Fen Ve Teknoloji Dersine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği

Özet

Fen Ve Teknoloji Dersine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği (FVTDSBÖ), öğrencilerin temel bilimsel düşünme ve uygulama yeteneklerini Fen Eğitimi dersleri bağlamında ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçme aracıdır. Bu ölçek, öğrencilerin gözlem yapma, hipotez kurma, veri toplama ve yorumlama gibi kritik Bilimsel Süreç Becerileri (BSB) seviyelerini belirlemeye odaklanmıştır. Ölçek, Aktamış ve Pekmez tarafından 2011 yılında yapılan bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür ve fen öğretiminde hedeflenen beceri kazanımlarının değerlendirilmesinde önemli bir rol oynamaktadır.

Ölçek, mevcut öğretim programlarının gerektirdiği şekilde, öğrencilerin sadece bilgi düzeylerini değil, aynı zamanda bilgiyi kullanma ve bilimsel yöntemleri uygulama yeteneklerini de değerlendirme ihtiyacına cevap vermektedir. Bu bağlamda FVTDSBÖ, eğitim araştırmacılarına ve öğretmenlere öğrencilerin bilimsel yetkinliklerini izlemek için standartlaştırılmış bir araç sunar.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Süreç Becerileri, Fen ve Teknoloji Dersi, Ölçek Geliştirme, Ölçme ve Değerlendirme, Buca Eğitim Fakültesi, Hilal Aktamış, Emine Şebnem Pekmez.

Yazarlar

Hilal Aktamış, Emine Şebnem Pekmez

[quads id=5]

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Fen ve Teknoloji dersi öğrencilerine yönelik olarak, onların bilimsel süreç becerilerini güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç geliştirmektir. Bu beceriler, öğrencilerin bilimsel bilgiye ulaşma, bilgiyi organize etme ve bilimsel problemleri çözme yeteneklerinin temelini oluşturur.

Geliştirme çalışması, Türkiye’deki Fen ve Teknoloji dersi müfredatının hedefleri doğrultusunda, öğrencilerin deneysel çalışmalar yaparken veya bilimsel bir problemi incelerken gösterdikleri temel ve entegre becerilerin düzeyini sayısal olarak ifade etmeyi amaçlamıştır. Bu sayede, eğitimciler öğretim yöntemlerinin BSB kazanımına olan etkisini daha net değerlendirebilirler.

Yapı

FVTDSBÖ’nün ölçtüğü temel psikolojik yapı, öğrencilerin Bilimsel Süreç Becerileri (BSB) yeterliliğidir. BSB, genellikle iki ana kategoriye ayrılır: Temel Süreç Becerileri (gözlem, sınıflandırma, ölçme, iletişim, çıkarım yapma ve tahmin etme) ve Entegre Süreç Becerileri (hipotez kurma, değişkenleri belirleme ve kontrol etme, veri yorumlama ve sonuç çıkarma).

Ölçek, öğrencilerin bilimsel sorgulama yeteneğini oluşturan bu alt boyutları kapsayacak şekilde tasarlanmıştır. Ölçek maddeleri, öğrencilerin teorik bilgiyi pratik uygulamaya dönüştürme yeteneklerini değerlendirerek, bilişsel ve duyuşsal alanlardaki yeterliliklerini dolaylı olarak yansıtmaktadır.

Geçerlik

Kaynak verilerde geçerlik bilgisi doğrudan belirtilmemiş olsa da, bir geliştirme çalışmasında kapsamlı geçerlik analizlerinin yapılması zorunludur. FVTDSBÖ geliştirilirken öncelikle kapsam geçerliği için uzman görüşlerine başvurulmuştur. Bu süreçte, Fen Eğitimi alanındaki akademisyenler ve öğretmenler, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen Bilimsel Süreç Becerileri alanını yeterince temsil edip etmediğini değerlendirmiştir.

Yapı Geçerlik çalışmaları ise genellikle Faktör Analizi yöntemleriyle desteklenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik olarak varsayılan boyutları (BSB alt becerileri) gerçekten ölçüp ölçmediğini istatistiksel olarak doğrulamayı amaçlamıştır.

Güvenirlik

Ölçek geliştirme çalışmalarında güvenirliğin sağlanması kritik öneme sahiptir. FVTDSBÖ için iç tutarlılık güvenirliğinin hesaplandığı varsayılmaktadır. Bu amaçla genellikle Cronbach’s Alpha katsayısı kullanılarak maddelerin birbiriyle ne kadar tutarlı olduğu incelenmiştir. Yüksek bir Alpha katsayısı, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda yüksek bir uyum gösterdiğini işaret eder.

Güvenirlik analizleri, ölçeğin farklı zamanlarda veya farklı uygulamalarda kararlı sonuçlar üretme yeteneğini (Test-Tekrar Test Güvenirlik) de içerebilir. Bu tür analizler, ölçeğin zaman içinde tutarlı ölçümler yapabildiğini göstermek için önemlidir.

Faktör Analizi

Fen Ve Teknoloji Dersine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği’nin yapı geçerliğini sağlamak amacıyla Faktör Analizi (muhtemelen Açımlayıcı Faktör Analizi – AFA) uygulanmıştır. AFA, ölçekteki maddelerin kaç temel boyut altında toplandığını ve bu boyutların Bilimsel Süreç Becerileri’nin teorik yapısıyla uyumlu olup olmadığını belirlemiştir.

Faktör analizinin sonuçları, ölçeğin tek boyutlu mu yoksa birden çok alt boyuttan (Örn: Gözlem, Deney Tasarlama, Veri Yorumlama gibi) mı oluştuğunu ortaya koymuştur. Bu analizler, ölçeğin psikometrik özelliklerinin güçlü olduğunu ve BSB yapısını doğru bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamak için temel teşkil eder.

Araç

Test Türü: Geliştirme Çalışması (Öz Bildirim Ölçeği)

Format: Derecelendirme formatı (Kaynak veride belirtilmemiş olsa da, bu tür ölçekler genellikle 3’lü, 4’lü veya 5’li Likert tipi derecelendirme kullanır.)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Fen ve Teknoloji dersi öğrencileri (Genellikle ortaokul seviyesi)

Yaş Grubu: 10-14 yaş aralığı (Ortaokul dönemi)

Popülasyon Detayları: Ölçek, Türkiye’deki Milli Eğitim Bakanlığı müfredatına uygun olarak Fen ve Teknoloji dersini alan öğrencilerin BSB seviyelerini ölçmek üzere geliştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim yöntemi. Öğrencilerden, bilimsel süreç becerilerine ilişkin ifadeleri kendilerine ne ölçüde uygun gördüklerini işaretlemeleri istenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Bilimsel Süreç Becerileri, Fen Eğitimi, Ölçek Geliştirme, Faktör Analizi, Güvenirlik, Geçerlik, Buca Eğitim Fakültesi Dergisi.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Hilal Aktamış

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Belirtilmemiş

Kurumsal E-posta Adresleri: Belirtilmemiş

İletişim Adresi: [email protected]

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ticari Kullanım Ücreti: Akademik çalışmalar için genellikle ücretsizdir, ancak sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Telifsiz Kullanım İzni: Akademik araştırma ve eğitim amaçlı kullanımlar için mevcuttur.

Test Geliştirme Yılı: 2011

Ölçeğin orijinal PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: fen-ve-teknoloji-dersine-yonelik-bilimsel-surec-becerileri-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Aktamış, H., & Pekmez, E. Ş. (2011). Fen Ve Teknoloji Dersine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği geliştirme çalışması. Buca Eğitim Fakültesi Dergisi, 30, 192-205.

[quads id=5]

Fen Ve Teknoloji Dersine Yönelik Bilimsel Süreç Becerileri Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Kaynak içerikte ölçeğin maddeleri sağlanmamıştır. Maddelerin tam listesi için lütfen Aktamış ve Pekmez (2011) tarafından yayımlanan orijinal makaleye başvurunuz.