Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği

Özet

Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği (FSA), bireylerin yaşlılara yönelik sahip oldukları tutumları ve yaşlılık ayrımcılığı eğilimlerini ölçmek amacıyla tasarlanmış öz-bildirim tipi bir ölçektir. Orijinal olarak Fraboni tarafından geliştirilen bu ölçek, Türkiye’de Yasemin Kutlu, Lale Kucuk ve U.Y. Findik tarafından 2012 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu ve psikometrik özellikler açısından yeterliliğini değerlendirmiştir. Bu ölçek, özellikle sağlık ve sosyal hizmet alanlarında çalışanların veya öğrencilerin yaşlılara karşı geliştirdiği olumsuz tutumları tespit etmek için önemli bir araç olarak kabul edilmektedir.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılık ayrımcılığı, Fraboni Ölçeği, tutum, yaşlılık, gerontoloji, psikometrik özellikler, uyarlama, Türkiye.

Yazarlar

Yasemin Kutlu, Lale Kucuk, U.Y. Findik.

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, bireylerin yaşlılara karşı gösterdikleri tutumları, önyargıları ve ayrımcı davranış eğilimlerini ölçmektir. Ölçek, yaşlılık ayrımcılığının farklı boyutlarını (örneğin, yaşlılara yönelik olumsuz stereotipler, sosyal mesafelenme, yaşlıların yeteneklerinin küçümsenmesi) kapsamaktadır. Türkçe uyarlamasının amacı ise, Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği’nin kültürlerarası geçerliğini ve güvenirliğini sağlayarak, Türkiye’deki araştırmacılar ve uygulayıcılar için yaşlılık ayrımcılığı konusunda güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktır.

Özellikle hemşirelik ve tıp eğitimi alan öğrenciler gibi gelecekte yaşlı popülasyonla yakın temas kuracak gruplar üzerinde yapılan çalışmalar, bu ölçek sayesinde yaşlılık ayrımcılığı düzeylerini belirleyebilir ve bu olumsuz tutumları azaltmaya yönelik eğitim programlarının etkinliğini değerlendirebilir.

Yapı

Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği (FSA), yaşlılık ayrımcılığı (ageism) olarak bilinen karmaşık psikolojik yapıyı ölçmektedir. Yaşlılık ayrımcılığı, bir bireyin yaşına dayalı olarak ona karşı uygulanan stereotipleştirme, önyargı veya ayrımcılık anlamına gelir. Ölçek, bu yapıyı genellikle çok boyutlu olarak ele alır.

Ölçeğin orijinal yapısı, yaşlılığa yönelik bilişsel, duygusal ve davranışsal tepkileri kapsayan maddelerden oluşur. Uyarlama çalışması, bu boyutların Türk örnekleminde de tutarlı bir şekilde ölçülüp ölçülmediğini incelemeyi hedefler. Elde edilen sonuçlar, yaşlılık ayrımcılığının kültürel bağlamda nasıl tezahür ettiğine dair önemli veriler sağlar.

Geçerlik

Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun geçerlik çalışmaları, Kutlu, Kucuk ve Findik (2012) tarafından yayımlanan makalede detaylandırılmıştır. Geçerlik analizleri tipik olarak yapı geçerliği ve kapsam geçerliğini içermektedir. Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla, ölçeğin maddelerinin kuramsal yapıyı ne derece temsil ettiğini görmek için faktör analizleri uygulanmıştır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin yaşlılık ayrımcılığı yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğü gösterilmiştir. Bu, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı psikolojik yapıyı başarılı bir şekilde ölçebildiğini ortaya koymaktadır. Ancak, bu akademik girişte sunulan kaynak özetinde spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiştir; detaylı sonuçlar için orijinal makaleye başvurulması gerekmektedir.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasında güvenirlik çalışmaları, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı madde gruplarıyla tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek amacıyla gerçekleştirilmiştir. Güvenirlik analizleri genellikle iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamalarını ve test-tekrar test güvenilirliğini içerir.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda birbiriyle uyumlu olduğunu gösterir. Kutlu ve arkadaşları tarafından yürütülen çalışmada, ölçeğin Türk kültüründe yüksek düzeyde güvenilir olduğu ve dolayısıyla araştırmalarda kullanıma uygun olduğu sonucuna varılmıştır. Spesifik güvenirlik katsayıları için yine 2012 tarihli kaynak makaleye bakılmalıdır.

Faktör Analizi

Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği’nin Türkçe versiyonunun yapısal uygunluğunu test etmek amacıyla faktör analizi kullanılmıştır. Faktör analizi, ölçekteki maddelerin kaç temel boyut altında toplandığını ve bu boyutların orijinal ölçeğin teorik yapısıyla ne kadar örtüştüğünü incelemek için kritik öneme sahiptir.

Uyarlama sürecinde genellikle Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) veya Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) teknikleri kullanılır. Bu analizler sonucunda, ölçeğin çok boyutlu yapısının Türk popülasyonunda da korunduğu veya kültürel farklılıklardan kaynaklanan küçük değişiklikler gösterdiği belirlenir. Bu çalışma, ölçeğin yapısal geçerliğini destekleyen istatistiksel kanıtlar sunmuştur.

Enstrüman

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Likert tipi derecelendirme beklenmektedir, ancak derecelendirme bilgisi kaynakta boş bırakılmıştır.)

Kullanılabilir Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Genel Popülasyon, Sağlık Çalışanları, Üniversite Öğrencileri.

Yaş Grubu: Yetişkinler (Genellikle üniversite öğrencileri ve sağlık profesyonelleri üzerinde uygulanmıştır.)

Popülasyon Detayları: Türkçe uyarlama çalışması genellikle hemşirelik ve tıp fakültesi öğrencileri gibi yaşlılarla etkileşimde bulunacak genç yetişkinler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, katılımcıların yaşlılara dair tutumlarını yansıtan maddelere belirli bir derecelendirme sistemi üzerinden yanıt vermesini gerektirir. Yüksek puanlar, yüksek düzeyde yaşlılık ayrımcılığı tutumuna işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Yaşlılık ayrımcılığı, Fraboni Ölçeği, tutum, gerontoloji, psikometrik özellikler, uyarlama, Türkiye, hemşirelik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Yasemin Kutlu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Mevcut Değil

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Florence Nightingale Hemşirelik Fakültesi, İstanbul, Türkiye (Tahmini Kurum Bilgisi)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı (Uyarlama): 2012

İzinler ve Ücret: Ölçeğin kullanımı için genellikle sorumlu yazardan (Yasemin Kutlu) izin alınması tavsiye edilir. Ticari olmayan akademik kullanımlarda ücret durumu, yazarın veya orijinal ölçek sahibinin politikalarına bağlıdır.

PDF Kaynağı: Ölçeğin Türkçe versiyonuna ait orijinal PDF dosyası burada mevcuttur: fraboni-scale-of-ageism-toad.pdf

Kaynaklar

1. Kutlu, Y., Kucuk, L., & Findik, U.Y. (2012). Psychometric properties of the Turkish version of the Fraboni Scale of Ageism. Nursing and Health Sciences, 14, 464–471. doi: 10.1111/j.1442-2018.2012.00717.x
2. Fraboni, M., Saltstone, R., & Hughes, S. (1990). The Fraboni Scale of Ageism (FSA): An attempt at greater construct validity. Psychological Reports, 67(3), 1007-1010. (Orijinal ölçek referansı)

Fraboni Yaşlı Ayrımcılığı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Bu bölüm, yalnızca kaynak içerikte yer alan ölçek maddelerini içermek üzere ayrılmıştır.