Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği

Özet

Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği, ortaokul öğrencilerinin fen derslerine karşı hissettikleri kaygı düzeylerini ölçmek amacıyla 2014 yılında Burhan Kağıtçı tarafından geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. Ölçek, öğrencilerin fen bilimleri konularına, sınavlarına ve genel öğrenme süreçlerine dair yaşadıkları duygusal tepkileri ve bilişsel endişeleri belirlemeyi hedefler. Geliştirme sürecinde uygulanan kapsamlı geçerlik ve güvenirlik çalışmaları sonucunda, ölçek 18 maddeden oluşacak şekilde nihai formunu almıştır. Elde edilen yüksek Cronbach Alpha katsayısı (0.83), ölçeğin iç tutarlılığının güçlü olduğunu göstermektedir.

Bu ölçek, eğitim araştırmacıları ve uygulayıcıları için, fen derslerine yönelik öğrenci başarısını ve tutumlarını olumsuz etkileyen temel faktörlerden biri olan kaygı düzeyini objektif olarak değerlendirme imkanı sunmaktadır. Ölçeğin geliştirilmesi, ortaokul düzeyinde fen eğitimi alanındaki psikolojik engellerin anlaşılmasına önemli bir katkı sağlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Fen dersi, akademik kaygı, ortaokul öğrencileri, tutum, psikometrik ölçek, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Burhan Kağıtçı

Amaç

Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği’nin temel amacı, ortaokul öğrencilerinin fen derslerine özgü yaşadıkları kaygı seviyelerini geçerli ve güvenilir bir şekilde saptamaktır. Bu ölçüm, öğrencilerin fen dersine yönelik tutum puanları ile kaygı düzeyleri arasındaki ilişkiyi çeşitli demografik ve eğitimsel değişkenlere göre incelemek için bir zemin oluşturmuştur.

Ölçek, eğitim bilimleri alanında yapılan araştırmalara katkıda bulunarak, fen derslerinde yaşanan öğrenme zorluklarının ve düşük başarının altında yatan duygusal faktörlerin belirlenmesine yardımcı olmayı amaçlamaktadır. Elde edilen veriler, eğitim programlarının ve öğretim stratejilerinin kaygıyı azaltacak şekilde yeniden düzenlenmesi için kritik bilgiler sağlamaktadır.

Yapı

Ölçek, öğrencilerin fen derslerine yönelik spesifik kaygı yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle fen dersleriyle ilgili görevleri yerine getirirken veya sınavlara hazırlanırken ortaya çıkan stres, endişe, gerginlik ve kaçınma eğilimlerini kapsamaktadır. Kaygı, bilişsel (başarısızlık korkusu, unutkanlık) ve duygusal (gerginlik, kalp çarpıntısı) bileşenler aracılığıyla kendini gösterir.

Ölçek maddeleri, öğrencilerin fen derslerinde hissettikleri rahatsızlık düzeyini, fen konularını anlamadaki zorluk algılarını ve ders içi performans baskısını yansıtacak şekilde tasarlanmıştır. Bu sayede, genel akademik kaygıdan farklı olarak, tamamen fen derslerine odaklanmış bir psikolojik yapının ölçülmesi sağlanmıştır.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla faktör analizi uygulanmıştır. Analiz öncesinde, verilerin faktör analizi için uygunluğunu belirlemek üzere istatistiksel testler yapılmıştır.

• KMO (Kaiser-Meyer-Olkin) Örneklem Uygunluk Katsayısı: Bu değer 0.93 olarak bulunmuştur. 0.60 üzerindeki değerler faktör analizi için verilerin oldukça uygun olduğunu gösterdiğinden, 0.93 değeri yüksek düzeyde bir uygunluğa işaret etmektedir.

• Barlett Sphericity Testi: Bu testin sonucu χ² değeri 3300.007 (p<.001) olarak rapor edilmiştir. Bu anlamlı sonuç (p<.001), maddeler arasındaki korelasyonun sıfır hipotezini reddederek, verilerin faktörleştirilebilir olduğunu ve faktör analizinin uygulanabilirliğini güçlü bir şekilde desteklemektedir.

Bu istatistiksel bulgular, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı temsil etme yeteneğine sahip olduğunu ve yapı geçerliğinin sağlandığını göstermektedir.

Güvenirlik

Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği’nin iç tutarlılığını belirlemek amacıyla güvenirlik analizi yapılmıştır. Güvenirlik katsayısı (Cronbach Alpha) değeri 0.83 olarak belirlenmiştir. Genel kabul gören standartlara göre, 0.70 üzerindeki değerler ölçeğin güvenilir olduğunu gösterirken, 0.83 değeri ölçeğin maddelerinin birbirleriyle yüksek düzeyde tutarlı olduğunu ve güvenilir bir ölçüm sağladığını kanıtlamaktadır.

Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı durumlarda ve farklı öğrenci gruplarında benzer sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğunu ve fen dersine yönelik kaygıyı istikrarlı bir şekilde ölçtüğünü teyit etmektedir.

Faktör Analizi

Ölçek geliştirme sürecinde, başlangıçta hazırlanan madde havuzundan nihai forma ulaşmak için Temel Bileşenler Analizi (Principal Component Analysis – PCA) kullanılmıştır. Analiz başlangıcında 30 madde değerlendirilmiş ve öz değeri (Eigenvalue) 1’den büyük olan faktörler temel alınmıştır.

Bu analiz sonucunda, ölçeğin psikometrik açıdan en güçlü ve en açıklayıcı faktör yapısını temsil eden 18 madde nihai forma dahil edilmiştir. Faktör analizi prosedürleri, ölçeğin teorik yapıyla uyumlu, parsimonik ve yapısal olarak sağlam bir ölçüm aracı olduğunu doğrulamıştır.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir.)

Format: Likert Tipi Derecelendirme Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Öğrenciler

Yaş Grubu: Ortaokul öğrencileri (Genellikle 5. sınıftan 8. sınıfa kadar olan yaş aralığı)

Popülasyon Detayları: Ortaokul düzeyinde öğrenim gören öğrenciler.

Test Metodolojisi: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim yöntemiyle yanıtlanan 5’li Likert tipi bir ölçektir.

Anahtar Kelimeler

Öğrenci başarısı, fen bilimleri, KMO, Bartlett testi, psikometri, eğitim psikolojisi, ölçek geliştirme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Burhan Kağıtçı

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Bilgi mevcut değildir.

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: Bilgi mevcut değildir.

Yazışma Adresi: Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü (Tez çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Ücret: Ölçek, akademik bir yüksek lisans tezi kapsamında geliştirilmiştir. Kullanımı için sorumlu yazar Burhan Kağıtçı’dan veya tez danışmanından izin alınması tavsiye edilir. Ticari bir ücret bilgisi mevcut değildir.

Test Yılı: 2014

Kaynaklar

Kağıtçı, B. (2014). Fen dersine yönelik kaygı ölçeği geliştirilmesi ve ortaokul öğrencilerinin fen dersi kaygı ile tutum puanlarının çeşitli değişkenlere göre incelenmesi. (Yüksek lisans tezi, Sakarya Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Enstitüsü, Sakarya). https://tez.yok.gov.tr/UlusalTezMerkezi adresinden edinilmiştir.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki adresten indirilebilir:

The original PDF can be downloaded here: fen-dersine-yonelik-kaygi-olcegi-toad.pdf

Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup, hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

Fen Dersine Yönelik Kaygı Ölçeği, toplam 18 maddeden oluşmaktadır. Maddeler 5’li Likert tipi bir derecelendirme sistemi kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Derecelendirme Seçenekleri:

• Hiçbir zaman
• Nadiren
• Sık sık
• Genellikle
• Her zaman

Ölçek maddelerinin tam listesi, yazarın 2014 tarihli yüksek lisans tezinde yer almaktadır.