Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği

Özet

Uyarlama çalışması Mehmet İkbal Yetişir ve Emine Ceylan tarafından 2015 yılında gerçekleştirilen Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği (FÖY), bireylerin fen bilimleri öğrenimine yönelik motivasyon, yeterlik algıları ve öğrenme stratejilerini ölçmeyi amaçlayan 32 maddelik dört faktörlü bir ölçektir. Ölçek, öğrencilerin öğrenme hedefine yönelim, öz yeterlik, öz düzenleme ve fen öğrenimine verdikleri değeri kapsamaktadır. Yapılan analizler, ölçeğin Türkçe kültürüne uyarlanmış geçerli ve yüksek düzeyde güvenilir bir araç olduğunu göstermiştir.

Ölçek, fen öğrenimine dair tutumları ve motivasyonel değişkenleri değerlendirerek eğitim araştırmacılarına ve uygulayıcılara önemli veriler sağlamaktadır. Derecelendirme sistemi 5’li Likert tipi olup, katılımcıların ilgili ifadelere ne ölçüde katıldıklarını belirlemelerine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği, FÖY, öz yeterlik, öz düzenleme, öğrenme hedefine yönelim, motivasyon, uyarlama, fen eğitimi.

Yazarlar

Mehmet İkbal Yetişir, Emine Ceylan

Amaç

Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği (FÖY), öğrencilerin fen bilimleri derslerine ve öğrenimine karşı gösterdikleri yönelim düzeylerini, kullandıkları stratejileri ve kendilerini algıladıkları yeterlik seviyelerini tespit etmek amacıyla geliştirilmiştir. Ölçek, özellikle öğrencilerin akademik başarıları ve motivasyonel yapıları arasındaki ilişkiyi incelemek isteyen araştırmacılar için kritik bir ölçme aracıdır.

Ölçeğin temel amacı, fen öğrenme sürecindeki dört temel psikolojik yapıyı (Öğrenme Hedefine Yönelim, Öz Yeterlik, Öz Düzenleme ve Değer Verme) geçerli ve güvenilir bir şekilde ölçmektir. Bu sayede, öğrencilerin fen derslerine olan yaklaşımlarındaki güçlü ve geliştirilmesi gereken yönler belirlenebilir ve eğitimsel müdahaleler bu bulgular ışığında şekillendirilebilir.

Yapı

Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği (FÖY), öğrenme psikolojisi alanında kabul görmüş dört temel motivasyonel ve bilişsel yapıyı ölçen çok boyutlu bir araçtır. Ölçek toplam 32 maddeden oluşur ve bu maddeler eşit olarak dört ayrı faktöre dağılmıştır (her faktör 8 madde). Bu faktörler, öğrencilerin öğrenme süreçlerindeki karmaşık etkileşimleri temsil eder.

• Öğrenme Hedefine Yönelim (ÖHY): Öğrencinin konuyu gerçekten anlama ve ustalaşma isteğini ifade eder. Bu faktör, yüzeyde kalmaktan ziyade derinlemesine öğrenmeye verilen önemi ölçer.
• Öz Yeterlik (ÖY): Öğrencinin fen konularını başarıyla öğrenme ve zorlu görevlerin üstesinden gelme yeteneğine olan inancını, yani akademik öz yeterlik düzeyini belirler.
• Öz Düzenleme (ÖD): Öğrencinin öğrenme sürecini planlama, izleme ve değerlendirme becerilerini kapsar. Bu, dikkat dağıtıcı unsurlara rağmen çalışmaya devam etme kapasitesini yansıtır.
• Değer Verme (DV): Öğrencinin fen konularını, gelecekteki yaşamı veya kariyeri açısından ne kadar önemli ve faydalı gördüğünü ölçer.

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe’ye uyarlama çalışmasında geçerlik analizleri hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılarak titizlikle incelenmiştir. Bu analizlerin sonuçları, FÖY ölçeğinin yapısal olarak orijinal yapıyı koruduğunu ve geçerli bir ölçme aracı olduğunu gösteren güçlü bulgular sunmuştur.

Yapısal geçerliğe ilişkin bulgular, ölçeğin toplam varyansın %48.46’sını açıkladığını ortaya koymuştur. Bu oran, sosyal bilimler alanındaki psikometrik araçlar için kabul edilebilir düzeyde iyi bir açıklayıcılığı işaret etmektedir. Hem AFA hem de DFA sonuçları, dört faktörlü yapının (ÖHY, ÖY, ÖD, DV) verilerle uyumlu olduğunu doğrulamıştır.

Güvenirlik

FÖY ölçeğinin güvenilirliği, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak değerlendirilmiştir. Elde edilen değerler, ölçeğin her bir alt boyutunun yüksek derecede tutarlı ve dolayısıyla güvenilir olduğunu göstermektedir.

Hesaplanan iç tutarlılık katsayısı değerleri şöyledir:

• Öğrenme Hedefine Yönelim (ÖHY) faktörü için: 0.87
• Öz Yeterlik (ÖY) faktörü için: 0.87
• Öz Düzenleme (ÖD) faktörü için: 0.89
• Değer Verme (DV) faktörü için: 0.86

Bu katsayıların tümü 0.85’in üzerinde olup, ölçeğin farklı alt boyutlarında tutarlı ve güvenilir ölçümler sağladığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapısal geçerliğini incelemek amacıyla hem Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. AFA sonuçları, ölçeğin dört faktörlü yapısının orijinal modele uygun olduğunu göstermiş ve toplam varyansın %48.46’sının bu faktörler tarafından açıklandığını belirlemiştir.

DFA, belirlenen dört faktörlü yapının örneklem verileriyle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. Uyum indeksleri, dört faktörlü modelin kabul edilebilir düzeyde iyi uyum sergilediğini ve ölçeğin teorik yapısının ampirik verilerle doğrulandığını kanıtlamıştır. Bu analizler, FÖY’ün Türkçe konuşan popülasyonlarda fen öğrenimine yönelik yönelimleri ölçmek için uygun bir araç olduğunu kesinleştirmiştir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama (Orijinal ölçeğin Türkçe’ye adaptasyonu)

Format: Yazılı Anket Tipi Ölçek

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler (Genellikle ortaokul ve lise düzeyindeki fen dersleri öğrencileri)

Yaş Grubu: Eğitim kademesine uygun yaş grupları (Örneklem detayları referansta yer almaktadır.)

Popülasyon Detayları: Orijinal uyarlama çalışması, Türkiye’deki öğrencileri kapsamaktadır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert Ölçeği (1= tamamen katılmıyorum, 5= tamamen katılıyorum). Yüksek puanlar ilgili faktöre yönelik yüksek yönelimi veya yeterliği göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, öz düzenleme, hedef yönelimi, AFA, DFA, iç tutarlılık, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehmet İkbal Yetişir

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçeğin ticari olmayan akademik araştırmalarda kullanımı için yazar ile iletişime geçilmesi tavsiye edilir. İletişim e-posta adresi yukarıda belirtilmiştir.

Test Yılı: Türkçe’ye uyarlama çalışması 2015 yılında yayınlanmıştır.

PDF Erişimi: Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir:

fen-ogrenimine-yonelim-olcegi-toad.pdf

Referanslar

Yetişir, M. İ. ve Ceylan, E. (2015). Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeğinin Türkçe’ ye uyarlanması. İlköğretim Online, 14(2), 657-670. doi: 10.17051/io.2015.49510

Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği Maddeleri

Fen Öğrenimine Yönelim Ölçeği toplam 32 madde ve dört faktörden oluşmaktadır. Her faktör 8 madde içermektedir. Aşağıda her bir faktörden temsili birer madde örneği verilmiştir:

• Öğrenme Hedefine Yönelim (8m): Üzerinde çalıştığım konuyu anlamak önemlidir.
• Öz Düzenleme (8m): Yapacak daha iyi şeyler olsa bile çalışmaya devam ederim.
• Değer Verme (8m): Öğrendiklerim benim için faydalıdır.
• Öz Yeterlik (8m): Zor çalışmaların üstesinden nasıl gelineceğini bilirim.