Genel Başarı Beklentileri Ölçeği

Özet

Genel Başarı Beklentileri Ölçeği (GBBÖ), bireylerin çeşitli yaşam alanlarında veya genel olarak gelecekteki görevlerde başarılı olma olasılığına dair taşıdıkları yaygın inançları ve algıları ölçmek için tasarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, Türkçeye Çelik-Ercoşkun, Ozan ve Kıncal (2019) tarafından uyarlama çalışmasıyla kazandırılmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürü bağlamında geçerlik ve güvenirlik özelliklerinin incelenmesini amaçlamış ve ölçeğin eğitim ve psikoloji alanlarında kullanıma uygunluğunu göstermiştir.

Bu araç, bireyin motivasyonel süreçlerini, hedef belirleme davranışlarını ve zorluklar karşısındaki direncini anlamak açısından kritik bir öneme sahiptir. Adaptasyon çalışması, orijinal ölçeğin yapısal bütünlüğünü koruyarak, Türk örnekleminde de başarı beklentisi yapısının güvenilir bir şekilde ölçülebileceğini ortaya koymuştur.

Anahtar Kelimeler

Genel Başarı Beklentileri Ölçeği, Beklenti Teorisi, Öz-yeterlik, Psikometri, Ölçek Uyarlama, Sosyal Bilişsel Teori.

Yazarlar

Nilay Çelik Ercoşkun, Cansu Ozan, R. Yavuz Kıncal

[quads id=5]

Amaç

Genel Başarı Beklentileri Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin gelecekteki başarılarına dair sahip oldukları genel ve kalıcı beklenti düzeyini kantitatif olarak ölçmektir. Bu ölçek, spesifik bir göreve veya alana yönelik beklentiden ziyade (örneğin, matematik sınavında başarılı olma), yaşamın geneline yayılan başarıya dair iyimserliği veya inancı değerlendirir.

Türkçe uyarlaması, ölçeğin Türk akademik ve klinik ortamlarında kullanılabilmesini sağlamak amacıyla gerçekleştirilmiştir. Bu sayede araştırmacılar, başarı beklentisinin öğrenme süreçleri, kariyer gelişimi ve ruh sağlığı değişkenleri ile olan ilişkisini kültürel açıdan geçerli bir araç kullanarak inceleyebilmektedir.

Yapı

Ölçek, psikolojideki beklenti teorisi (Expectancy Theory) çerçevesinde geliştirilmiştir. Ölçülen yapı, bireyin geçmiş deneyimlerinden ve çevresel gözlemlerinden yola çıkarak oluşturduğu, gelecekteki olayların genel olarak olumlu sonuçlanacağına dair bilişsel şemayı veya inancı temsil eder. Bu yapı, genellikle tek boyutlu olarak kavramsallaştırılır.

Bu genel beklenti, kişisel kontrol algısı ve öz-yeterlik kavramlarıyla yakından ilişkilidir, ancak onlardan ayrılır. Öz-yeterlik spesifik görevlere odaklanırken, başarı beklentisi daha küresel ve yaygın bir inanç durumunu ifade eder. Yüksek genel başarı beklentisine sahip bireylerin zorluklar karşısında daha az vazgeçme eğilimi gösterdiği ve daha yüksek motivasyon sergilediği varsayılmaktadır.

Geçerlik

Çelik-Ercoşkun ve arkadaşları (2019) tarafından yürütülen Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını sunmak amacıyla çeşitli analizler yapılmıştır. Genellikle, ölçeğin orijinal yapısını destekleyen doğrulayıcı faktör analizi (DFA) sonuçları rapor edilmiştir.

Ayrıca, ölçeğin beklenen teorik yapılarla (örneğin, akademik motivasyon, yaşam doyumu veya öz-yeterlik) anlamlı korelasyonlar gösterip göstermediğini incelemek üzere ölçüt geçerliği çalışmaları da gerçekleştirilmiştir. Bu analizler, GBBÖ’nün Türk kültüründe de başarı beklentisi yapısını tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. GBBÖ’nün Türkçe formunun, kabul edilebilir sınırların üzerinde yüksek düzeyde bir iç tutarlılığa sahip olduğu bildirilmiştir.

Yüksek iç tutarlılık, ölçekteki maddelerin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte olduğunu ve tutarlı sonuçlar verdiğini işaret eder. Bu bulgular, ölçeğin farklı uygulamalarda güvenilir sonuçlar üreteceği beklentisini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi yöntemleri kullanılmıştır. Orijinal ölçeğin genellikle tek faktörlü bir yapıya sahip olduğu varsayılır.

Çelik-Ercoşkun ve arkadaşları (2019), Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanarak orijinal tek faktörlü yapının Türk örnekleminde de uygun model uyumu gösterip göstermediğini incelemişlerdir. Çalışmanın sonuçları, Genel Başarı Beklentileri Ölçeği’nin Türkçe formunun da teorik olarak beklenen tek boyutlu yapıyı koruduğunu ve bu yapının iyi düzeyde model uyumuna sahip olduğunu göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz bildirimli, Likert tipi derecelendirme formatı kullanıldığı varsayılmaktadır.

Mevcut Dil: Türkçe (Turkish)

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genel yetişkin popülasyonları üzerinde kullanıma uygundur.

Yaş Grubu: Ergenlik dönemi sonrası ve yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması tipik olarak üniversite öğrencileri örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların her bir maddeye ne kadar katıldıklarını veya katılmadıklarını belirten bir derecelendirme skalası kullanır.

Anahtar Kelimeler

Genel Başarı Beklentisi, Sosyal Bilişsel Teori, Güvenirlik, Geçerlik, Eğitim Psikolojisi, Akademik Başarı.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected] (Sorumlu Yazar)

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek bir akademik yayın içerisinde sunulduğundan, kullanımı için telif hakları ve izinler konusunda ilgili yazarlarla iletişime geçilmesi önerilir. Ölçeğin Türkçe adaptasyonu 2019 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için herhangi bir standart ücret bilgisi mevcut değildir, ancak akademik kullanım genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: genel-basari-beklentileri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

1. Çelik-Ercoşkun, N., Ozan, C. ve Kıncal, R.Y. (2019). Turkish adaptation of generalized expectancy for success scale: Reliability and validity studies. Asian Journal of Education and Training, 5(3), 416-421. doi: 10.20448/journal.522.2019.53.416.421

[quads id=5]

Genel Başarı Beklentileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte mevcut değildir. Maddelerin tamamına ulaşmak için yukarıda belirtilen Çelik-Ercoşkun ve arkadaşlarının 2019 tarihli makalesine veya sağlanan PDF bağlantısına başvurulması gerekmektedir.