Ana-Babaların Hikaye Kitabı Okumaya İlişkin Özyeterlilik Ölçeği

Özet

Ana-Babaların Hikaye Kitabı Okumaya İlişkin Özyeterlilik Ölçeği, ebeveynlerin çocuklarına hikaye kitabı okuma eylemine dair algıladıkları yeterlilik ve güven düzeylerini ölçmek amacıyla 2009 yılında Hüseyin Kotaman tarafından geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Ölçek, ebeveynlerin okuma etkinlikleri sırasında kendilerini ne kadar yetkin hissettiklerini değerlendirerek, erken çocukluk dönemindeki okuryazarlık gelişimine katkıda bulunma potansiyellerini ortaya koymayı hedefler. Geliştirme çalışması sonucunda 10 maddeden oluşan ve 4’lü Likert Ölçeği formatında yanıtlanan bu araç, yüksek iç tutarlılık (Cronbach Alfa: 0.901) ve güçlü yapı geçerliliği kanıtlarına sahiptir.

Anahtar Kelimeler

Özyeterlilik, Hikaye Okuma, Ebeveynlik, Erken Çocukluk, Okuryazarlık, Ölçek Geliştirme, Okul Öncesi Eğitimi.

Yazarlar

Hüseyin Kotaman.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, ana-babaların çocuklarına hikaye kitabı okuma sürecindeki becerilerine ve bu becerileri başarılı bir şekilde yerine getirebileceklerine dair inançlarını, yani özyeterlilik düzeylerini belirlemektir. Bu ölçüm, ebeveynlerin çocuklarının erken okuryazarlık gelişimini destekleme konusundaki motivasyonlarını ve davranışlarını anlamak için kritik öneme sahiptir.

Elde edilen veriler, ebeveynlere yönelik okuryazarlık eğitim programlarının veya müdahalelerin etkinliğini değerlendirmede veya bu programların içeriğini ebeveyn ihtiyaçlarına göre şekillendirmede kullanılabilir. Yüksek özyeterliliğe sahip ebeveynlerin, çocuklarıyla daha sık ve nitelikli okuma etkileşimine girmesi beklenmektedir.

Yapı/Kavram

Ölçek, Albert Bandura’nın sosyal bilişsel teorisinde merkezi bir rol oynayan özyeterlilik (Self-Efficacy) kavramını ölçmektedir. Bu bağlamda, ölçek spesifik olarak ebeveynlerin hikaye kitabı okuma görevlerine yönelik kişisel yeterlilik algılarına odaklanır.

Ölçülen yapı, ebeveynlerin hikaye okuma eyleminin zorluklarıyla başa çıkma, çocuklarının dikkatini sürdürme, okuma materyallerini seçme ve okuma sürecini eğlenceli hale getirme gibi konulardaki inançlarını kapsar. Bu inançların gücü, ebeveynlerin okuma sıklığını, kalitesini ve çocuklarının okumaya karşı tutumunu doğrudan etkilemektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirme sürecinde, geçerlik çalışmaları titizlikle yürütülmüştür. Özellikle yapı geçerliliğine odaklanılmıştır. Bu amaçla, maddelerin kapsam geçerliliğini ve uygunluğunu değerlendirmek üzere uzman görüşüne başvurulmuştur.

Yapı geçerliliği kapsamında, Pennslyvania Eyalet Üniversitesi’nde okul öncesi eğitimi alanında doktora yapan üç uzman, ölçekteki her bir maddenin geçerliliğini 0 ile 100 arasında puanlayarak değerlendirmiştir. Yapılan değerlendirme sonucunda, bütün maddelerin ortalama puanlarının 80’in üzerinde olduğu belirlenmiştir. Bu yüksek uzman mutabakatı, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapı geçerliliği açısından yüksek derecede uygun olduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizinde iç tutarlılık katsayısı incelenmiştir. İç tutarlılık, ölçeği oluşturan maddelerin aynı yapıyı ne kadar tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren önemli bir istatistiktir.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı, yani Cronbach Alfa değeri 0.901 olarak tespit edilmiştir. Sosyal bilimler araştırmalarında 0.70 ve üzeri değerler genellikle yeterli kabul edilirken, 0.901 değeri, bu ölçeğin mükemmel düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğunu ve güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Kaynak materyalde ölçeğin faktör yapısına ilişkin detaylı bir açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi bilgisi doğrudan sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin 10 maddeden oluşması ve elde edilen yüksek Cronbach Alfa değerinin (0.901) tek bir temel yapıyı güçlü bir şekilde ölçtüğüne işaret etmesi beklenmektedir. Geliştirme ölçeği olması nedeniyle, tek boyutlu bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmış olması muhtemeldir.

Araç Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özel bir psikolojik yapıyı ölçmek üzere özgün olarak geliştirilmiştir.)

Format: 10 maddeden oluşan 4’lü Likert Ölçeği. Yanıt seçenekleri 1= kesinlikle katılmıyorum ile 4= kesinlikle katılıyorum arasında değişmektedir.

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Ebeveynler (Ana-Babalar).

Yaş Grubu: Yetişkinler (Ebeveynlik rolünü üstlenen bireyler).

Popülasyon Detayları: Ölçek, çocuklarına hikaye kitabı okuma eylemini gerçekleştiren veya bu konuda yeterlilik algısı ölçülmek istenen tüm ebeveyn gruplarına uygulanabilir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-Report) yöntemiyle uygulanır. Bireylerin, hikaye okumaya ilişkin kendi yeterlilik inançlarını belirtmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Ebeveyn Yeterliliği, Hikaye Kitabı, Erken Okuryazarlık, Okuma Motivasyonu, Özyeterlilik, Yapı Geçerliliği.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2009 (Kaynak makalenin yayınlandığı yıl).

İzinler ve Kullanım Hakkı: Ölçek, akademik çalışmalarda yazar referans gösterilerek kullanılabilir. Ticari kullanım için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Akademik ve araştırma amaçlı kullanım için ücret bilgisi belirtilmemiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

• ana-babalarin-hikaye-kitabi-okumaya-iliskin-ozyeterlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Kotaman, H. (2009). Ana-Babaların Hikaye Kitabı Okumaya İlişkin Özyeterlilik Ölçeği. Türk Eğitim Bilimleri Dergisi, 7(4), 767-780.

Ana-Babaların Hikaye Kitabı Okumaya İlişkin Özyeterlilik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri sunulmamıştır. Ölçeğin 10 maddeden oluştuğu belirtilmiştir.