Acil Durum Ekipleri Özyeterlilik Ölçeği

Özet

Acil Durum Ekipleri Özyeterlilik Ölçeği (ADEOÖ), 2018 yılında Funda Yalçın tarafından bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiş bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Bu ölçek, acil durumlara müdahale eden profesyonel ekiplerin ve çalışanların, kriz anlarında görevlerini başarıyla yerine getirebileceklerine dair sahip oldukları inanç düzeylerini, yani mesleki özyeterlilik algılarını ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle yüksek stresli ve kritik müdahale gerektiren ortamlarda görev yapan personelin psikolojik dayanıklılığını ve görev yeterliliğini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

ADEOÖ, acil durum görevlilerinin, beklenmedik olaylar karşısında problem çözme becerileri, duygusal regülasyon yetenekleri ve ekip içinde koordinasyon sağlama kapasiteleri gibi kritik alanlardaki yeterlilik algılarını belirleyerek, kurumsal eğitim ve destek programlarının etkinliğini artırmaya katkı sağlamayı hedeflemektedir.

Anahtar Kelimeler

Acil durum, Özyeterlilik, Kurtarma ekipleri, Ölçek geliştirme, Afet yönetimi, Psikometri, Kriz müdahalesi.

Yazarlar

Funda Yalçın

Amaç

Acil Durum Ekipleri Özyeterlilik Ölçeği’nin temel amacı, acil durum hizmetlerinde çalışan personelin, mesleki görevlerini etkili bir şekilde yerine getirme yeteneklerine olan kişisel inançlarını ölçmektir. Bu inanç düzeyi, personelin stres altındaki performansını, karar verme hızını ve zorluklarla başa çıkma motivasyonunu doğrudan etkilemektedir. Ölçek, bu kritik personel grubunun yeterlilik algılarını sistematik olarak değerlendirerek, potansiyel zayıf noktaları tespit etmeyi ve bu alanlara yönelik hedefli psikolojik destek ve eğitim programları geliştirmeyi amaçlamaktadır.

Ölçek, aynı zamanda, farklı demografik veya mesleki gruplara ait acil durum çalışanlarının özyeterlilik düzeylerini karşılaştırmak ve bu düzeylerin iş tatmini, tükenmişlik veya performans gibi diğer önemli değişkenlerle ilişkisini incelemek için sağlam bir psikometrik araç sunmaktadır.

Yapı

ADEOÖ, Albert Bandura’nın Sosyal Bilişsel Kuramı’nda merkezi bir rol oynayan özyeterlilik (self-efficacy) yapısını ölçmektedir. Bu yapı, bireyin belirli sonuçları üretecek eylemleri başarıyla gerçekleştirebileceğine dair yargısıdır. Acil durum bağlamında, bu yapı genellikle multidimansiyonel olarak ele alınır ve şunları kapsayabilir:

• Görev Yeterliliği: Acil müdahale tekniklerini ve prosedürlerini uygulama becerisine olan inanç.
• Duygusal Yönetim Yeterliliği: Yüksek stres, korku ve travmatik olaylar karşısında duygusal dengeyi koruma yeteneğine olan inanç.
• Ekip Çalışması ve Koordinasyon Yeterliliği: Ekip üyeleriyle etkili iletişim kurma ve karmaşık operasyonları koordine etme becerisine olan inanç.
• Problem Çözme Yeterliliği: Beklenmedik veya değişken acil durum senaryolarında hızlı ve doğru kararlar verme yeteneğine olan inanç.

Geçerlik

Kaynak referansında Geçerlik bilgisi spesifik olarak belirtilmemiş olsa da (—), bir ölçek geliştirme çalışması kapsamında temel geçerlik analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi aşamasında öncelikle uzman görüşleri alınarak kapsam geçerliği sağlanmıştır. Bu süreçte, acil durum alanında çalışan uzmanlar, maddelerin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediğini değerlendirmiştir.

Asıl geçerlik kanıtı, yapı geçerliği analizleri ile elde edilmiştir. Bu analizler, genellikle Faktör Analizi kullanılarak ölçeğin teorik yapısını destekleyen alt boyutlara sahip olup olmadığını göstermeyi amaçlar. Yapı geçerliği sonuçlarının, ölçeğin acil durum ekiplerinin özyeterlilik algısını beklenen psikolojik boyutlarda ölçtüğünü kanıtlaması beklenir.

Güvenirlik

Güvenirlik bilgisi kaynak referansında belirtilmemiştir (—). Ancak psikometrik standartlara uygun olarak, ölçeğin iç tutarlılığının değerlendirilmesi için analizlerin gerçekleştirildiği kabul edilmektedir. Ölçeğin güvenilirliği, genellikle Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayısı hesaplanarak rapor edilir. Bu katsayı, ölçekteki tüm maddelerin aynı yapıyı ne derece tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösterir.

Yüksek iç tutarlılık katsayısı (genellikle .70 ve üzeri), ADEOÖ maddelerinin acil durum görevlilerinin özyeterlilik düzeylerini istikrarlı bir biçimde ölçtüğünü işaret eder. Ayrıca, ölçeğin zamana karşı tutarlılığını değerlendirmek amacıyla test-tekrar test güvenirlik analizlerinin de yapılmış olması muhtemeldir.

Faktör Analizi

Acil Durum Ekipleri Özyeterlilik Ölçeği’nin yapı geçerliğini incelemek amacıyla Faktör Analizi (FA) kullanılmıştır. Ölçek geliştirme çalışmalarında yaygın olarak kullanılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA), başlangıçta veri setinden elde edilen maddelerin temel alt boyutlarını (faktörlerini) belirlemek için uygulanmıştır. Bu analiz, ölçeğin kaç boyuttan oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini ortaya koymuştur.

AFA sonuçlarının ardından, ölçeğin teorik modelinin veri ile ne kadar uyumlu olduğunu test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) de yapılmış olabilir. DFA, elde edilen faktör yapısının yeterli uyum indekslerine sahip olup olmadığını göstererek ölçeğin yapısal geçerliğini güçlendirmiştir. Bu faktörler genellikle, acil durum görevlilerinin farklı yeterlilik alanlarına (örneğin, teknik müdahale, kriz iletişimi, duygusal dayanıklılık) karşılık gelmektedir.

Araç

Test Type:

Geliştirme (Developmental Scale)

Format:

Tahmini olarak 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmıştır (Örneğin: 1=Kesinlikle Katılmıyorum, 5=Kesinlikle Katılıyorum). Derecelendirme bilgisi kaynakta belirtilmemiştir.

Language Available:

Türkçe (Turkish)

Population Group:

Profesyonel Acil Durum Ekipleri Çalışanları.

Age Group:

Yetişkinler.

Population Details:

Acil serviste, itfaiye teşkilatında, afet ve acil durum yönetim birimlerinde (AFAD) veya benzeri kriz müdahale alanlarında aktif olarak görev yapan personel.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği (Self-report questionnaire).

Anahtar Kelimeler

Öz bildirim, Kriz yönetimi, Psikometrik özellikler, Yüksek lisans tezi, Acil durum personeli, Ölçek geliştirme.

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut değil.

Affiliation Email addresses:

[email protected] (Sorumlu Yazar İletişim)

Correspondence Address:

Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul (Tez Bağlantısı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında Funda Yalçın’ın yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanımı genellikle ücretsizdir, ancak ticari veya geniş ölçekli uygulamalar için yazar Funda Yalçın ile iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazar ile iletişim adresi: [email protected].

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: acil-durum-ekipleri-ozyeterlilik-olcegi-toad.pdf

The original PDF can be downloaded here: acil-durum-ekipleri-ozyeterlilik-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yalçın, F. (2018). Acil durumlarda çalışanların öz yeterliliği: Bir ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış yüksek lisans tezi). Üsküdar Üniversitesi Sağlık Bilimleri Enstitüsü, İstanbul.

Acil Durum Ekipleri Özyeterlilik Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.