Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği

Özet

Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği (FAZÖ), bireyin yakın ilişkilerinde, özellikle de evlilik bağlamında, eşi için yaptığı fedakarlıkların kendisi üzerindeki algılanan olumsuz maliyetini ve zararını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, Topçu ve Tezer (2013) tarafından Türkçeye adapte edilmiş ve psikolojik danışma alanında ilişkisel dinamikleri incelemek için önemli bir kaynak sağlamıştır. Bu ölçek, fedakarlığın sadece olumlu yönlerini değil, aynı zamanda bireyin yaşamında yarattığı potansiyel fedakarlık ve kısıtlamaları da değerlendirmeye olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Fedakarlık, Algılanan Zarar, İlişki Maliyeti, Evlilik Doyumu, Psikometrik Özellikler, Uyarlama Çalışması, Likert Ölçeği.

Yazarlar

Çiğdem Topçu, Esin Tezer

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin eşleri uğruna gösterdikleri davranışsal fedakarlıkların kendilerine ne ölçüde zarar verdiğini veya kişisel maliyet yarattığını belirlemektir. Topçu ve Tezer (2013) tarafından gerçekleştirilen uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk kültürüne uygunluğunu test etmek, geçerlik ve güvenirlik kanıtlarını sunmak ve böylece bu yapının Türkiye’deki çiftler ve evlilikler bağlamında bilimsel olarak incelenmesine olanak sağlamaktır.

Yapı

Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği, bireyin bir ilişkideki özverili davranışlarının karşılığında deneyimlediği olumsuz duygusal, sosyal veya kişisel maliyetleri temsil eden tek boyutlu bir psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, fedakarlığın ilişki doyumuna olan etkisinin karmaşıklığını anlamak için kritik öneme sahiptir; zira yüksek düzeyde algılanan zarar, ilişki kalitesini ve evlilik doyumu düzeyini olumsuz etkileyebilir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, yapısal geçerliği kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) sonuçları, ölçeğin ölçtüğü yapının tek boyutlu olduğunu güçlü bir şekilde desteklemiştir. Ayrıca, ölçeklerin birleşme-ayrılma geçerliklerini (convergent-divergent validity) incelemek üzere ek çalışmalar yapılmıştır. Bu çalışmalar, Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği’nin evlilikte bağlanım ve doyum ölçümleriyle beklenen yönde anlamlı ilişkiler sergilediğini ortaya koymuştur. Elde edilen bulgular, ölçeğin teorik olarak ilgili olduğu yapılarla tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak gerçekleştirilmiştir. Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği için hesaplanan iç tutarlılık katsayısı (Cronbach’s Alpha) .84 olarak bulunmuştur. Bu değer, ölçeğin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin yüksek düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir.

Faktör Analizi

Ölçeğin yapı geçerliğini incelemek amacıyla hem Açıklayıcı Faktör Analizi (AFA) hem de Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) yöntemleri kullanılmıştır. Her iki faktör analizi türünün sonuçları da Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği’nin temiz ve güçlü bir şekilde tek boyutlu bir yapıyı temsil ettiğini göstermiştir. Bu bulgu, ölçeğin sadece bir temel psikolojik yapıyı (algılanan zarar/maliyet) ölçtüğü hipotezini desteklemektedir. Analizler ayrıca, ölçek puanlarında cinsiyet farklılıklarının anlamlı düzeyde olduğunu da ortaya çıkarmıştır.

Araç

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation of an existing scale)

Format: Bireysel öz bildirim formu

Mevcut Diller: Türkçe (Uyarlama), Orijinal dil (İngilizce)

Popülasyon Grubu: Yetişkinler, Evli Bireyler veya Ciddi İlişkisi Olanlar

Yaş Grubu: Yetişkin (Genellikle 18 yaş ve üstü)

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle evli çiftler veya uzun süreli romantik ilişkiye sahip bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 4’lü Likert tipi derecelendirme ile uygulanan kağıt veya dijital ortamda sunulan 11 maddelik öz bildirim ölçeğidir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik Ölçek, İlişki Kalitesi, Fedakarlık Maliyeti, Özveri, Psikometrik Özellikler, Güvenilirlik, Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Çiğdem Topçu

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Orta Doğu Teknik Üniversitesi (ODTÜ) (Uyarlama dönemindeki afiliasyon).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin uyarlama çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin ticari kullanımı veya telif hakları hakkında spesifik bilgi için sorumlu yazar Çiğdem Topçu ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Orijinal PDF dokümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: fedakarlikta-algilanan-zarar-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Topçu, Ç, ve Tezer, E. (2013). Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği ve Fedakarlık Doyum Ölçeğinin Türkçeye adaptasyonu. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 4(40), 176-185.

Fedakarlıkta Algılanan Zarar Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 11 maddeden oluşmaktadır. Maddeler, 4’lü Likert tipi derecelendirme (0=hiç, 1=biraz zararlı, 2=zararlı ve 3=çok zararlı) kullanılarak yanıtlanmaktadır.

Örnek Madde: Eşimin ihtiyaçlarına ya da isteklerine bağlı olarak bir akşam ya da hafta sonundaki planlarımı değiştirdim