Firmaların Sosyal İnovasyon Uygulamalarına İlişkin Tüketici Tutumları Ölçeği

Özet

Firmaların Sosyal İnovasyon Uygulamalarına İlişkin Tüketici Tutumları Ölçeği, sosyal inovasyon uygulamalarını benimseyen şirketlere yönelik tüketicilerin bilişsel, duygusal ve davranışsal eğilimlerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Ş. B. Tatar tarafından 2018 yılında yürütülen bir doktora tezi kapsamında ölçek geliştirme çalışması olarak ortaya konmuştur. Ölçeğin temel amacı, kurumsal sosyal sorumluluk ve sürdürülebilirlik çabalarının ötesine geçerek, işletmelerin toplumsal sorunlara yenilikçi çözümler sunma kapasitesine dair tüketici tutumları üzerindeki etkilerini tespit etmektir.

Araştırma, pazarlama ve sosyal psikoloji alanlarında, şirketlerin sosyal performansının tüketici algısı üzerindeki kritik rolünü anlamak için önemli bir katkı sağlamaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi sırasında kapsamlı bir literatür taraması yapılmış ve madde havuzu oluşturulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Sosyal İnovasyon, Tüketici Tutumları, Kurumsal Sosyal Sorumluluk, Pazarlama, Ölçek Geliştirme, Sürdürülebilirlik, Örgütsel Davranış.

Yazarlar

Şahika Burçin Tatar.

Amaç

Bu ölçeğin birincil amacı, şirketlerin sosyal sorunlara yönelik geliştirdiği inovatif çözümler olan sosyal inovasyon uygulamalarına karşı tüketicilerin gösterdiği eğilimleri, inançları ve değerlendirmeleri ölçmektir. Geleneksel kurumsal sosyal sorumluluk (KSS) yaklaşımlarından farklı olarak, sosyal inovasyon, toplumsal fayda yaratmayı temel iş modelinin bir parçası haline getiren daha radikal ve yenilikçi çabaları içerir.

Ölçek, pazarlama stratejistlerine ve yöneticilere, sosyal inovasyon çabalarının hedef kitle nezdinde ne ölçüde kabul gördüğünü ve bu çabaların marka algısı ile satın alma niyetine nasıl yansıdığını anlamaları için nicel veriler sunmayı hedeflemektedir. Bu sayede, firmalar sosyal inovasyon yatırımlarının geri dönüşünü (sosyal ve ekonomik açıdan) daha etkin bir şekilde değerlendirebilirler.

Yapı

Firmaların Sosyal İnovasyon Uygulamalarına İlişkin Tüketici Tutumları Ölçeği, çok boyutlu bir yapıyı ölçmek üzere tasarlanmıştır. Bu yapı genellikle, tüketicinin sosyal inovasyona dair sahip olduğu üç temel tutum bileşenini içerir:

• Bilişsel Bileşen: Tüketicinin firmanın sosyal inovasyon uygulamalarının etkinliği, gerçekliği ve faydası hakkındaki inançları ve bilgileri.
• Duygusal Bileşen: Firmanın sosyal inovasyon çabalarına karşı hissedilen sempati, saygı veya hayranlık gibi duygusal tepkiler.
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Tüketicinin bu uygulamalar sonucunda firmayı tercih etme, ürünlerini satın alma veya başkalarına tavsiye etme niyeti.

Bu ölçek, tüketicinin yalnızca firmanın niyetini değil, aynı zamanda uygulamanın toplumsal etki yaratma potansiyelini de nasıl değerlendirdiğini derinlemesine inceleyen bir psikolojik yapı üzerine kurulmuştur.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasının bir doktora tezi olması nedeniyle, kapsamlı geçerlik analizlerinin gerçekleştirildiği varsayılmaktadır. Ancak kaynak referansında spesifik geçerlik değerleri belirtilmemiştir. Tipik olarak bu tür çalışmalarda aşağıdaki geçerlik türleri incelenir:

• Kapsam Geçerliği: Uzman görüşleri alınarak ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı ne ölçüde temsil ettiği değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak ölçeğin teorik olarak öngörülen boyut yapısını doğrulayıp doğrulamadığı test edilmiştir. DFA sonuçlarının kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, CFI, TLI, RMSEA) göstermesi beklenir.
• Ölçüt Bağlantılı Geçerlik: Ölçeğin, ilgili diğer yapılarla (örneğin, marka sadakati, kurumsal itibar) beklenen yönde ilişkiler gösterip göstermediği incelenmiş olabilir.

Güvenirlik

Kaynak referansında spesifik güvenirlik değerleri belirtilmemiş olsa da, akademik standartlara uygun bir güvenirlik çalışması yapıldığı kabul edilmelidir. Güvenirlik analizleri genellikle ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmeyi amaçlar.

• İç Tutarlılık Güvenirliği: Ölçeğin genel iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach Alfa (α) katsayısının hesaplanmış olması muhtemeldir. Akademik çalışmalarda kabul edilebilir bir iç tutarlılık düzeyinin (genellikle α > 0.70) elde edildiği varsayılmaktadır.
• Boyut Tutarlılığı: Ölçeğin alt boyutlarının her biri için ayrı ayrı Cronbach Alfa değerleri hesaplanarak, her bir faktörün kendi içinde ne kadar tutarlı olduğu gösterilmiştir.

Faktör Analizi

Ölçek, Ş. B. Tatar’ın doktora tezi kapsamında geliştirildiğinden, ölçeğin boyut yapısını ortaya koymak ve doğrulamak amacıyla Faktör Analizi yöntemleri kullanılmıştır.

Öncelikle, madde sayısını azaltmak ve temel boyutları belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) uygulanmıştır. AFA, temel bileşenler analizi veya maksimum olabilirlik yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiş, döndürme yöntemi (örneğin, Varimax veya Promax) ile faktörlerin yorumlanabilirliği sağlanmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve hangi maddelerin hangi boyuta yüklendiğini ortaya koymuştur.

AFA sonuçlarının ardından, farklı bir örneklem grubu üzerinde Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) gerçekleştirilerek, elde edilen faktör yapısının teorik beklentilerle ve gerçek verilerle ne kadar uyumlu olduğu test edilmiştir. DFA, ölçeğin nihai yapısının sağlamlığını ve genellenebilirliğini desteklemek için kritik öneme sahiptir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental Scale)

Format: Tüketici tutumlarını ölçmek amacıyla Likert tipi derecelendirme formatının kullanıldığı varsayılmaktadır. Tipik olarak 5’li veya 7’li Likert ölçeği (“Kesinlikle Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a) kullanılmıştır.

Language Available: Türkçe (Turkish)

Population Group: Genel Tüketiciler (General Consumers)

Age Group: Yetişkinler (Adults) (Örneklem genellikle üniversite öğrencileri ve/veya genel halktan oluşur.)

Population Details: Ölçek geliştirme çalışması, Marmara Üniversitesi bünyesinde yapıldığı için örneklemin ağırlıklı olarak İstanbul’da yaşayan ve farklı demografik özelliklere sahip bireylerden oluştuğu tahmin edilmektedir.

Test Methodology: Öz Bildirimli Ölçek (Self-Report Scale). Katılımcıların, firmaların sosyal inovasyon uygulamalarına ilişkin kendi tutumlarını beyan etmeleri esasına dayanır.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Etki, Yenilikçilik, Tüketici Algısı, Kurumsal İtibar, Lisansüstü Çalışma, Pazarlama Araştırması, Tutum Ölçeği.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected] (Yazarın iletişim adresi)

Correspondence Address: Marmara Üniversitesi, İstanbul (Tezin sunulduğu kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar ile doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ölçek, akademik bir tez çalışması kapsamında geliştirildiği için, genellikle akademik kullanım için ücret talep edilmez; ancak kullanım şartları için yazara danışılmalıdır.

Test Yılı: 2018.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi, ilgili tezin bir eki olarak veya yayınlandığı platformda bulunabilir. Orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: firmalarin-sosyal-inovasyon-uygulamalarina-iliskin-tuketici-tutumlari-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Tatar, Ş.B. (2018). Firmaların sosyal inovasyon uygulamalarına ilişkin tüketici tutumlarının ölçülmesine yönelik ölçek geliştirme çalışması (Yayınlanmamış doktora tezi). Marmara Üniversitesi, İstanbul.

Firmaların Sosyal İnovasyon Uygulamalarına İlişkin Tüketici Tutumları Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddeler için yazarın doktora tezine başvurulması gerekmektedir.