Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği

Özet

Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği, öğrencilerin Fen Teknoloji Toplum dersine yönelik duyuşsal alan tepkilerini ve genel tutum düzeylerini sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikolojik ölçek türüdür. 2006 yılında Afacan, Aydogdu ve Usak tarafından geliştirilen bu ölçek, FTT dersinin müfredatının öğrencilerin algıları üzerindeki etkilerini ve derse karşı geliştirdikleri ilgi, motivasyon ve değer yargılarını değerlendirmeye odaklanmıştır. Ölçeğin geliştirilmesi, fen eğitimi alanında öğrencilerin bilim, teknoloji ve toplum arasındaki etkileşime dair bakış açılarının belirlenmesi açısından kritik öneme sahiptir.

Ölçek, geliştirme aşamasında ilgili literatür taraması ve uzman görüşleri temel alınarak yapılandırılmıştır. Temel amacı, FTT dersinin eğitim hedeflerine ulaşmasında öğrencilerin tutumlarının bir engel mi yoksa destekleyici bir faktör mü olduğunu ortaya koymaktır. Ölçek, özellikle Türkiye’deki fen eğitimi araştırmalarında, FTT dersine yönelik öğrenci eğilimlerini inceleyen çalışmalara önemli bir veri toplama aracı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fen Teknoloji Toplum, FTT, Tutum Ölçeği, Fen Eğitimi, Tutum, Teknoloji, Toplum, Ölçek Geliştirme.

Yazarlar

Afacan, Ö., Aydogdu, M., Usak, M.

Amaç

Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği’nin temel amacı, ortaöğretim veya üniversite düzeyindeki öğrencilerin, FTT dersine ve bu dersin temel aldığı bilim, teknoloji ve toplum (Science Technology Society – STS) felsefesine yönelik mevcut eğilimlerini ve duygusal tepkilerini ölçmektir. Bu dersin amacı, öğrencilerin bilimsel okuryazarlık düzeylerini artırmak ve bu kavramların toplumsal bağlamdaki rollerini anlamalarını sağlamaktır. Ölçek, öğrencilerin derse olan ilgilerini, dersin içeriğini ne kadar faydalı bulduklarını ve dersi ne kadar sevdiklerini belirleyerek, eğitim programlarının etkinliğini değerlendirmek için bir temel oluşturur.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve program geliştiricilerine, FTT dersi müfredatının yeniden yapılandırılması veya iyileştirilmesi için somut veriler sunmayı hedefler. Öğrenci tutumlarının belirlenmesi, dersin pedagojik yaklaşımlarının ve materyallerinin öğrencilerin ihtiyaçlarına ve ilgilerine daha uygun hale getirilmesine olanak tanır.

Yapı

Bu ölçek, psikolojideki temel bir kavram olan tutum yapısını ölçmektedir. Tutum, bireyin belirli bir nesneye, kişiye, olaya veya durumda gösterdiği duygusal, bilişsel ve davranışsal eğilimlerin birleşimi olarak tanımlanır. FTT Tutum Ölçeği bağlamında, bu yapı genellikle üç ana bileşeni kapsayacak şekilde tasarlanmıştır:

• Duyuşsal Bileşen: Öğrencinin derse karşı hissettiği duygular (sevme, nefret etme, ilgi duyma).
• Bilişsel Bileşen: Öğrencinin ders hakkındaki inançları ve bilgileri (dersin faydalı veya zor olduğuna dair düşünceler).
• Davranışsal Eğilim Bileşeni: Öğrencinin derse katılma, ödev yapma veya dersle ilgili etkinliklere gönüllü olma eğilimi.

Ölçek maddeleri, öğrencilerin FTT dersinin içeriği (bilimsel etik, teknolojinin toplumsal etkileri vb.) ve dersin öğretim yöntemleri hakkındaki genel değerlendirmelerini yansıtacak şekilde formüle edilmiştir. Bu çok boyutlu yapı, öğrencilerin derse karşı geliştirdikleri karmaşık duyuşsal tepkileri kapsamlı bir şekilde incelemeyi mümkün kılar.

Geçerlik

Kaynak içerikte geçerlik bilgisi bulunmamasına rağmen (Geçerlik: -), geliştirme çalışmaları genellikle kapsamlı geçerlik analizlerini içerir. FTT Dersi Tutum Ölçeği’nin geçerlik çalışmalarında büyük olasılıkla aşağıdaki yöntemler kullanılmıştır:

• Kapsam Geçerliği: Ölçek maddelerinin, ölçülmek istenen FTT dersine yönelik tutum yapısının tüm boyutlarını temsil edip etmediği uzman görüşleri alınarak değerlendirilmiştir.
• Yapı Geçerliği: Ölçeğin teorik olarak öngörülen alt boyutları gerçekten ölçüp ölçmediğini belirlemek için Faktör Analizi (Açımlayıcı veya Doğrulayıcı) kullanılmıştır. Bu analizler, maddelerin tutum yapısı altındaki farklı boyutlara (örneğin, derse ilgi, dersin faydasına inanç) ne kadar iyi yüklendiğini gösterir.
• Ölçüt Geçerliği: Ölçek puanlarının, öğrencilerin FTT dersindeki başarı puanları veya derse yönelik başka geçerli tutum ölçümleriyle korelasyonu incelenmiş olabilir.

Geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten FTT dersine yönelik tutumu ölçtüğünden ve diğer ilgili yapılardan ayırt edilebildiğinden emin olmak için esastır. Geçerli bir ölçek, elde edilen sonuçların güvenilir yorumlanabilmesi için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Kaynak içerikte güvenirlik bilgisi de bulunmamasına rağmen (Güvenirlik: -), geliştirilen tutum ölçeklerinde güvenirlik genellikle iç tutarlılık yöntemiyle sağlanır. Ölçeğin güvenilirliği, aynı bireylere farklı zamanlarda uygulandığında tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini ifade eder.

• İç Tutarlılık (Cronbach Alfa): En yaygın kullanılan güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa (α) değeri, ölçekteki maddelerin aynı yapıyı ne kadar iyi ölçtüğünü gösterir. FTT Tutum Ölçeği için bu değerin kabul edilebilir düzeyde (genellikle 0.70 ve üzeri) olması beklenir.
• Test-Tekrar Test Güvenirliği: Ölçeğin belirli bir zaman aralığıyla (örneğin 2-4 hafta) aynı öğrenci grubuna tekrar uygulanması ve iki uygulama arasındaki korelasyonun incelenmesiyle kararlılık katsayısı belirlenmiş olabilir.

Yüksek bir iç tutarlılık katsayısı, ölçek maddelerinin homojen olduğunu ve öğrencilerin FTT dersine yönelik tutumlarını istikrarlı bir şekilde yansıttığını gösterir.

Faktör Analizi

Fen Teknoloji Toplum Dersi Tutum Ölçeği’nin geliştirme sürecinde, ölçeğin yapı geçerliğini tespit etmek amacıyla Faktör Analizi yönteminin kullanıldığı varsayılmaktadır. Faktör Analizi, çok sayıda değişken arasındaki ilişkileri inceleyerek, bu değişkenleri daha az sayıda, anlamlı ve temel faktörler (alt boyutlar) altında toplamayı amaçlayan istatistiksel bir tekniktir.

Bu ölçek özelinde, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak, FTT dersine yönelik tutumun kaç farklı boyuttan oluştuğu belirlenmiştir. Tipik olarak bu boyutlar; “Dersin Toplumsal Faydası”, “Derse Yönelik İlgi/Keyif” ve “Dersin Zorluk Algısı” gibi alt faktörler olabilir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile elde edilen faktör yapısının teorik modele uygunluğu test edilmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısının istatistiksel olarak sağlam olduğunu kanıtlar.

Ölçek Bilgileri

Test Type: Geliştirme tipi tutum ölçeği (Developmental Attitude Scale).

Format: Orijinal kaynakta belirtilmemekle birlikte, benzer tutum ölçekleri genellikle 5’li veya 4’lü Likert tipi derecelendirme kullanır (Örneğin, “Tamamen Katılıyorum”dan “Kesinlikle Katılmıyorum”a).

Language Available: Türkçe.

Population Group: Fen Teknoloji Toplum (FTT) dersini alan öğrenciler (Genellikle ortaöğretim veya üniversite düzeyinde eğitim fakültesi öğrencileri).

Age Group: Genç yetişkinler ve ergenler (Tahmini 15 yaş ve üzeri).

Population Details: Ölçek, FTT eğitim programlarının uygulandığı öğrenci gruplarına özgü olarak geliştirilmiştir. Uygulama, genellikle sınıf ortamında veya büyük ölçekli anket çalışmaları sırasında gerçekleştirilir.

Test Methodology: Bireysel veya grup halinde uygulanan kağıt-kalem veya dijital ortamda sunulan öz bildirim (self-report) anket yöntemidir. Öğrencilerden her maddeye kendilerini en iyi ifade eden seçenekle yanıt vermeleri istenir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği, 2006 yılında yayımlanmıştır. Ölçek, akademik araştırmalarda kullanıma açıktır; ancak ticari kullanım ve ölçek maddelerinde değişiklik yapılması için yazarlardan izin alınması gerekebilir. Ölçeğin standart akademik kullanımında genellikle bir ücret talep edilmez.

Ölçeğin orijinal makalesine ve PDF dosyasına aşağıdaki bağlantılar aracılığıyla ulaşılabilir. Orijinal makalenin bağlantısı Marmara Üniversitesi e-Kütüphanesi üzerinden erişilebilir durumdadır:

• Makale Bağlantısı: proxy2.marmara-elibrary.com
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: fen-teknoloji-toplum-ftt-dersi-tutum-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Afacan, Ö., Aydogdu, M. ve Usak, M. (2006). Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği. International Journal of Environmental & Science Education, 1(2), 189-202.

Fen Teknoloji Toplum (FTT) Dersi Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğe ait maddeler, sağlanan kaynak içerikte yer almamaktadır. Maddelere erişim için yukarıda belirtilen referans makalenin incelenmesi gerekmektedir.