Frenchay Afazi Tarama Testi( FATT)

Özet

Afazi, dilin anlaşılması ve üretilmesi yeteneğini etkileyen nörolojik bir bozukluktur. Frenchay Afazi Tarama Testi (FATT), ani başlangıçlı afazi semptomlarının hızlı ve güvenilir bir şekilde taranması amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu akademik giriş, Evrim Göçer March tarafından Türk nöroloji hastaları üzerinde gerçekleştirilen FATT’ın Türkçe standardizasyon ve uyarlama çalışmasını detaylandırmaktadır. Uyarlama çalışması, testin Türkçe konuşan popülasyonda yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik gösterdiğini kanıtlamıştır. Test, altı temel dil becerisi boyutunu değerlendirerek afazi teşhisine yardımcı olmayı amaçlar.

Anahtar Kelimeler

Afazi, Frenchay Afazi Tarama Testi, FATT, Nöroloji, Standardizasyon, Uyarlama, Dil Bozuklukları, Tarama Testi.

Yazarlar

Evrim Göçer March

[quads id=5]

Amaç

Frenchay Afazi Tarama Testi (FATT), nörolojik hasar sonrası ortaya çıkan afazik bozuklukların hızlı bir şekilde taranması ve sınıflandırılması için tasarlanmıştır. Testin temel amacı, dilin alıcı ve ifade edici yönlerindeki yetersizlikleri saptamak ve hastanın dil fonksiyonlarının genel durumunu kısa sürede değerlendirmektir.

Türkçe uyarlama çalışmasının amacı ise, orijinal FATT’ın Türk kültürüne ve dil yapısına uygunluğunu test etmek ve Türk nöroloji hastaları için geçerli ve güvenilir bir tarama aracı sağlamaktır. Bu sayede klinik uygulamada afazi hastalarının erken teşhis ve rehabilitasyon süreçlerine hızlıca başlanması hedeflenmiştir.

Yapı

FATT, afazinin temel bileşenleri olan anlama, ifade etme, okuma ve yazma gibi dil becerilerini sistematik olarak ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Ölçek, alıcı (receptive) ve ifade edici (expressive) dil yeteneklerini farklı modaliteler aracılığıyla değerlendiren 6 ayrı alt boyuttan oluşmaktadır.

Bu 6 alt boyut, hastanın hem sözel hem de görsel materyali işleme yeteneğini kapsayarak, afazinin kapsamlı bir profilini çıkarmaya yardımcı olur. Ölçek, genellikle ani başlangıçlı afazi durumlarında, hastanın dil becerilerindeki gerilemeyi hızlıca belirlemek için kullanılır.

Geçerlik

FATT’ın Türkçe uyarlamasının geçerlik çalışması, 17 ani başlangıçlı afazi hastasından elde edilen test sonuçları kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Çalışma, FATT’ın klinik olarak afazi tanısı almış bireyleri, dil becerileri açısından başarıyla ayırt edebildiğini göstermiştir.

Geçerlik analizinde, 5 alt testten elde edilen toplam puanlara göre hasta puan ortalaması 6.2, standart sapma ise 5.3 olarak belirlenmiştir. Ölçeğin kısaltılmış versiyonu olan Kısa FATT puanlarına göre ise ortalama 4.7, standart sapma ise 3.9 olarak raporlanmıştır. Alınan en düşük toplam test puanı 25 üzerinden 1 iken, en yüksek puan 18 olarak kaydedilmiştir. Bu sonuçlar, testin afazi şiddeti yelpazesinde geniş bir dağılımı yakalayabildiğini ortaya koymaktadır.

Güvenirlik

FATT’ın güvenirlik çalışmaları, hem zamana karşı tutarlılığı (Test-Tekrar Test Güvenirliği) hem de farklı uygulayıcılar arasındaki tutarlılığı (Puanlayıcılar Arası Güvenirlik) incelemiştir. Her iki analizde de Spearman sıralı korelasyon katsayısı kullanılmıştır.

Test-tekrar test güvenilirlik çalışmasında elde edilen korelasyon katsayısı değeri 0.98 olarak bulunmuştur. Puanlayıcılar arası güvenilirlik çalışmasında toplanan veriler de analiz edilmiş ve katsayı değeri 0.97 olarak raporlanmıştır. Her iki sonuç da 1.00 değerine oldukça yakın olup, FATT’ın Türkçe uyarlamasının yüksek düzeyde güvenilir bir ölçme aracı olduğunu açıkça göstermektedir.

Faktör Analizi

Kaynak içerikte spesifik bir açımlayıcı veya doğrulayıcı faktör analizi (DFA/AFA) rapor edilmemiştir. Ancak, testin yapısı, dilin farklı bileşenlerini ölçen 6 ayrı alt boyut üzerinden tanımlanmıştır. Bu durum, FATT’ın çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve dil becerilerini bağımsız ancak ilişkili faktörler halinde değerlendirdiğini göstermektedir. Bu alt boyutlar, testin klinik olarak farklı afazi türlerini (örneğin, ifade edici ve alıcı afazi) ayırt etme yeteneğini desteklemektedir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireysel Uygulama, Kalem-Kağıt veya Klinik Gözlem Temelli Tarama Testi

Language Available: Türkçe (Türk Nöroloji Hastaları için standardizasyonu yapılmıştır.)

Population Group: Nörolojik Hastalar

Age Group: Yetişkinler

Population Details: Ani başlangıçlı afazi tanısı almış Türk nöroloji hastaları.

Test Methodology: 6 alt boyutta dil becerilerinin değerlendirilmesi. Derecelendirme sistemi: D= Doğru – Y=Yanlış (İkili puanlama sistemi).

Anahtar Kelimeler

Güvenirlik, Geçerlik, Spearman sıralı korelasyon katsayısı, Klinik Psikoloji, Rehabilitasyon, Dil Terapisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilgi mevcut değildir.

Affiliation Email addresses: Bilgi mevcut değildir.

Correspondence Address: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

FATT’ın Türkçe uyarlama ve standardizasyon çalışması 1996 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin ticari izinleri ve ücret bilgileri kaynakta belirtilmemiştir; ancak akademik kullanım için referans gösterilen makaleye erişim sağlanabilmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir. Bu, testin maddelerinin ve uygulama formatının incelenmesi açısından önemlidir.

The original PDF can be downloaded here: frenchay-afazi-tarama-testi-fatt-toad.pdf

Kaynaklar

1. Göçer March, E. (1996). Frenchay Afazi Tarama Testi: Türk nöroloji hastaları için bir standardizasyon çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 11 (38), 56-63. Dergi makalesine erişim: turkpsikolojidergisi.com

[quads id=5]

Frenchay Afazi Tarama Testi (FATT) Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

• Resim Anlama Boyutu
• Şekil Anlama Boyutu
• Resim İfade Etme Boyutu
• Hayvan İfade Etme Boyutu
• Okuma Boyutu
• Yazma Boyutu