Kaynaştırma Uygulamalarına Katılan Özel Gereksinimli Öğrencilerin Sosyal Kabul Ölçeği

Özet

Bu çalışma, özel gereksinimli öğrencilerin kaynaştırma uygulamaları çerçevesinde akranları tarafından ne düzeyde sosyal kabul gördüklerini belirlemek amacıyla geliştirilen bir ölçme aracının tanıtımını yapmaktadır. Sosyal Kabul Ölçeği (SKÖ), Erdinç Arslan tarafından 2010 yılında yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Ölçek, öğrencilerin sosyal becerileri, davranışları ve akran tutumları gibi kritik boyutları ele alarak, kaynaştırma ortamlarının başarısının temel bir göstergesi olan sosyal entegrasyonu ölçmeyi hedeflemektedir. Geliştirme sürecinde yüksek geçerlik ve güvenirlik katsayıları elde edilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Kaynaştırma uygulamaları, özel gereksinimli öğrenciler, sosyal kabul, ölçek geliştirme, akran tutumu, sosyal beceriler, Likert ölçeği, Cronbach Alfa

Yazarlar

Erdinç Arslan

Amaç

Ölçeğin temel amacı, okullarda uygulanan kaynaştırma uygulamalarına katılan özel gereksinimli öğrencilerin, normal gelişim gösteren akranları tarafından sergilenen sosyal kabul düzeylerini geçerli ve güvenilir bir şekilde belirlemektir. Bu araç, eğitimcilerin ve araştırmacıların kaynaştırma ortamlarındaki sosyal etkileşimleri ve entegrasyon sorunlarını tespit etmelerine olanak sağlamaktadır.

Araç, elde edilen veriler ışığında, kaynaştırma programlarının sosyal sonuçlarını değerlendirmek ve kabul düzeyini artırmaya yönelik müdahale stratejileri geliştirmek için kritik bilgiler sunmaktadır. Bu amaçla, ölçek, öğrencilerin sosyal kabulünü üç ana faktör altında incelemektedir.

Yapı

Kaynaştırma Uygulamalarına Katılan Özel Gereksinimli Öğrencilerin Sosyal Kabul Ölçeği (SKÖ), özel gereksinimli öğrencilere yönelik akranların tutum ve davranışlarını değerlendiren çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Sosyal kabul yapısı, faktör analizi sonucunda belirlenen üç ana alt boyuttan oluşmaktadır:

• Sosyal Beceriler (16 madde): Engelli akranla etkileşim kurma, paylaşma ve sosyal ortamlara dahil etme eğilimlerini ölçer.
• Öğrenci Davranışı (9 madde): Engelli akranın davranışlarına yönelik tepkileri ve koruyucu/destekleyici tutumları değerlendirir.
• Akran Tutumu (7 madde): Özel gereksinimli akranlarla arkadaşlık kurmaya ve onlara karşı genel olumlu veya olumsuz duygusal tutumları yansıtır.

Ölçek toplamda 32 maddeden oluşmakta olup, bu maddelerden 23’ü olumlu ifade içerirken, 9’u (10, 26, 33, 37, 38, 53, 60, 63, 65) olumsuz yönde ifade edilmiştir.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla yapılan faktör analizi sonuçları, geliştirilen aracın geçerli bir yapıya sahip olduğunu göstermektedir. Kaiser-Meyer-Olkin (KMO) ve Bartlett’s Küresellik Testi sonuçları incelenmiştir. Elde edilen bulgular şunlardır:

• KMO Değeri: .931 olarak bulunmuştur. Bu yüksek değer, seçilen çalışma grubu verilerinin faktör çıkarımı için son derece uygun olduğunu göstermektedir. KMO değerinin .90 ve üzeri olması, verilerin mükemmel düzeyde faktör analizi için uygun olduğunu işaret eder.
• Bartlett’s Testi: Değer 4036.265 olarak (p= .00) anlamlı çıkmıştır. Bu anlamlılık, evrendeki dağılımın normal olduğunu ve değişkenler arasında faktör analizi yapmaya uygun korelasyonların bulunduğunu göstermektedir.

Güvenirlik

Sosyal Kabul Ölçeği’nin (SKÖ) güvenirlik analizleri, Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayısı, Spearman Brown İki Yarı Test Korelasyonu ve Madde Toplam Korelasyonu yöntemleri kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen iç tutarlılık katsayıları, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır:

• Birinci Faktör (Sosyal Beceriler): Cronbach Alfa değeri .905.
• İkinci Faktör (Öğrenci Davranışı): Cronbach Alfa değeri .870.
• Üçüncü Faktör (Akran Tutumu): Cronbach Alfa değeri .778.

Tüm faktörlerin katsayıları kabul edilebilir sınırların (.70) oldukça üzerinde yer almaktadır. Ayrıca, madde toplam korelasyon ranjları da güçlüdür. Birinci faktörde .693 ile .436 arasında, ikinci faktörde .735 ile .446 arasında ve üçüncü faktörde ise .548 ile .332 arasında değişmektedir. Bu ranjlar, maddelerin ilgili faktörün genel yapısıyla tutarlı olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme çalışması kapsamında yapılan faktör analizi, ölçeğin üç faktörlü bir yapıya sahip olduğunu ortaya koymuştur. Bu faktörler, kaynaştırma ortamlarındaki özel gereksinimli öğrencilerin sosyal kabulünü farklı boyutlarda ele almaktadır. Faktör yapısı, ölçeğin teorik temelleriyle uyumludur ve akran tutumlarının çok yönlü doğasını yansıtmaktadır.

Faktörlerin madde dağılımı şu şekildedir: Sosyal Beceriler faktörü 16 madde, Öğrenci Davranışı faktörü 9 madde ve Akran Tutumu faktörü 7 madde içermektedir. Bu faktörler, ölçeğin toplam 32 maddesini kapsamaktadır. Faktör yüklerinin ve korelasyonların incelenmesi, her bir maddenin ilgili alt boyutu temsil etmede yeterli güce sahip olduğunu doğrulamıştır.

Ölçek

Test Türü: Geliştirme (Özel amaçlı psikometrik araç)

Format: Öz bildirim (Akranlar tarafından doldurulur)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Kaynaştırma uygulamalarına katılan özel gereksinimli öğrencilerin akranları (Normal gelişim gösteren öğrenciler)

Yaş Grubu: İlkokul ve Ortaokul öğrencileri (Tez bağlamından çıkarılmıştır)

Popülasyon Detayları: Kaynaştırma sınıflarında eğitim gören özel gereksinimli öğrencilerle etkileşimde bulunan akran grubu.

Test Metodolojisi: 3’lü Likert ölçeği (1=Katılmıyorum – 3=Katılıyorum). Yüksek puanlar, yüksek sosyal kabul düzeyini ifade eder.

Anahtar Kelimeler

Sosyal entegrasyon, özel eğitim, kaynaştırma, sosyal kabul, Erdinç Arslan, psikometrik özellikler, KMO, Bartlett’s testi

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: [email protected]

İletişim Adresi: Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Burdur (Tez çalışması sırasında)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2010

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanım için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: kaynastirma-uygulamalarina-katilan-ozel-gereksinimli-ogrencilerin-sosyal-kabul-olcegi-toad.pdf

Referanslar

• Arslan, E. (2010). Kaynaştırma uygulamalarına katılan özel gereksinimli öğrencilerin sosyal kabul düzeylerinin belirlenmesine yönelik ölçek geliştirme çalışması (Yüksek lisans tezi). Mehmet Akif Ersoy Üniversitesi, Sosyal Bilimler Enstitüsü, Burdur.
• Yüksek Lisans Tezi Bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Kaynaştırma Uygulamalarına Katılan Özel Gereksinimli Öğrencilerin Sosyal Kabul Ölçeği Maddeleri

Ölçekte 23 olumlu, 9 olumsuz madde (10, 26, 33, 37, 38, 53, 60, 63, 65) olmak üzere toplam 32 madde yer almaktadır.

• Sosyal Becerileri (16 m): Engelli (özürlü) arkadaşımla eşyalarımı paylaşmaktan hoşlanırım.
• Öğrenci Davranışı (9 m): Engelli (özürlü) arkadaşımın kendi eşyalarına zarar vermesine engel olurum.
• Akran Tutumu (7 m): Sınıf arkadaşlarım istese de engelli (özürlü) bir kişi ile arkadaş olmak istemem.