Diş Hekimliği Uygulamalarına İlişkin Bilişler Ölçeği (DBÖ)

Özet

Diş Hekimliği Uygulamalarına İlişkin Bilişler Ölçeği (DBÖ), diş hekimliği uygulamalarına yönelik bireylerin sahip olduğu bilişler, inançlar ve düşünceleri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Türkiye’de Nilüfer Alçalar ve arkadaşları tarafından üniversite öğrencileri üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılarak Türkçeye uyarlama süreci tamamlanmıştır. Bu çalışma, ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve popülasyonu bağlamında incelenmesini hedeflemiştir.

Ölçeğin adaptasyon çalışması, özellikle iç tutarlılık ve güvenirlik katsayıları açısından güçlü sonuçlar ortaya koyarak, DBÖ’nün diş hekimliği alanındaki bilişsel değerlendirmeler için kabul edilebilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Anahtar Kelimeler

Diş Hekimliği, Bilişler, Ölçek, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Üniversite Öğrencileri, Psikometri.

Yazarlar

Nilüfer Alçalar, B.G. Köseoğlu, G. Bahadır.

[quads id=5]

Amaç

DBÖ’nün temel amacı, diş hekimliği süreçleri ve uygulamaları hakkında bireylerin zihninde yer eden spesifik bilişsel yapıları ve inançları nicel olarak ölçmektir. Bu bilişler genellikle diş tedavisine yönelik kaygı, korku, beklenti veya olumsuz düşünceleri içerebilir.

Ölçeğin Türkçeye uyarlanmasının amacı ise, Türkiye’deki araştırmacılara ve klinisyenlere, özellikle üniversite öğrencileri popülasyonunda, diş hekimliği algılarını ve bilişsel engelleri bilimsel yöntemlerle değerlendirebilecekleri geçerli ve güvenilir bir araç sunmaktır.

Yapı

Diş Hekimliği Uygulamalarına İlişkin Bilişler Ölçeği (DBÖ), bireyin diş hekimliği ortamına ve tedavi süreçlerine dair geliştirdiği öznel değerlendirme ve bilişler üzerine odaklanır. Ölçek, muhtemelen bireyin deneyimlediği olası korku, ağrı beklentisi ve diş hekimi ile ilgili genel inançlar gibi alt boyutları kapsayan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir.

Orijinal çalışmada bahsedilen DBÖ-F ve DBÖ-B alt faktörleri, ölçeğin iki ana bileşenden oluştuğunu işaret etmektedir; bu faktörler genellikle diş hekimliği kaygısı (F) ve bilişsel inançlar (B) gibi ayrılabilir yapıları temsil eder. Bu ayrım, bilişsel müdahalelerin hedeflenmesi açısından önemlidir.

Geçerlik

DBÖ’nün uyarlama çalışmasında geçerlik çalışmaları kapsamında öncelikle iç tutarlılık ve yapısal geçerlik ele alınmıştır. İç tutarlılığın incelenmesi, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçme derecesini değerlendirmek için kritik bir adımdır.

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin maddelerinin ölçülmek istenen bilişsel yapıyı ne derece temsil ettiğine dair kanıtlar aranmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçeğin genel olarak tutarlı bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach alfa yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

• DBÖ-F (Faktör/Alt Ölçek F) için Cronbach alfa güvenirlik katsayısı: 0.98.
• DBÖ-B (Faktör/Alt Ölçek B) için Cronbach alfa güvenirlik katsayısı: 0.88.

Her iki alt ölçek için de elde edilen katsayılar (0.88 ve 0.98), bu ölçeğin iç tutarlılık açısından mükemmel ve kabul edilebilir bir düzeyde bir ölçüm aracı olduğunu açıkça ortaya koymaktadır. Özellikle 0.98 değeri, ölçek maddelerinin aşırı derecede homojen ve tutarlı olduğunu işaret eder.

Faktör Analizi

Kaynak verilerde ayrıntılı bir faktör analizi yöntemi (örneğin Açımlayıcı veya Doğrulayıcı Faktör Analizi) belirtilmemiştir; ancak güvenirlik sonuçlarında DBÖ-F ve DBÖ-B olarak iki ayrı alt ölçekten bahsedilmesi, ölçeğin çok boyutlu bir yapıya sahip olduğunu ve bu yapının faktör analizi ile belirlendiğini veya doğrulandığını düşündürmektedir.

Bu alt faktörler, diş hekimliği uygulamalarına yönelik bilişlerin farklı yönlerini (örneğin, algılanan tehdit ve kişisel kontrol inançları gibi) bağımsız olarak ölçmeye olanak tanır.

Ölçüm Aracı

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptasyon).

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Derecelendirme: Derecelendirme formatı kaynakta belirtilmemiştir (Likert tipi veya benzeri bir ölçek olduğu varsayılmaktadır).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri.

Yaş Grubu: Genç yetişkinler (Üniversite öğrencisi popülasyonuna uygun).

Popülasyon Detayları: Çalışma, üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir, bu da ölçeğin bilişsel kapasitesi yüksek, eğitimli genç yetişkinler için uygun olduğunu gösterir.

Test Metodolojisi: Psikometrik doğrulama ve güvenirlik çalışması metodolojisi kullanılmıştır.

Anahtar Kelimeler

İç Tutarlılık, Cronbach Alfa, Psikometri, Diş Hekimliği Korkusu, Bilişsel Değerlendirme, Yüksek Geçerlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Nilüfer Alçalar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Kaynakta belirtilmemiştir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: İstanbul Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi (Tahmini bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

DBÖ’nün uyarlama çalışması 2013 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin kullanım ve izin koşulları için sorumlu yazar Nilüfer Alçalar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Bu ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: dis-hekimligi-uygulamalarina-iliskin-bilisler-olcegi-dbo-toad.pdf

Kaynaklar

Alçalar, N., Köseoğlu, B.G. ve Bahadır, G. (2013). Diş Hekimliği Uygulamalarına Yönelik Bilişler Ölçeği- DBÖ: Üniversite öğrencilerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması. Atatürk Üniversitesi Diş Hekimliği Fakültesi Dergisi, 21(3), 293-298.

[quads id=5]

Diş Hekimliği Uygulamalarına İlişkin Bilişler Ölçeği (DBÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçeğin orijinal maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır. Maddelerin tamamına erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi veya sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.