Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği

Özet

Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği (FÖBÖ), bireylerin fen bilimleri alanındaki öğrenme süreçlerinde sergiledikleri temel becerileri ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir psikometrik araçtır. Bu ölçek, Burcu Şenler tarafından 2014 yılında Türkçe’ye uyarlanmıştır. Uyarlama çalışması, ölçeğin orijinal yapısını koruyarak, Türk kültürüne ve eğitim sistemine uygunluğunu, kapsamlı bir geçerlik ve güvenirlik analizi ile doğrulamıştır. Ölçek, özellikle öğrencilerin bilimsel sorgulama ve iletişim gibi kritik fen öğrenme yeterliliklerini değerlendirmeye odaklanmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Fen Öğrenme Becerisi, Bilimsel Sorgulama, İletişim Becerileri, Yapı Geçerliği, Cronbach’s Alpha, Psikometrik Uyarlama.

Yazarlar

Burcu Şenler

Amaç

Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği’nin temel amacı, bireylerin fen bilimleri derslerinde öğrenme becerilerini ne düzeyde edindiklerini ve uyguladıklarını tespit etmektir. Bu beceriler, sadece teorik bilgiyi değil, aynı zamanda bu bilgiyi uygulamaya dökme, deney tasarlama ve sonuçları etkin bir şekilde paylaşma yeteneklerini kapsamaktadır.

Ölçek, eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara, öğrencilerin fen öğrenme süreçlerindeki güçlü ve zayıf yönlerini belirlemede standartlaştırılmış ve güvenilir bir ölçüm aracı sunmaktadır. Ölçeğin uyarlanması, Türkiye’deki eğitim ortamlarında fen bilimleri eğitiminin kalitesini artırmaya yönelik müdahale programlarının geliştirilmesine zemin hazırlamıştır.

Yapı

Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği, toplam 29 maddeden oluşmakta olup, iki ana alt boyutu ölçmektedir. Bu iki boyut, fen öğrenme yeterliliklerinin temel bileşenleri olarak kabul edilmektedir. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır (1=kesinlikle katılmıyorum, 5=kesinlikle katılıyorum).

Ölçeğin ölçtüğü temel yapılar ve alt boyutlar şunlardır:

• Bilimsel Sorgulama (14 madde): Bireyin hipotez kurma, deney tasarlama, değişkenleri belirleme ve bilimsel süreçleri uygulama yeteneği.
• İletişim (15 madde): Bireyin gözlemlerini, verilerini ve sonuçlarını yazılı veya sözlü olarak açık ve etkili bir şekilde ifade etme becerisi.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe uyarlamasının yapı geçerliği, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda modelin uyum indeksleri, iki faktörlü yapının verilerle yüksek düzeyde uyumlu olduğunu göstermiştir.

• χ2 / df oranı 4.55 olarak bulunmuştur.
• Karşılaştırmalı Uyum İndeksi (CFI) .96, Normlaştırılmamış Uyum İndeksi (NNFI) .96 olarak raporlanmıştır. Bu değerler, modelin mükemmel bir uyum sergilediğini göstermektedir.
• Kök Ortalama Kare Hata Yaklaşımı (RMSEA) değeri .08 olarak tespit edilmiştir.
• Diğer uyum indeksleri PGFI = .68 ve PNFI = .82 olarak hesaplanmıştır.

Ayrıca, ölçeğin alt ölçekler arası korelasyonu hesaplanmış ve Bilimsel Sorgulama ile İletişim alt ölçekleri arasındaki korelasyon değeri .77 olarak saptanmıştır (p<.001 düzeyinde anlamlı). Bu, alt boyutların ilişkili ancak ayrık yapılar olduğunu desteklemektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları, Cronbach’s Alpha yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. Elde edilen katsayılar, ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu kanıtlamaktadır.

• Toplam ölçek için Cronbach’s Alpha katsayısı: .93
• Bilimsel Sorgulama alt ölçeği için Cronbach’s Alpha katsayısı: .88
• İletişim alt ölçeği için Cronbach’s Alpha katsayısı: .89

Madde-toplam korelâsyonları da güvenirlik analizinde önemli bir gösterge olarak incelenmiştir. Ölçeğin madde-toplam korelâsyon değerlerinin .42 ile .70 arasında değiştiği görülmüştür. Bu değerler, her bir maddenin ölçülen genel yapıya yeterli düzeyde katkı sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği’nin faktör yapısı, Türkçe uyarlama çalışmasında Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile test edilmiştir. Analizler, ölçeğin orijinal yapısında olduğu gibi iki faktörlü (Bilimsel Sorgulama ve İletişim) yapıyı doğrulayarak, ölçeğin yapısal bütünlüğünü kanıtlamıştır. Bu iki faktör, fen öğrenme becerisinin temel bileşenlerini temsil etmektedir.

Araç

Test Türü: Uyarlama

Format: Öz Bildirim Ölçeği (5’li Likert Tipi)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genel eğitim kademeleri)

Yaş Grubu: Ortaokul ve Lise öğrencileri (Uyarlama çalışması bağlamında)

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, eğitim fakültesi öğrencileri veya genel öğrenciler üzerinde gerçekleştirilmiş olup, fen eğitimi alanındaki bireyleri hedeflemektedir.

Test Metodolojisi: Kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilen, toplam 29 maddelik, çok boyutlu tutum/beceri ölçeği.

Anahtar Kelimeler

Fen Eğitimi, Bilimsel Sorgulama, Psikometri, Öğrenci Değerlendirmesi, Likert Ölçeği, İstatistiksel Uyum.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Test Yılı (Uyarlama): 2014

İzinler ve Ücret: Kullanım izinleri için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Şenler, B. (2014). Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği’nin Türkçe uyarlaması: geçerlik ve güvenirlik çalışması. Eğitimde Kuram ve Uygulama 10(2), 393-407.

Makalenin orijinal bağlantısı: eku.comu.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: fen-ogrenme-becerisi-olcegi-toad.pdf

Fen Öğrenme Becerisi Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Toplam 29 madde 2 alt boyut

• Bilimsel Sorgulama (14 m): Bir deneyi etkilemesi olası faktörleri göz önünde bulundurabilirim.
• İletişim (15 m): Gözlem yoluyla anlayamadıklarımı sorabilirim.