Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi

Özet

Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi (ESÇ), şizofrenide gözlemlenen negatif belirtilerin şiddetini ve varlığını değerlendirmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Bu çizelge, özellikle birincil ve kalıcı eksiklik sendromunun klinik sınıflandırılmasına odaklanarak, hastalığın prognozu üzerinde önemli etkileri olan temel belirti gruplarını ölçmeyi hedefler. Türk kültürüne uyarlaması, 2006 yılında Çıtak ve arkadaşları tarafından gerçekleştirilmiş olup, hem negatif belirtilerin kapsamlı ölçümünü hem de bütüncül sınıflandırma açısından yüksek düzeyde güvenilirlik ve geçerlik sergilemiştir.

Anahtar Kelimeler

Şizofreni, Eksiklik Sendromu, Negatif Belirtiler, Psikometri, Uyarlama, Güvenilirlik, Geçerlik, ESÇ

Yazarlar

Çıtak, S., Oral, E.T., Aker, A.T., Şenocak, M.

Amaç

Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi’nin temel amacı, şizofreni tanısı almış bireylerde eksiklik sendromunun varlığını ve şiddetini sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu ölçek, klinik ortamda araştırmacılara ve uygulayıcılara, özellikle birincil negatif belirtileri ikincil belirtilerden ayırt etme konusunda yardımcı olacak yapılandırılmış bir değerlendirme sağlamaktadır. Ölçeğin uyarlanması, Türk popülasyonunda şizofreninin bu önemli alt tipinin güvenilir ölçümünü mümkün kılmıştır.

Ölçek, hastaların duygusal tepkilerinde, sosyal etkileşimlerinde ve motivasyon düzeylerinde görülen kısıtlamaları nicel olarak belirleyerek, tedavi yanıtını ve hastalığın uzun vadeli seyrini inceleyen çalışmalar için kritik bir araç sunmaktadır. Bu sayede, eksiklik sendromu olan ve olmayan hastaların karşılaştırılmasına olanak tanınmaktadır.

Yapı (Konstrukt)

ESÇ, şizofrenide kalıcı birincil negatif semptomların oluşturduğu “Eksiklik Sendromu” yapısını ölçmektedir. Bu sendromun tanımı, hastanın temel işlevselliğini ciddi şekilde bozan ve genellikle ilaç tedavisine dirençli olan belirtileri içerir. Ölçülen temel bileşenler, duygusal ifadenin kısıtlanması, sosyal çekilme ve motivasyon eksikliği gibi alanları kapsamaktadır.

Ölçek, bu kompleks yapıyı tek bir alt boyut üzerinden değerlendirmekte olup, kısıtlı duygulanım ve duygusal erimde azalma gibi çekirdek negatif belirtiler üzerine odaklanmıştır. Bu yapısal odak, sendromun bütüncül şiddetinin ve sınıflandırmasının belirlenmesinde yüksek düzeyde tutarlılık sağlamaktadır.

Geçerlik

ESÇ’nin Türkçe uyarlama çalışmasında yapılan geçerlik analizleri, ölçeğin yüksek düzeyde geçerli olduğunu göstermiştir. Analizler, ESÇ’nin hem spesifik negatif belirtilerin ölçülmesinde hem de bütüncül sınıflandırma yapabilme kapasitesinde etkili olduğunu ortaya koymuştur. Elde edilen istatistiksel sonuçlar (U: 60.0, p: 0.03), ölçeğin klinik olarak anlamlı ve geçerli bir ayırım gücüne sahip olduğunu desteklemektedir.

Bu bulgular, ESÇ’nin şizofrenideki eksiklik sendromunu doğru bir şekilde ölçtüğünü ve bu sendromun klinik tanımına uygun olarak farklı hasta gruplarını ayırt edebildiğini kanıtlamaktadır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin hedeflediği psikolojik yapıyı başarıyla temsil ettiğini göstermektedir.

Güvenilirlik

Yapılan güvenilirlik analizleri, Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi’nin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermiştir. Ölçeğin negatif belirtiler ve bütüncül sınıflandırma açısından iç güvenilirliği oldukça yüksektir (Cronbach Alfa katsayısı: 0.85).

Araştırmacılar arası güvenilirlik (inter-rater reliability) açısından da değerlendirmeler yapılmıştır: Negatif belirtiler alt boyutu için orta düzeyde tutarlılık (kappa katsayısı: 0.51-0.61) saptanırken, bütüncül sınıflandırma ve bütüncül şiddet değerlendirmeleri için çok yüksek düzeyde güvenilirlik (kappa katsayısı: 0.88-0.93) belirlenmiştir. Bu yüksek kappa değerleri, farklı klinisyenlerin aynı hastayı değerlendirirken eksiklik sendromunun varlığı ve şiddeti konusunda büyük ölçüde hemfikir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi, yapısal olarak tek bir alt boyuta odaklanmış olup, 12 maddeden oluşmaktadır. Bu tek faktörlü yapı, eksiklik sendromunun bütüncül bir yapıyı temsil ettiği varsayımını destekler. Ölçek maddeleri, sendromun çekirdek bileşenleri olan kısıtlı duygulanım ve duygusal erimde azalma gibi temel negatif semptomları ölçmek üzere tasarlanmıştır.

Uyarlama çalışması, bu 12 maddenin şizofrenideki eksiklik sendromu yapısını güçlü bir şekilde temsil ettiğini ve istatistiksel olarak anlamlı bir tek yapı altında toplandığını göstermektedir. Bu sade yapı, klinisyenler için uygulamanın ve yorumlamanın kolaylığını sağlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Derecelendirme ölçeği (Rating Scale)

Kullanılabilir Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Klinik popülasyon (Şizofreni tanısı almış bireyler)

Yaş Grubu:

Yetişkinler

Popülasyon Detayları:

Şizofreni hastaları üzerinde geçerlik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır.

Test Metodolojisi:

5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği kullanılmaktadır. Derecelendirme şu şekildedir: 0 = Normal, 4 = Ciddi bozulma.

Anahtar Kelimeler

Psikopatoloji, Likert Ölçeği, Cronbach Alfa, Şizofreni Alt Tipleri, Psikometrik Özellikler, Eksiklik Sendromu

Yazarlar

Sorumlu Yazar:

Serhat Çıtak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı:

Veri mevcut değil.

Kurum E-posta Adresleri:

Veri mevcut değil.

Yazışma Adresi:

[email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret:

Ticari kullanım ve telif hakları için orijinal yayıncıya başvurulmalıdır.

Uyarlama Yılı:

2006

Referanslar

Çıtak, S., Oral, E.T., Aker, A.T. ve Şenocak, M. (2006). Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi (ESÇ)’nin güvenilirlik ve geçerlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 17(2), 115-128.

Orijinal makale, Türk Psikiyatri Dergisi web sitesinden erişilebilir: turkpsikiyatri.com

Ölçeğin PDF versiyonu şu adresten indirilebilir: sizofrenide-eksiklik-sendromu-cizelgesi-esc-toad.pdf

Şizofreni’de Eksiklik Sendromu Çizelgesi Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• Tek alt boyut ve 12 madde:
• Kısıtlı duygulanım
• Duygusal erimde azalma