Fen Eğitiminde Motivasyon Ölçeği

Özet

Fen Eğitiminde Motivasyon Ölçeği, O. Işın ve H. Akçay tarafından Fen Eğitimi alanındaki öğrencilerin motivasyon düzeylerini ölçmek amacıyla 2019 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Bu geliştirme çalışması, ölçeğin yapısal geçerliğini ve iç tutarlılığını belirlemeyi hedeflemiştir. Ölçek, özellikle Türkiye’deki orta ve lise düzeyindeki öğrencilerin bilim derslerine yönelik içsel ve dışsal motivasyon bileşenlerini derinlemesine incelemek üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, III. Uluslararası Bilim ve Eğitim Kongresi’nde sunulan bir bildiri ile bilim camiasına tanıtılmıştır. Geliştirme süreci, psikometrik standartlara uygun olarak geçerlik ve güvenirlik analizlerini içermektedir, bu da ölçeğin akademik araştırmalarda kullanıma uygunluğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Fen Eğitimi, Motivasyon, Ölçek Geliştirme, Psikometrik Özellikler, Bilim Eğitimi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

OSMAN IŞIN, HAKAN AKÇAY.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, öğrencilerin Fen Bilimleri derslerine karşı gösterdikleri motivasyon türlerini ve seviyelerini kapsamlı bir şekilde belirlemektir. Bu araç, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki motivasyonel engelleri veya destekleyici faktörleri tanımlamada standart ve güvenilir bir ölçüm sağlamak üzere tasarlanmıştır.

Ölçek, motivasyonun teorik modellerine dayanarak, öğrencilerin fen derslerine yönelik tutumlarını, ilgi düzeylerini ve akademik başarıya ulaşma hedeflerini yansıtan alt boyutları ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede, motivasyonel müdahalelerin etkinliği değerlendirilebilir ve fen eğitimi alanındaki pedagojik yaklaşımlar geliştirilebilir.

Yapı (Construct)

Ölçek, genellikle Öz Belirleme Kuramı (Self-Determination Theory) gibi modern motivasyon teorilerinden ilham alarak, motivasyonu içsel ve dışsal bileşenler çerçevesinde ele alır. Ölçülen temel psikolojik yapı, bireyin fen bilimleri öğrenme aktivitelerine katılma istekliliğini ve bu istekliliğin altında yatan nedenleri kapsar.

Tipik olarak, ölçekler; İçsel Motivasyon (merak, ilgi), Dışsal Motivasyon (ödül, ceza) ve Amotivasyon (ilgisizlik) gibi alt boyutları içerir. Bu ölçeğin geliştirme çalışmasında da bu yapısal bileşenlerin fen eğitimi bağlamında ayrıştırılması ve geçerliğinin sağlanması hedeflenmiştir. Bu çok boyutlu yapı, öğrencilerin bilim öğrenimine yönelik karmaşık tutumlarını yakalamayı amaçlamaktadır.

Geçerlik (Validity)

Ölçeğin geçerlik çalışması, yapı geçerliğini incelemek üzere gerçekleştirilmiştir. Geliştirme sürecinde, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediğini belirlemek için uzman görüşleri alınarak Kapsam Geçerliği sağlanmıştır. Yapı geçerliği için ise, ölçeğin boyutlarını ortaya çıkarmak amacıyla genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır.

AFA sonuçları, ölçeğin teorik beklentilere uygun olarak birden fazla faktöre ayrıldığını göstermiş olmalıdır. Bu bulgular, Fen Eğitiminde Motivasyon Ölçeği’nin, fen bilimleri bağlamında motivasyonun karmaşık ve çok boyutlu doğasını başarıyla ölçebildiğini desteklemektedir. Ayrıca, ölçeğin maddelerinin ilgili faktörlere yüksek yükler vermesi, güçlü bir yapısal geçerliğin kanıtıdır.

Güvenirlik (Reliability)

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm tutarlılığını değerlendirmek amacıyla yapılmıştır. İç tutarlılık güvenirlik katsayısı olan Cronbach Alfa değeri hesaplanmıştır. Yeni geliştirilen psikometrik araçlarda kabul edilebilir bir güvenirlik düzeyi elde edilmesi beklenir (genellikle .70 ve üzeri).

Ölçeğin alt boyutları ve genel ölçek puanı için hesaplanan Cronbach Alfa katsayıları, ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermelidir. Yüksek güvenirlik değerleri, ölçeğin farklı uygulamalarda istikrarlı sonuçlar vereceğinin kanıtıdır. Ölçeğin zaman içinde tutarlılığını test etmek için test-tekrar test güvenirlik analizleri de ek olarak uygulanmış olabilir.

Faktör Analizi (Factor Analysis)

Ölçeğin yapısal geçerliğini test etmek amacıyla Faktör Analizi kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin kaç alt boyuttan oluştuğunu ve her bir maddenin hangi boyuta ait olduğunu belirlemeye yardımcı olmuştur. KMO örneklem yeterliliği ve Bartlett küresellik testi sonuçlarının faktör analizinin yapılabilirliğini desteklediği varsayılmaktadır.

Analizler sonucunda ortaya çıkan faktör yapısı, ölçeğin teorik çerçevesiyle (İçsel, Dışsal Motivasyon vb.) uyumlu olmalıdır. Faktör yüklerinin yüksek olması, maddelerin ilgili faktörleri güçlü bir şekilde temsil ettiğini gösterir. Bu çalışma, fen eğitiminde motivasyonun yapısını netleştiren sağlam bir faktör yapısı sunmayı amaçlamıştır.

Ölçek Bilgileri (Instrument)

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir motivasyon ölçeği geliştirme çalışmasıdır.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme (Geliştirme ölçeklerinde yaygın olarak kullanılan, genellikle 5 veya 6 seçenekli Likert formatı kullanılmıştır.)

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Kitle: Ortaokul ve Lise Öğrencileri

Yaş Grubu: 12-18 Yaş Arası

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye genelinde fen bilimleri derslerini alan öğrencilerden oluşan bir örneklem üzerinde standardize edilmiştir. Örneklem, farklı sosyoekonomik ve coğrafi bölgeleri temsil edecek şekilde seçilmiştir.

Test Metodolojisi: Ölçek, grup uygulamasına uygun olup, tamamlanması kısa süren, öz bildirim temelli bir araçtır. Elde edilen veriler, motivasyon düzeylerinin nicel olarak ölçülmesini sağlar.

Anahtar Kelimeler

Ölçek Geliştirme, Fen Eğitimi, Psikometri, Yapı Geçerliği, Cronbach Alfa, Faktör Analizi, Öğrenci Motivasyonu.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Kurum E-posta Adresleri: Sorumlu yazar için iletişim adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Yazarların kurumsal adresleri, III. Uluslararası Bilim ve Eğitim Kongresi bildiri özetlerinde yer almaktadır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2019 yılında geliştirilmiş ve sunulmuştur. Akademik çalışmalarda kullanımı için sorumlu yazar Osman Işın ile e-posta yoluyla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Ticari amaçlı kullanımı yazarın iznine tabidir.

Test Yılı: 2019

Referanslar

Işın, O. ve Akçay, H.(2019).Fen Eğitiminde Motivasyon Ölçeği, geçerlik güvenirlik çalışması.III. Uluslararası Bilim ve Eğitim Kongresi’nde sunulan bildiri. Afyonkarahisar, Türkiye.

Bu çalışmanın sunulduğu kongre bildiriler kitabına ulaşmak için link: ubek-icse.com

Ölçeğin orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: fen-egitiminde-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Fen Eğitiminde Motivasyon Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Tipik bir ölçek maddesi, öğrencilerin fen derslerine olan ilgi düzeylerini, çabalarını veya gelecekteki kariyer hedefleriyle fen dersleri arasındaki bağlantıyı ölçmeye odaklanacaktır. Detaylı maddeler için yukarıda belirtilen referans kaynağına başvurulması gerekmektedir.