Genel Öz Yeterlik Ölçeği

Özet

Genel Öz Yeterlik Ölçeği (GÖYÖ), bireylerin zorluklarla başa çıkma ve hedeflerine ulaşma yeteneklerine dair genel inançlarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu giriş, Ayşe Aypay tarafından 2010 yılında Türkçe’ye uyarlanan GÖYÖ’nün psikometrik özelliklerini detaylandırmaktadır. Ölçek, tek boyutlu bir yapıya sahip olup, 10 maddeden oluşmaktadır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültüründe geçerli ve güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini göstermiştir. Elde edilen veriler, tatmin edici düzeyde iç tutarlılık (Güvenirlik) ve ölçüt geçerliği kanıtlarını sunmaktadır.

Ölçek, katılımcıların yanıtlarını 4’lü Likert Ölçeği formatında değerlendirmektedir. Bu uyarlama çalışması, özellikle eğitim ve psikoloji alanlarında, bireylerin genel yeterlik algılarını araştırmada önemli bir kaynak teşkil etmektedir.

Anahtar Kelimeler

Genel Öz Yeterlik Ölçeği, GÖYÖ, Öz Yeterlik, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Geçerlik, Güvenirlik, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Ayşe Aypay

[quads id=5]

Amaç

Genel Öz Yeterlik Ölçeği’nin (GÖYÖ) temel amacı, bireylerin çeşitli durumlarla başarılı bir şekilde başa çıkabilme, yeni veya beklenmedik görevleri tamamlama ve zorlukların üstesinden gelme konusundaki genel inanç düzeylerini ölçmektir. Bu inanç, bireyin motivasyonunu, davranışlarını ve duygusal tepkilerini etkileyen merkezi bir bilişsel yapıdır.

Ayşe Aypay tarafından yürütülen uyarlama çalışmasının spesifik amacı, orijinal ölçeğin psikometrik özelliklerini Türk kültürü bağlamında test etmek, dilsel ve kültürel eşdeğerliğini sağlamak ve böylece ölçeği Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar için geçerli ve güvenilir bir araç haline getirmektir.

Yapı

GÖYÖ, psikolojideki en önemli yapılarından biri olan Öz Yeterlik (Self-Efficacy) kavramını ölçmektedir. Öz Yeterlik, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nın merkezi bir bileşenidir ve bireyin belirli bir eylemi başarılı bir şekilde gerçekleştirebilme kapasitesine olan inancını ifade eder.

Bu ölçek, spesifik görevler yerine, bireyin yaşamın genel zorlukları karşısındaki yetkinlik algısını, yani Genel Öz Yeterlik düzeyini ölçmeye odaklanmıştır. Ölçek, bireyin motivasyonunu, hedeflere bağlılığını ve başarısızlık karşısında gösterdiği dayanıklılığı etkileyen bu üst düzey inancı tek bir boyutta ele almaktadır.

Geçerlik

GÖYÖ’nün Türkçe uyarlamasında, ölçeğin yapısal ve ölçümsel geçerliği çeşitli yöntemlerle incelenmiştir. Özellikle Ölçüt Geçerliği (Criterion Validity) kanıtları sunulmuştur. Bu amaçla, Genel Öz Yeterlik kavramıyla ilişkili olduğu bilinen diğer psikolojik yapılarla korelasyonları incelenmiştir.

• Kullanılan Ölçütler: Geçerlik çalışmasında Stresle Başa Çıkma Ölçeği ve Rosenberg Öz-Saygı Ölçeği kullanılmıştır. Öz Yeterlik, kişinin stresle başa çıkma becerisi ve öz saygısı ile pozitif yönde ilişkili olduğundan, bu ölçütlerin kullanımı yapısal uyumu desteklemektedir.
• İç Tutarlılık (Alfa Katsayısı): Ölçeğin toplam iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) .83 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum sergilediğini göstermektedir.
• Bileşen Alfa Katsayıları: Analiz edilen bileşenler için Alfa iç tutarlılık katsayıları sırasıyla .79 ve .63 olarak bulunmuştur, bu da ölçeğin genel olarak güçlü bir iç yapıya sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, sonuçların zaman içinde tutarlılığını ve içsel tutarlılığını değerlendirmek üzere gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin hatalardan arınık olarak ne kadar tutarlı ölçüm yaptığının göstergesidir.

Test-Tekrar Test Güvenirliği: GÖYÖ’nün zamana bağlı kararlılığını ölçmek amacıyla yapılan test-tekrar test analizi sonucunda elde edilen korelasyon katsayısı r=.80 (p<.001) olarak rapor edilmiştir. Bu yüksek korelasyon katsayısı, ölçeğin farklı zamanlarda uygulandığında benzer sonuçlar ürettiğini ve dolayısıyla yüksek düzeyde zamansal kararlılığa sahip olduğunu göstermektedir. Ayrıca, daha önce belirtildiği gibi, toplam iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alpha) .83 ile ölçeğin maddelerinin de yüksek düzeyde uyumlu olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Genel Öz Yeterlik Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak tek boyutlu bir yapı sergilediği belirtilmiştir.

Ölçek, toplam 10 madde içermektedir ve tüm maddeler genel öz yeterlik algısını ölçen tek bir faktör altında toplanmıştır. Bu, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu olduğunu ve Türk kültüründe de tek bir temel yapıyı ölçmek için kullanılabileceğini göstermektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Kendini Değerlendirme Ölçeği (Self-Report Scale)

Dil Mevcut: Türkçe (Orijinal dil: Almanca/İngilizce)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon (Özellikle yetişkinler ve üniversite öğrencileri üzerinde geçerlenmiştir)

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması tipik olarak üniversite öğrencileri gibi erişilebilir örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir, ancak ölçek genel öz yeterliği ölçtüğü için geniş bir yetişkin popülasyonunda kullanılabilir.

Test Metodolojisi: Ölçek, 4’lü Likert Ölçeği kullanılarak derecelendirilir:

• 1 = tamamen yanlış
• 4 = tamamen doğru

Anahtar Kelimeler

Güvenirlik Analizi, Test-Tekrar Test, Cronbach Alfa, Korelasyon, Öz-Saygı, Stresle Başa Çıkma.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ayşe Aypay

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Ayşe Aypay (İletişim e-postası: [email protected])

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Yılı: 2010

İzinler ve Kullanım Ücreti: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için izinler genellikle yazarın yayın politikalarına bağlıdır. Kullanım öncesinde sorumlu yazar Ayşe Aypay ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonuna şu bağlantıdan ulaşılabilir: genel-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Aypay, A. (2010). Genel Öz Yeterlik Ölçeği’nin GÖYÖ Türkçe’ye Uyarlama Çalışması. İnönü Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 11(2), 113-131.

Makalenin orijinal yayın bağlantısı: efdergi.inonu.edu.tr

[quads id=5]

Genel Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Orijinal kaynakta ölçeğin maddeleri açıkça listelenmemiştir. Ancak ölçek, toplam 10 maddeden oluşmaktadır ve tek boyutludur. Maddeler, bireyin genel zorluklar karşısındaki eylem yeterliliğini ölçmeye yöneliktir.

Madde yapısı 4’lü Likert Ölçeği (1=tamamen yanlış, 4= tamamen doğru) kullanılarak cevaplanmaktadır.