Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeği

Özet

Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeği, Abdülkerim Karadeniz (2014) tarafından yükseköğretim öğrencilerinin eleştirel okuma becerilerine yönelik sahip oldukları özyeterlilik algısını belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, toplam 33 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşmaktadır. Derecelendirme formatı olarak 5’li Likert tipi bir yapı kullanılmıştır.

Geliştirme sürecinde, uzman görüşlerine dayalı kapsam geçerliliği ve faktör analizine dayalı yapı geçerliliği çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Güvenirlik analizleri, yüksek iç tutarlılık katsayıları (genel Cronbach Alpha= 0,937) ve test-tekrar-test korelasyonu (r=0,90) ile ölçeğin sağlam psikometrik özelliklere sahip olduğunu göstermektedir. Bu ölçek, öğrencilerin eleştirel okuma yeteneklerine dair inançlarını detaylı bir şekilde ölçmeyi amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Okuma, Özyeterlilik Algısı, Ölçek Geliştirme, Güvenirlik, Geçerlilik, Eğitim Psikolojisi, Yükseköğretim.

Yazarlar

Abdülkerim Karadeniz

Amaç

Ölçeğin temel amacı, üniversite düzeyindeki öğrencilerin metinleri eleştirel bir bakış açısıyla okuma, analiz etme ve değerlendirme yeteneklerine ilişkin sahip oldukları inanç düzeylerini, yani özyeterlilik algılarını, geçerli ve güvenilir bir biçimde ölçebilecek standart bir araç oluşturmaktır. Bu araç, öğrencilerin eleştirel okuma süreçlerindeki algısal güçlü ve zayıf yönlerini belirlemeye yardımcı olmayı hedeflemektedir.

Geliştirilen bu öz bildirim ölçeği, eğitim araştırmalarında ve pedagojik uygulamalarda, eleştirel okuma becerilerini geliştirmeye yönelik müdahale programlarının etkinliğini değerlendirmek ve öğrencilerin bu alandaki motivasyonlarını anlamak için kullanılabilir niteliktedir.

Yapı

Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeği, sosyal bilişsel teori çerçevesinde, bireyin belirli bir performansı başarıyla gerçekleştirme kapasitesine olan inancını (öz yeterlilik) eleştirel okuma becerileri bağlamında ölçmektedir. Ölçek, eleştirel okumanın çok boyutlu yapısını temsil eden beş alt faktörden oluşmaktadır.

Bu beş alt faktör, bir okuyucunun metinle etkileşim kurarken gerçekleştirdiği temel bilişsel süreçleri kapsamaktadır: metni sorgulama, detaylı analiz yapma, bilgileri değerlendirme, benzerlik ve farklılıkları ayırt etme ve okunan metin üzerinden mantıksal çıkarımlarda bulunma. Bu yapı, eleştirel okuma sürecinin bütüncül bir değerlendirmesini sağlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilmesi sürecinde geçerlilik çalışmaları iki ana aşamada gerçekleştirilmiştir. İlk olarak, maddelerin kapsam geçerliliği (content validity) uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu kapsamda, Veneziano ve Hooper (1997) tarafından geliştirilen kapsam geçerlilik oranı (CVR) kullanılmıştır. Oranı 0,80’in altında kalan maddeler ölçekten çıkarılarak maddelerin ilgili yapıyı temsil etme gücü artırılmıştır.

İkinci aşamada, yapı geçerliliği için faktör analizi yapılmıştır. Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören 256 öğrenci üzerinde gerçekleştirilen ön uygulama sonucunda, faktör yükü 0,40’ın altında kalan 6 madde daha ölçekten çıkarılmıştır. Bu işlemler sonucunda, ölçek maddelerinin eleştirel okuma özyeterlilik algısı yapısıyla yüksek düzeyde uyumlu olduğu ve beklenen faktör yapısını ortaya çıkardığı tespit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirliğini belirlemek amacıyla hem iç tutarlılık hem de zamana bağlı tutarlılık yöntemleri kullanılmıştır. Zamana bağlı tutarlılığı test etmek için 213 öğrencinin katılımıyla test-tekrar-test yöntemi uygulanmış ve iki uygulama arasındaki korelasyon katsayısı yüksek düzeyde (r=0,90) bulunmuştur. Bu sonuç, ölçeğin ölçtüğü yapının zaman içinde kararlı olduğunu göstermektedir.

İç tutarlılık güvenirliği ise Cronbach Alpha katsayısı ile hesaplanmıştır. Ölçeğin genel güvenirlik katsayısı 0,937 olarak belirlenmiştir ki bu, psikometrik açıdan mükemmel bir iç tutarlılığa işaret eder. Alt faktörlerin Cronbach Alpha değerleri ise şöyledir: Birinci faktör için 0,866; İkinci faktör için 0,828; Üçüncü faktör için 0,841; Dördüncü faktör için 0,830 ve Beşinci faktör için 0,798. Tüm faktörlerin güvenirlik değerleri kabul edilebilir sınırların üzerindedir.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi çalışmaları sonucunda Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeği, toplam 33 maddeden ve beş farklı alt boyuttan oluşan bir nihai yapıya kavuşmuştur. Bu beş alt boyut, eleştirel okuma yeterliliğinin hiyerarşik ve çok yönlü doğasını yansıtmaktadır. Ölçek maddelerinin faktör yükleri, ilgili alt boyutları güçlü bir şekilde temsil ettiğini göstermiştir.

Ölçeğin nihai yapısı ve alt boyutları aşağıdaki gibidir:

• Sorgulama (10 madde)
• Analiz (7 madde)
• Değerlendirme (6 madde)
• Benzerlik ve Farklılıkları Bulma (5 madde)
• Çıkarımda Bulunma (5 madde)

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: 5’li Likert Ölçeği (1=hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum)

Language Available: Türkçe

Population Group: Yükseköğretim Öğrencileri

Age Group: Genç Yetişkinlik

Population Details: Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi’nde öğrenim gören öğrenciler (Ön uygulama N=256; Güvenirlik çalışması N=213)

Test Methodology: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale)

Anahtar Kelimeler

Eleştirel Düşünme, Okuma Becerisi, Öz Yeterlik, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı, Öğrenci Algısı.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Ahi Evran Üniversitesi Eğitim Fakültesi

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek geliştirme çalışması 2014 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Abdülkerim Karadeniz ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari kullanım ve telif haklarına ilişkin kesin bilgiler yazar tarafından sağlanabilir.

Kaynaklar

Karadeniz, A. (2014). Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeğinin geçerlilik ve güvenirlik çalışması. Bartın Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 3(19), 113-140. DOI: 10.14686/BUEFAD.201416210

Veneziano, L., & Hooper, J. (1997). A method for quantifying expert judgments. Journal of Clinical Psychology, 53(1), 68-69.

Makale bağlantısı: buefad.bartin.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: elestirel-okuma-ozyeterlilik-algisi-olcegi-toad.pdf

Eleştirel Okuma Özyeterlilik Algısı Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 5 alt boyut ve 33 maddeden oluşmaktadır:

• Sorgulama (10 m): Okuduğum metinden hareketle yazarın bakış açısını sorgulayabilirim.
• Analiz (7 m): Okuduğum metinden genel bir mesaj çıkarmakta zorlanırım.
• Değerlendirme (6 m): Bir metinde olay, mekân ve kişi arasındaki ilişkiyi belirleyebilirim.
• Benzerlik ve Farklılıkları Bulma (5 m): Okuduğum metinde kurmaca olanla olmayanı belirleyebilirim.
• Çıkarımda Bulunma (5 m): Okuduğum bir metnin nasıl gelişeceğini tahmin edebilirim.