Depresyon Anksiyete Stres-21 Ölçeği

Özet

Depresyon Anksiyete Stres-21 Ölçeği (DASS-21), ilk olarak Lovibond ve Lovibond (1995) tarafından geliştirilen 42 maddelik orijinal DASS ölçeğinin kısaltılmış, 21 maddelik versiyonunun bir uyarlamasıdır. Bu ölçek, bireylerin son bir hafta içinde deneyimledikleri üç temel olumsuz duygusal durumu, yani depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini hızlı ve etkili bir şekilde ölçmek amacıyla tasarlanmıştır. Ölçeğin Türkçe uyarlaması ve psikometrik özelliklerinin incelenmesi Hakan Sarıçam tarafından 2018 yılında gerçekleştirilmiştir. Çalışma, ölçeğin hem sağlıklı kontrol hem de klinik örneklemlerde geçerli ve güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

DASS-21, klinik uygulamada ve araştırmalarda yaygın olarak kullanılan, yüksek düzeyde ayırt edici güce sahip bir ölçektir. Üç alt boyutu bulunmaktadır ve her alt boyut yedi maddeden oluşmaktadır. Bu uyarlama çalışması, Türkçe konuşan popülasyonlarda depresyon, anksiyete ve stres semptomlarının şiddetini değerlendirmek için sağlam bir temel sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Depresyon Anksiyete Stres Ölçeği, DASS-21, Depresyon, Anksiyete, Stres, Uyarlama, Psikometrik Özellikler, Hakan Sarıçam.

Yazarlar

Hakan Sarıçam

Amaç

Depresyon Anksiyete Stres-21 Ölçeği’nin temel amacı, klinik ve klinik olmayan popülasyonlarda bireylerin yaşadığı depresyon, anksiyete ve stres semptomlarının şiddetini ve yaygınlığını ölçmektir. Ölçek, bu üç duygusal durumu birbirinden bağımsız ancak ilişkili yapılar olarak ele alır ve her bir durumu ayrı ayrı değerlendirmeye olanak tanır.

Türkçe uyarlamasının özel amacı, DASS-21’in orijinal üç faktörlü yapısının Türk kültürüne ve diline uygunluğunu, ayrıca ölçeğin psikometrik açıdan geçerlik ve güvenirlik standartlarını karşılayıp karşılamadığını belirlemektir. Sarıçam (2018) çalışması, ölçeğin Türk örnekleminde kullanılabilecek güvenilir bir araç olduğunu kanıtlamayı hedeflemiştir.

Yapı

DASS-21, üç farklı ancak birbiriyle ilişkili negatif duygusal yapıyı ölçen çok boyutlu bir yapıdır:

• Depresyon Alt Ölçeği: Umutsuzluk, motivasyon eksikliği, değersizlik hissi ve karamsarlık gibi disforik durumları ölçer.
• Anksiyete Alt Ölçeği: Otonom uyarılma, iskelet kası etkileri, durumsal anksiyete deneyimi ve panik tepkileri gibi fizyolojik uyarılma durumlarını ölçer.
• Stres Alt Ölçeği: Gerginlik, tahammülsüzlük, kolay sinirlenme, aşırı tepki verme ve rahatlayamama gibi sürekli gerginlik durumlarını ölçer.

Her bir alt ölçek yedi maddeden oluşur ve toplam 21 madde, bu üç temel yapıyı temsil eder. Bu ayrım, DASS-21’i, genellikle depresyon ve anksiyeteyi tek bir yapı olarak gören diğer ölçme araçlarından ayırır. Ölçek, özellikle anksiyete ve stres arasındaki ayrımı netleştirme yeteneği nedeniyle klinik araştırmalarda değerli kabul edilmektedir.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi ‘-‘ olarak belirtilmiş olsa da, Sarıçam (2018) çalışması ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerini detaylıca incelemiştir. Çalışmada yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak incelenmiştir. DFA sonuçları, orijinal ölçeğin önerdiği üç faktörlü yapının (Depresyon, Anksiyete, Stres) Türk örnekleminde de iyi uyum sağladığını göstermiştir.

Geçerlik çalışmaları aynı zamanda ölçüt bağımlı geçerliği de içermiş olup, DASS-21 alt ölçeklerinin, ölçtüğü yapılarla ilgili diğer geçerli ölçeklerle beklenen yönde ve anlamlı düzeyde korelasyon gösterdiği belirlenmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk popülasyonunda depresyon, anksiyete ve stres düzeylerini doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Orijinal kaynakta güvenirlik verisi ‘-‘ olarak belirtilmiştir. Ancak, Sarıçam (2018) tarafından yapılan uyarlama çalışmasında ölçeğin iç tutarlılık güvenilirliği, Cronbach Alfa katsayısı ile değerlendirilmiştir. Çalışmanın sonuçları, DASS-21’in hem genel ölçek puanı hem de üç alt ölçek puanları (Depresyon, Anksiyete, Stres) için yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu ortaya koymuştur.

Yüksek Cronbach Alfa değerleri, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve bu nedenle klinik ve akademik araştırmalarda güvenle kullanılabileceğini göstermiştir. Bu bulgular, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini desteklemektedir.

Faktör Analizi

Depresyon Anksiyete Stres-21 Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında (Sarıçam, 2018), ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmıştır. DFA, ölçeğin teorik olarak dayandığı üç faktörlü yapının (Depresyon, Anksiyete ve Stres) Türk kültürüne ait verilerle ne kadar uyumlu olduğunu incelemiştir.

Analiz sonuçları, üç faktörlü modelin kabul edilebilir ve hatta mükemmel uyum indekslerine sahip olduğunu göstermiştir. Bu durum, DASS-21’in her bir alt ölçeğinin, diğer iki yapıdan ayrışarak sadece kendine özgü negatif duygusal durumu ölçtüğünü teyit etmiştir. Bu güçlü faktör yapısı, DASS-21’in klinik ayrımcılık gücünü artırmaktadır.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama

Format: Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). 21 maddeden oluşur.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Yetişkinler (Klinik ve sağlıklı kontrol örneklemleri)

Age Group: 18 yaş ve üstü

Population Details: Sarıçam (2018) çalışması, hem üniversite öğrencilerinden oluşan kontrol grubu hem de çeşitli klinik tanılara sahip bireylerden oluşan klinik örneklem üzerinde gerçekleştirilmiştir. Bu geniş örneklem yapısı, ölçeğin farklı popülasyonlarda genellenebilirliğini desteklemektedir.

Test Methodology: Maddeler, 4 dereceli bir Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak puanlanır. Bu derecelendirme genellikle şöyledir: 0 (Hiçbir zaman bana uymadı), 1 (Bana biraz ya da bazen uydu), 2 (Bana oldukça ya da çoğu zaman uydu) ve 3 (Bana tamamen ya da her zaman uydu). Puanlama, son bir haftalık süreyi temel alır.

Anahtar Kelimeler

DASS-21, Psikometri, Likert Ölçeği, Duygusal Durumlar, Klinik Değerlendirme, Kısaltılmış Ölçek, Türk Uyarlaması.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

DASS-21’in orijinal versiyonu ticari olmayan kullanımlar için genellikle ücretsizdir. Türkçe uyarlamasının kullanımı için yazar Hakan Sarıçam ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Uyarlama Yılı: 2018

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Orijinal makale, doi.org adresinden erişilebilir. Ölçeğin orijinal PDF belgesi ise şu bağlantıdan indirilebilir: depresyon-anksiyete-stres-21-olcegi-toad.pdf

Kaynakça

• Sarıçam, H. (2018). The psychometric properties of Turkish version of Depression Anxiety Stress Scale-21 (DASS-21) in health control and clinical samples. Journal of Cognitive-Behavioral Psychotherapy and Research, 7(1), 19-30. Doi: 10.5455/JCBPR.274847

Depresyon Anksiyete Stres-21 Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.