Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği

Özet

Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği (SMTSL), öğrencilerin fen bilimleri derslerine karşı gösterdikleri motivasyon düzeylerini ve bu motivasyonu oluşturan alt boyutları belirlemek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama çalışmasının ürünüdür. Ölçek, orijinal formunun güvenilirlik ve geçerlilik analizleri yapılarak Türkçe konuşan öğrenci popülasyonuna standardize edilmiştir. 2007 yılında gerçekleştirilen uyarlama çalışması sonucunda, ölçek 6 alt boyut ve 33 maddeden oluşan geçerli ve güvenilir bir araç olarak düzenlenmiştir.

Bu ölçek, eğitim araştırmalarında ve pedagojik uygulamalarda öğrencilerin fen öğrenimine yönelik algılarını, hedeflerini, öz yeterlik inançlarını ve öğrenme stratejilerini değerlendirmede temel bir rol oynamaktadır. Uyarlama çalışması, psikometrik açıdan sağlam sonuçlar sunarak, ölçeğin Türkiye’deki eğitim ortamında kullanıma uygunluğunu kanıtlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fen Öğrenimi, Motivasyon, SMTSL, Uyarlama, Özyeterlik, Açımlayıcı Faktör Analizi, Güvenilirlik.

Yazarlar

Hülya YILMAZ, Pınar Huyugüzel Çavaş

Amaç

Bu ölçeğin temel amacı, ilk ve ortaöğretim düzeyindeki öğrencilerin fen bilimleri öğrenme sürecine yönelik içsel ve dışsal motivasyon düzeylerini, alt boyutlar bazında detaylı bir şekilde ölçmektir. Ölçek, öğrencilerin fen dersine katılım, başarı ve öğrenme ortamı hakkındaki algılarını tespit ederek, eğitimcilerin motivasyonu artırmaya yönelik stratejiler geliştirmesine yardımcı olmayı hedefler.

Yapı

Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği, motivasyonun altı farklı psikolojik boyutunu kapsayan çok faktörlü bir yapıya sahiptir. Bu alt boyutlar, bireyin öğrenme hedeflerini (performans ve başarı amaçları), kişisel inançlarını (öz yeterlik), kullandığı bilişsel süreçleri (aktif öğrenme stratejileri) ve çevresel algılarını (öğrenme ortamındaki özendiricilik) detaylıca incelemektedir.

Ölçek, motivasyonun yalnızca genel bir puanını değil, aynı zamanda öğrencinin fen öğrenimine neden değer verdiğini (Fen Öğrenmenin Değeri) ve sınıf içi başarısını neye dayandırdığını (Performans Amacı vs. Başarı Amacı) ayrı ayrı analiz etme imkanı sunar.

Geçerlik

Ölçeğin psikometrik geçerliliği, özellikle yapısal uygunluğa odaklanılarak incelenmiştir. Açımlayıcı Faktör Analizi (Exploratory Factor Analysis – EFA) kullanılarak ölçeğin yapı geçerliliği belirlenmiştir. Bu analiz sonucunda orijinal ölçekten 2 madde çıkarılarak Türkçe form 33 maddeye düşürülmüştür.

Ölçüt geçerliliği (Criterion Validity) için ise Fen Bilgisi Tutum Ölçeği referans alınmıştır. Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği ile Fen Bilgisi Tutum Ölçeği arasındaki korelasyon katsayısı 0,73 gibi yüksek bir değerde bulunmuştur. Bu yüksek korelasyon, ölçeğin motivasyon ile ilişkili beklenen diğer yapıları da başarılı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenilirlik

Ölçeğin iç tutarlılık güvenirliği, psikometride yaygın olarak kullanılan Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir. Bu katsayılar, hem ölçeğin alt faktörleri hem de ölçeğin tamamı için ayrı ayrı hesaplanmıştır.

Yapılan analizler neticesinde elde edilen Cronbach Alfa katsayılarının yeterli düzeyde olduğu rapor edilmiştir. Bu sonuçlar, uyarlama çalışması yapılan bu ölçeğin, Türk öğrencilerin fen öğrenimine yönelik motivasyon düzeylerini tutarlı ve güvenilir bir şekilde belirlemede kullanılabileceğini teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Faktör analizinde, ölçeğin yapısal uygunluğunu incelemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (EFA) tekniği kullanılmıştır. EFA, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak öngörülen alt boyutlara uygun şekilde kümelendiğini göstermiştir. Analiz, ölçeğin 6 alt boyuttan oluşan yapısını korumuş, ancak 2 maddenin düşük faktör yükleri nedeniyle ölçekten çıkarılmasına yol açmıştır. Böylece Türkçe form, orijinal yapının ana bileşenlerini koruyarak 33 madde ile son halini almıştır.

Araç

Test Türü:

Uyarlama (Adaptation)

Format:

33 maddeden ve 6 alt boyuttan oluşan, muhtemelen Likert tipi derecelendirme kullanılan öz bildirim ölçeğidir.

Mevcut Diller:

Türkçe

Popülasyon Grubu:

Öğrenciler (İlköğretim/Ortaokul Düzeyi)

Yaş Grubu:

Uyarlama çalışması İlköğretim Online dergisinde yayınlandığı için, hedef kitlenin genellikle 6-14 yaş aralığındaki öğrenciler olduğu varsayılmaktadır.

Popülasyon Detayları:

Çalışma, Türkiye’deki öğrenci örneklemi üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi:

Öz bildirim yöntemiyle uygulanan, öğrencilerin fen öğrenimine yönelik tutum ve motivasyonlarını ölçen anket formudur.

Anahtar Kelimeler

Fen Eğitimi, Öğrenci Motivasyonu, Psikometrik Özellikler, Güvenirlik, Geçerlilik, Cronbach Alfa, Yapı Geçerliliği.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Sorumlu Yazar:

Hülya YILMAZ

Test Yılı:

Uyarlama çalışması 2007 yılında yayınlanmıştır.

İletişim:

[email protected]

PDF İndirme:

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına şu bağlantıdan ulaşılabilir: fen-ogrenimine-yonelik-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Yılmaz, H. ve Huyugüzel Çavaş, P. (2007). Reliability and validity vtudy of the students’ Motivation toward Science Learning (SMTSL) Questionnaire. İlköğretim Online, 6(3), 430-440.

• Makalenin elektronik ortamdaki bağlantısı: uvt.ulakbim.gov.tr

Fen Öğrenimine Yönelik Motivasyon Ölçeği Maddeleri

Ölçek, toplamda 6 alt boyut ve 33 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve her bir alt boyutu temsil eden örnek bir madde sunulmuştur:

• Özyeterlik (7 madde): Fen konuları ister zor, ister kolay olsun, bu konuları anlayabileceğimden eminim.
• Aktif Öğrenme Stratejileri (7 madde): Yeni fen kavramlarını öğrenirken, bunları anlamak için çaba gösteririm.
• Fen Öğrenmenin Değeri (4 madde): Günlük hayatımda kullanabileceğim için fen öğrenmenin önemli olduğunu düşünüyorum.
• Performans Amacı (3 madde): Fen derslerine diğer öğrencilerden daha iyi olmak için katılım gösteririm.
• Başarı Amacı (5 madde): Fen dersinde bir sınavdan iyi bir not aldığımda kendimi başarılı hissederim.
• Öğrenme Ortamındaki Özendiricilik (6 madde): Öğretmenim farklı öğretim yöntemleri kullandığı için fen dersine katılmaya istekliyimdir.