Fen Öğrenme Motivasyon Ölçeği

Özet

Fen Öğrenme Motivasyon Ölçeği (FÖMÖ), öğrencilerin fen bilimleri öğrenimine yönelik içsel ve dışsal motivasyon düzeylerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, orijinal bir aracın Türk kültürüne ve diline uygun olarak uyarlama çalışması sonucunda kullanıma sunulmuştur. Uyarlama çalışması, 2020 yılında Isin, Akcay ve Kapici tarafından gerçekleştirilmiş olup, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonlarda fen öğrenimine yönelik motivasyonu geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçebildiğini göstermeyi hedeflemiştir. Bu araç, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için öğrencilerin fen derslerine olan tutumlarını ve öğrenme stratejilerini anlamada kritik bir rol oynamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Fen Eğitimi, Fen Öğrenme Motivasyonu, Psikometrik Ölçek, Uyarlama, Eğitim Psikolojisi, Türkiye.

Yazarlar

Oya Isin, Halil Akçay, Hasan Özgür Kapıcı

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin fen bilimleri derslerine karşı geliştirdikleri motivasyonel yönelimleri (örneğin, özerklik, yeterlilik algısı, değer ve ilgi) sistematik olarak değerlendirmektir. Bu değerlendirme, fen eğitimindeki motivasyon eksikliklerini veya güçlüklerini tespit etmeye ve buna uygun pedagojik müdahaleler geliştirmeye olanak tanır.

Ölçek, özellikle Türk eğitim bağlamında, öğrencilerin fen derslerine olan ilgisini, çabasını ve kalıcılığını etkileyen motivasyonel bileşenleri derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, fen okuryazarlığının artırılmasına yönelik stratejiler belirlenebilir.

Yapı

Fen Öğrenme Motivasyon Ölçeği, motivasyonun psikolojik yapısını ölçer. Genellikle, bu tür motivasyon ölçekleri, Bilişsel Değerlendirme Teorisi (Cognitive Evaluation Theory) veya Öz Belirleme Teorisi (Self-Determination Theory) gibi kuramsal çerçevelere dayanır. Ölçek, öğrencilerin fen öğrenimine yönelik sahip oldukları içsel motivasyon (merak ve ilgi) ve dışsal motivasyon (ödül veya baskı) arasındaki dengeyi ve düzeyleri ortaya koyar.

Ölçeğin ölçtüğü temel yapı, öğrencilerin fen bilimleri içeriğini öğrenmeye ne kadar istekli oldukları, bu sürece ne kadar değer verdikleri ve kendilerini ne kadar yetkin hissettikleridir. Bu boyutlar genellikle alt faktörler halinde incelenir.

Geçerlik

Isin, Akcay ve Kapici (2020) tarafından yürütülen geçerlik çalışması, ölçeğin Türk kültürüne adaptasyonunun psikometrik açıdan sağlam olduğunu göstermektedir. Orijinal ölçeğin faktör yapısının Türkçe versiyonunda korunup korunmadığını incelemek amacıyla doğrulayıcı faktör analizi (DFA) kullanılmıştır.

Elde edilen bulgular, ölçeğin yapı geçerliğini destekler niteliktedir. DFA sonuçları, orijinal ölçekteki teorik yapının Türkçe veri seti ile uyumlu olduğunu ve maddelerin ilgili faktörleri yeterince temsil ettiğini göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayıları (Cronbach Alfa) aracılığıyla raporlanmıştır. Uyarlama çalışmasında, ölçeğin genel iç tutarlılık katsayısının yüksek olduğu ve kabul edilebilir sınırların üzerinde seyrettiği belirtilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Alt boyutlar bazında incelenen güvenirlik katsayıları da genellikle yüksek olup, bu da ölçeğin farklı motivasyon bileşenlerini ayrı ayrı güvenilir bir şekilde ölçme kapasitesine sahip olduğunu işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Fen Öğrenme Motivasyon Ölçeği’nin Türkçe adaptasyonu sırasında hem açımlayıcı faktör analizi (AFA) hem de doğrulayıcı faktör analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA, ölçeğin doğal faktör yapısını keşfetmeye yardımcı olurken, DFA ise orijinal ölçeğin teorik yapısının (çok faktörlü model) Türk örnekleminde ne kadar iyi uyum sağladığını test etmiştir.

Faktör analizi sonuçları, fen öğrenme motivasyonunun tek boyutlu değil, çok boyutlu bir yapı olduğunu doğrulamıştır. Bu faktörler genellikle içsel ilgi, dışsal düzenleme ve algılanan yeterlilik gibi motivasyon bileşenlerine karşılık gelmektedir.

Araç

Test Type:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

Genellikle Likert tipi derecelendirme (Ölçek derecelendirmesi kaynakta belirtilmemiştir, ancak adaptasyon çalışmalarında standart Likert formatı kullanılır.)

Language Available:

Türkçe

Population Group:

Öğrenciler (Genellikle ortaokul veya lise öğrencileri)

Age Group:

Kaynağa bağlı olarak değişmekle birlikte, genellikle 11-18 yaş aralığı.

Population Details:

Türkiye’deki ortaöğretim veya yükseköğretim kademesindeki öğrenciler.

Test Methodology:

Öz bildirim ölçeği (Self-report scale). Katılımcılar, fen öğrenimine yönelik çeşitli ifadeler hakkındaki görüşlerini belirtilen derecelendirme skalası üzerinde işaretlerler.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci Motivasyonu, Fen Okuryazarlığı, Psikometri, Cronbach Alfa, Geçerlik, Güvenirlik, Faktör Analizi.

[quads id=5]

Yazarlar

Author ORCID Identifier:

Mevcut kaynakta ORCID bilgisi sağlanmamıştır.

Affiliation Email addresses:

Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected] (Hasan Özgür Kapıcı)

Correspondence Address:

Yıldız Teknik Üniversitesi, Eğitim Fakültesi, İstanbul, Türkiye (Sorumlu yazarın kurumu temel alınmıştır).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin yayın yılı ve adaptasyon çalışmasının tamamlanma yılı 2020‘dir. Ölçeğin kullanımına ilişkin izinler, sorumlu yazar Hasan Özgür Kapıcı ile iletişime geçilerek alınmalıdır. Akademik araştırma amaçlı kullanımlarda genellikle izin gereklidir. Ölçeğin orijinal makalesine erişim bağlantısı mevcuttur: mjer.penpublishing.net.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: fen-ogrenme-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Isin, O., Akcay, H. & Kapici, H.O. (2020). Fen Ogrenme Motivasyon Olceginin Turkce’ye Uyarlanmasi. Akdeniz Egitim Arastirmalari Dergisi, 14(31), 505-529.

[quads id=5]

Fen Öğrenme Motivasyon Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçeğin maddeleri, kaynak içerikte doğrudan sağlanmamıştır. Maddeler için yayımlanmış makaleye (Isin et al., 2020) başvurulması gerekmektedir.