için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) değeri 0,80 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü ve kabul edilebilir düzeyde yüksek bir iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Ölçeğin zamana karşı kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test güvenilirliği de hesaplanmıştır. İkinci kez ulaşılabilen toplam 236 katılımcıdan elde edilen veriler üzerinden hesaplanan test-tekrar test güvenilirlik katsayısı 0,69 olarak saptanmıştır. Bu katsayı, orta düzeyde bir kararlılığa işaret ederek, ölçeğin farklı zamanlarda benzer sonuçlar verme eğiliminde olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formunun yapısal özelliklerini belirlemek amacıyla açımlayıcı faktör analizi uygulanmıştır. Analiz sonucunda, ölçeğin toplam 17 madde ile temsil edilen ve teorik olarak beklenen üç ana faktöre ayrıldığı tespit edilmiştir. Bu faktörler şunlardır:

• Başlama (9 madde): Bireyin zorlayıcı bir göreve veya duruma başlamaya yönelik inancını ve istekliliğini ölçer.
• Yılmama (5 madde): Engellerle karşılaşıldığında pes etmeme, direnç gösterme ve motivasyonu sürdürme yeteneğini ölçer.
• Sürdürme Çabası-Israr (3 madde): Başlatılan bir eylemi sonuca ulaştırmak için gereken çabayı ve sebatı gösterme inancını ölçer.

Bu üç faktör, ölçekteki toplam varyansın % 41,5 gibi önemli bir kısmını açıklamaktadır. Bu bulgu, Türkçe formun orijinal ölçeğin çok boyutlu yapısını başarılı bir şekilde koruduğunu ve özyeterlilik kavramının farklı yönlerini ayırt edebildiğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: 17 maddeden oluşan, üç alt boyutlu yapıya sahip öz bildirim ölçeği.

Maddeler: 17

Derecelendirme: 5’li Likert tipi derecelendirme (1=Hiç – 5=Çok İyi).

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Genel Yetişkin Popülasyonu

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Genellikle yetişkin örneklem üzerinde uygulanmıştır)

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışmasında kullanılan örneklem, genellikle üniversite öğrencileri veya genel toplum örneklemi olabilir, ancak kaynakta spesifik yaş veya demografik detay verilmemiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim metodu kullanılarak bireylerin kendi yeterlilik algılarını değerlendirmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Uyarlama Çalışması, Psikometrik Özellikler, Başlama, Yılmama, Sürdürme Çabası, İç Tutarlılık, Test-Tekrar Test

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Fatma Yıldırım

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değil.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formunun adaptasyon çalışması 2010 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için izinler ve ücretlendirme konusunda sorumlu yazar (Fatma Yıldırım) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Ölçeğin orijinal makalesi ve detaylı sonuçları Türk Psikiyatri Dergisi üzerinden erişilebilirdir. Orijinal makalenin bağlantısı şudur: turkpsikiyatri.com.

Ölçeğin orijinal PDF formu aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: genel-ozyeterlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Yıldırım, F. ve İlhan, İ.Ö. (2010). Genel Özyeterlilik Ölçeği Türkçe Formunun geçerlilik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 21(4), 301-8.

Genel Özyeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

3 alt boyut ve 17 madde

• Başlama (9 m): Zorluklarla yüz yüze gelmekten kaçınırım.
• Yılmama (5 m): Kolayca pes ederim.
• Sürdürme Çabası-Israr (3 m): Planlar yaparken, onları hayata geçirebileceğimden eminimdir.