Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği

Özet

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği (ÇODDÖ), çocukların davranışsal yeterliliklerini ve sosyal becerilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçektir. Bu giriş, Esin Sezgin ve Sibel Demiriz tarafından 2016 yılında gerçekleştirilen ve ölçeğin Türkçe’ye uyarlanmasını ve psikometrik özelliklerinin incelenmesini içeren çalışmayı temel almaktadır. Ölçek, özellikle davranış düzenleme ve sosyal beceri olmak üzere iki temel boyutta çocuk davranışlarının değerlendirilmesine olanak tanımaktadır. Yapılan uyarlama çalışması, ölçeğin iki boyutlu yapısının Türk kültürü ve örneklemi için yüksek düzeyde geçerlik ve güvenirlik taşıdığını göstermiştir.

ÇODDÖ, 17 maddeden oluşmakta olup, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak uygulanmaktadır. Bu çalışma, okul öncesi ve ilkokul çağındaki çocukların davranışsal profilini belirlemede kullanılabilecek güçlü bir adaptasyon çalışması sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

ÇODDÖ, Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği, Davranış düzenleme, Sosyal beceri, Ölçek uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Doğrulayıcı faktör analizi

Yazarlar

Esin Sezgin, Sibel Demiriz

Amaç

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği’nin (ÇODDÖ) temel amacı, orijinal olarak yabancı dilde geliştirilmiş olan ölçeğin Türkçe’ye çeviri ve kültürel adaptasyon sürecini tamamlayarak, Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı haline getirmektir. Bu uyarlama çalışması, özellikle çocukların davranış düzenleme kapasitelerini ve akranlarıyla olan ilişkilerinde sergiledikleri sosyal beceri düzeylerini objektif bir şekilde değerlendirmeyi hedeflemiştir.

Ölçeğin başarısı, eğitim ve psikoloji alanındaki araştırmacılara ve uygulayıcılara, Türk çocuklarının davranışsal gelişimlerini takip etmeleri ve potansiyel riskli davranışları erken dönemde tespit etmeleri için sağlam bir araç sunmaktadır. Çalışma, uyarlanan ölçeğin psikometrik kanıtlarını, akademik standartlara uygun olarak detaylı bir şekilde sunmuştur.

Yapı

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği, teorik olarak iki ana psikolojik yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapılar, çocukluk dönemindeki sosyal ve duygusal yeterliliklerin temel bileşenlerini temsil etmektedir: Davranış Düzenleme ve Sosyal Beceri.

Ölçek, toplam 17 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler iki farklı alt boyuta dağılmıştır:

• Davranış Düzenleme: Bu alt boyut 10 maddeden oluşmaktadır ve çocuğun dikkatini sürdürme, dürtülerini kontrol etme ve duygusal tepkilerini yönetme yeteneğini ölçmektedir.
• Sosyal Beceri: Bu alt boyut 7 maddeden oluşmaktadır ve çocuğun akranlarıyla etkili iletişim kurma, işbirliği yapma ve sosyal durumlara uygun tepkiler verme yeteneğini değerlendirmektedir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerlik kanıtlarını elde etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin orijinal iki boyutlu modelinin Türk örnekleminde kabul edilebilir düzeyde uyum sağladığını göstermiştir.

Yapılan analizlerde hesaplanan uyum indeksi değerleri şu şekildedir: χ²=1160.67, X²/sd= 4.88, RMSEA=0.09, CFI=0.97, NFI=0.97, NNFI=0.96 ve IFI=0.97. Bu değerler, özellikle CFI, NFI, NNFI ve IFI gibi indekslerin 0.95 ve üzerinde olması nedeniyle modelin veri ile mükemmel bir uyum sergilediğini işaret etmektedir. Ayrıca, ölçekteki maddelerin faktör yükleri 0.60 ile 0.80 arasında yüksek ve anlamlı değerler almıştır, bu da maddelerin ölçtükleri alt boyutlarla güçlü bir ilişki içinde olduğunu teyit etmektedir.

Güvenirlik

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği’nin güvenirlik düzeyi, alt boyutların iç tutarlılık katsayıları (Cronbach’s Alpha) hesaplanarak incelenmiştir. İç tutarlılık katsayıları, psikometrik açıdan oldukça güçlü bir güvenilirlik seviyesini göstermektedir.

Ölçeğin alt boyutlarına ilişkin hesaplanan iç tutarlılık katsayıları 0.89 ile 0.95 arasında değişmektedir. Bu yüksek alfa değerleri, ölçeğin her iki alt boyutunun da kendi içindeki maddeler arasında yüksek bir homojenlik ve tutarlılık olduğunu, yani ölçeğin kararlı ve güvenilir ölçümler sunduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

ÇODDÖ’nün Türkçe uyarlama sürecinde, ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin orijinal yapısının (iki boyutlu model) Türk örneklemindeki verilerle ne kadar uyumlu olduğunu belirlemeyi amaçlamıştır.

Analiz sonuçları, iki faktörlü yapının model uyum indeksleri açısından kabul edilebilir ve hatta iyi düzeyde bir uyum sergilediğini göstermiştir. Özellikle mutlak uyum indekslerinden RMSEA (Kök Ortalama Hata Yaklaşımı) değeri 0.09 olarak bulunmuştur. Karşılaştırmalı uyum indeksleri (CFI, NFI, NNFI, IFI) ise 0.96 ile 0.97 arasında değişerek, modelin teorik yapıyı başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamıştır. Bu bulgular, Davranış Düzenleme ve Sosyal Beceri boyutlarının birbirinden ayrışan, ancak ölçek bütünlüğüne katkıda bulunan yapılar olduğunu ortaya koymuştur.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Yazılı Anket (5’li Likert Tipi Derecelendirme)

Language Available: Türkçe

Population Group: Çocuklar (Öğretmen veya Ebeveyn Raporlaması için uygundur)

Age Group: Belirtilmemiş (Genellikle okul öncesi ve erken ilkokul dönemi için uygundur)

Population Details: Türk çocukları örneklemi üzerinde standardize edilmiştir.

Test Methodology: 5’li Likert ölçeği (1= Hiçbir zaman – 5= Her zaman). Yüksek puanlar ilgili davranışın veya becerinin daha sık sergilendiğini gösterir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk Davranışı, Psikometrik özellikler, Faktör analizi, Davranışsal değerlendirme, Esin Sezgin, Mersin Üniversitesi, İç tutarlılık, Eğitim psikolojisi

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Esin Sezgin)

Correspondence Address: Çalışma referansında belirtilen ilgili üniversite veya kurum adresi.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2016 yılında yayımlanan akademik çalışma ile Türkçe literatürüne kazandırılmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif ücreti hakkında kesin bilgi verilmemiştir; ancak akademik ve araştırma amaçlı kullanım için sorumlu yazar (Esin Sezgin) ile iletişime geçilmesi önerilmektedir.

Yayınlanan makale Dergipark üzerinden erişilebilir durumdadır: dergipark.ulakbim.gov.tr. Ayrıca, ölçeğin orijinal PDF belgesi de mevcuttur. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: cocuk-davranis-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Sezgin, E. ve Demiriz, S. (2016). Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği’nin (ÇODDÖ) Türkçe’ye uyarlanması: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. Mersin Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 12(2), 702-718.

Çocuk Davranış Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek, toplam 17 maddeden ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Davranış düzenleme (10 madde)
• Sosyal beceri (7 madde)