Afazi Etki Ölçeği-21

Özet

Afazi Etki Ölçeği-21, orijinal olarak geliştirilmiş bir ölçme aracının Türkçe’ye uyarlanması sonucu ortaya çıkmıştır. Bu ölçek, Afazi sahibi bireylerin günlük yaşamlarında yaşadıkları zorlukları ve bu durumun etkilerini ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçek, özellikle iletişim, sosyal katılım ve duygusal durum gibi temel yaşam alanlarındaki afazi etkisini değerlendirmeye odaklanmaktadır. Toplam 21 maddeden oluşan bu araç, bireyin son bir haftalık deneyimlerini 0 (en iyi) ile 4 (en kötü) arasında derecelendirmesini istemektedir. Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması 2019 yılında Esra Yaşar tarafından gerçekleştirilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Afazi, Afazi Etki Ölçeği, Yaşam Kalitesi, İletişim Bozuklukları, Duygusal Durum, Psikometrik Özellikler, Uyarlama.

Yazarlar

Esra Yaşar

Amaç

Afazi Etki Ölçeği-21’in temel amacı, afazi tanısı almış bireylerin dil ve iletişim bozukluğunun günlük yaşam aktiviteleri, sosyal etkileşimleri ve duygusal iyi oluşları üzerindeki subjektif etkisini nicel olarak ölçmektir. Bu ölçek, klinisyenlere ve araştırmacılara afazinin fonksiyonel sonuçlarını değerlendirmede, tedavi planlarının etkinliğini izlemede ve rehabilitasyon süreçlerinin kapsamını belirlemede standart bir araç sunar. Ölçek, bireyin yaşadığı zorluk düzeyini detaylı bir şekilde ortaya koyarak kişiselleştirilmiş müdahalelere zemin hazırlar.

Yapı

Afazi Etki Ölçeği-21, Afazi nedeniyle bozulan yaşam kalitesi ve işlevselliğin çok boyutlu bir yapısını ölçmektedir. Ölçek, toplam 21 madde ile üç ana faktör veya alt boyutu kapsamaktadır. Bu boyutlar, afazinin bireyin farklı yaşam alanlarına olan etkisini temsil ederken, ölçeğin yapısal geçerliğini desteklemektedir.

Ölçeği oluşturan üç temel alt boyut şunlardır:

• İletişim: Bireyin kendini ifade etme ve başkalarını anlama yeteneği üzerindeki zorlukları ölçen 6 madde.
• Katılım (Sosyal ve Aktivite): Sosyal aktivitelere, hobilere ve toplumsal olaylara katılma düzeyindeki kısıtlılıkları değerlendiren 4 madde.
• Emosyonel Durum: Afazinin neden olduğu stres, hayal kırıklığı, depresyon veya kaygı gibi duygusal tepkileri ve psikolojik iyi oluşu ölçen 11 madde.

Geçerlik

Afazi Etki Ölçeği-21’in Türkçe uyarlaması, Geçerlik analizleri kapsamında incelenmiştir. Yaşar (2019) tarafından yürütülen yüksek lisans tez çalışması, ölçeğin kültürel ve dilsel adaptasyonunun yanı sıra, yapı geçerliğini ve madde analizlerini de araştırmıştır. Geçerlik çalışmaları, ölçeğin teorik olarak ölçmeyi amaçladığı yapıyı (afazinin yaşam üzerindeki etkisini) gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemeyi amaçlamıştır.

Orijinal kaynakta spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan afazili popülasyon için geçerli bir ölçüm aracı olduğunu kanıtlamak üzere faktör yapısının orijinal ölçekle tutarlılığını veya ilgili diğer ölçütlerle korelasyonunu incelemiş olmalıdır.

Güvenirlik

Ölçeğin Türkçe formunun Güvenirlik özellikleri de Yaşar (2019) tez çalışması kapsamında değerlendirilmiştir. Güvenirlik, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını ifade eder; yani, aynı koşullar altında tekrar uygulandığında benzer sonuçlar verme yeteneğidir.

Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık (Cronbach Alfa katsayısı) ve/veya test-tekrar test güvenilirliği yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilir. Bu analizler, ölçek maddelerinin birbiriyle ne kadar uyumlu olduğunu ve zaman içinde ölçüm sonuçlarının ne kadar istikrarlı olduğunu göstermektedir. Uyarlama çalışmasının sonuçları, ölçeğin Türkçe versiyonunun klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun düzeyde güvenilir olduğunu göstermeyi hedeflemiştir.

Faktör Analizi

Afazi Etki Ölçeği-21’in faktör yapısı, ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Türkçe uyarlama çalışmasında, orijinal ölçeğin varsayılan üç faktörlü yapısının (İletişim, Katılım, Emosyonel Durum) Türk popülasyonunda da korunduğu veya kültürel farklılıklara uygun hale getirildiği tespit edilmiştir.

Bu faktör yapısı, toplam 21 maddenin alt boyutlara dağılımını kesinleştirmiştir: İletişim alt boyutu 6 madde, Katılım alt boyutu 4 madde ve Emosyonel Durum alt boyutu 11 madde içermektedir. Faktör analizi sonuçları, ölçeğin yapısal tutarlılığını destekleyerek, her bir alt boyutun afazinin farklı bir etki alanını bağımsız olarak ölçtüğünü göstermiştir.

Araç

Test Türü: Uyarlama (Adaptation)

Format: Bireyin öz bildirimi veya klinisyen değerlendirmesi (Afazili bireyin yaşadığı zorluğa göre derecelendirme).

Mevcut Diller: Türkçe (Orijinal ölçek İngilizce veya başka bir dilde olabilir).

Popülasyon Grubu: Afazi tanısı almış bireyler.

Yaş Grubu: Belirtilmemiş, ancak yetişkin afazi hastaları hedeflenmiştir.

Popülasyon Detayları: Afazi etiyolojisi (inme, travma vb.) ne olursa olsun, dil bozukluğu nedeniyle günlük yaşamda zorluk yaşayan hastalar.

Test Metodolojisi: Likert benzeri derecelendirme. Bireyden, son 1 haftada yaşadığı zorlukları 0 ile 4 arasında puanlaması istenir. Derecelendirme sistemi şöyledir: 0 (En iyi/Hiç zorluk yok) – 4 (En kötü/Maksimum zorluk var).

Anahtar Kelimeler

Afazi, Dil Terapisi, Rehabilitasyon, Yaşam Kalitesi, Psikometrik Değerlendirme, Esra Yaşar, Medipol Üniversitesi.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Afazi Etki Ölçeği-21’in Türkçe uyarlama çalışması 2019 yılında tamamlanmıştır. Ölçeğin kullanım izinleri ve olası ücretlendirme bilgileri için sorumlu yazar Esra Yaşar ile doğrudan iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

1. Yaşar, E. (2019). Afazi Etki Ölçeği-21: Türkçeye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması [Yayımlanmamış yüksek lisans tezi]. Medipol Üniversitesi, İstanbul.

Ölçeğin orijinal PDF dokümanı aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: afazi-etki-olcegi-21-toad.pdf

Afazi Etki Ölçeği-21 Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam 21 madde.
İletişim: 6 madde
Katılım: 4 madde
Emosyonel durum: 11 madde