Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri

Özet

Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri (KZVD), non-suicidal self-injury (NSSI) davranışlarının altında yatan işlevleri ve motivasyonları sistematik olarak ölçmek amacıyla Türkçeye uyarlanmış 39 maddelik bir psikometrik araçtır. Ölçek, kendine zarar verme eğilimlerini işlevsel açıdan inceleyerek, davranışın hem özerk (otonom) hem de kişiler arası boyutlarını değerlendirir. KZVD’nin Türkçe formunun güvenilirlik ve geçerlik çalışmaları, ölçeğin Türkiye popülasyonunda klinik ve araştırma amaçlı kullanıma uygun olduğunu göstermiştir.

Uyarlama çalışması, KZVD’nin ilgili psikopatolojik yapılarla (anksiyete, depresyon, umutsuzluk) güçlü korelasyonlar gösterdiğini ve kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamıştır. Bu envanter, özellikle ergen ve genç yetişkinlerde görülen kendine zarar verme davranışlarının işlevsel analizine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

Kendine zarar verme, KZVD, non-suicidal self-injury, psikometrik araç, uyarlama, özerk işlevler, kişiler arası işlevler, iç tutarlılık.

Yazarlar

Tezan Bildik, Oğuz Somer, Bengü Kabukçu Başay, Ömer Başay, Bülent Özbaran.

Amaç

KZVD’nin temel amacı, bireylerin sergilediği kendine zarar verme davranışlarının altında yatan nedenleri ve işlevleri sistematik bir şekilde değerlendirmektir. Bu işlevler, davranışın bir başa çıkma stratejisi olarak neden sürdürüldüğünü anlamaya yardımcı olur.

Türkçe uyarlama çalışması, orijinal envanterin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü ve dili bağlamında geçerliliğini ve güvenilirliğini test etmek amacıyla yapılmıştır. Bu sayede, klinisyenler ve araştırmacılar için güvenilir bir değerlendirme aracı sağlanmıştır. Ölçek, davranışın içsel ve dışsal motivasyonlarını ayrı ayrı ele alarak, bireyselleştirilmiş tedavi yaklaşımlarının geliştirilmesine rehberlik etmeyi hedefler.

Yapı

KZVD, kendine zarar verme davranışının işlevsel teorisine dayanan çok boyutlu bir yapıyı ölçer. Ölçek, toplam 39 madde ve iki ana boyut içermektedir. Bu boyutlar, davranışın hangi amaca hizmet ettiğini kategorize eder:

• Otonom İşlevler Boyutu: Bireyin içsel durumunu yönetmeye yönelik motivasyonları kapsar (örneğin, duygusal boşalma, kendini cezalandırma). Bu boyut 5 alt boyuttan oluşmaktadır.
• Kişiler Arası İşlevler Boyutu: Sosyal çevreden veya ilişkilerden kaynaklanan motivasyonları kapsar (örneğin, yardım arama, diğerlerini etkileme, sosyal izolasyondan kaçınma). Bu boyut 8 alt boyuttan oluşmaktadır.

Ölçeğin bu iki ana boyut altında toplanan 13 alt boyutu, kendine zarar verme davranışının karmaşık ve çok yönlü doğasını kapsamlı bir şekilde değerlendirmeye olanak tanır.

Geçerlik

KZVD’nin Türkçe formunun yapı geçerlik çalışması, Kısa Semptom Envanteri (KSE) ve İntihar Olasılığı Ölçeği (İOÖ) gibi ilgili psikopatoloji ölçütleri ile korelasyonların hesaplanmasıyla gerçekleştirilmiştir. İlişkiler, Pearson korelasyon analizi kullanılarak değerlendirilmiştir.

Elde edilen bulgulara göre, KZVD toplam puanı; KSE anksiyete (r=0,50, p<0,001), KSE depresyon (r=0,49, p<0,001), KSE olumsuz benlik (r=0,46, p<0,001), KSE somatizasyon (r=0,48, p<0,001) ve KSE öfke/saldırganlık (r=0,48, p<0,001) alt ölçekleri ile pozitif yönde ve yüksek düzeyde anlamlı ilişkiler sergilemiştir. Ayrıca, KZVD toplam puanı, İOÖ umutsuzluk (r=0,44, p<0,001), düşmanlık (r=0,50, p<0,001) ve intihar düşüncesi (r=0,53, p<0,001) alt ölçekleri ile de benzer şekilde güçlü korelasyonlar göstermiştir. Bu sonuçlar, KZVD’nin ölçmeyi amaçladığı yapıyı başarılı bir şekilde ölçtüğünü ve ilgili psikopatolojik belirtilerle teorik olarak beklenen düzeyde ilişkili olduğunu doğrulamaktadır.

Güvenilirlik

KZVD’nin Türkçe formunun güvenilirlik analizi, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanarak yapılmıştır. Yapılan analiz sonucunda iç tutarlılık katsayısı α=0.79 olarak belirlenmiştir.

Bu alfa değeri, KZVD’nin maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı psikolojik yapıyı ölçtüğünü ve ölçeğin klinik uygulamalar ve araştırmalar için yeterli düzeyde güvenilir olduğunu göstermektedir. Bu yüksek iç tutarlılık, ölçeğin farklı maddelerinin birbiriyle uyumlu çalıştığını teyit etmektedir.

Faktör Analizi

KZVD’nin faktör yapısı, kendine zarar verme davranışının motivasyonel temellerine odaklanan iki ana boyutta toplanmıştır. Ölçek, toplam 39 madde ile bu iki ana boyutu (Otonom İşlevler ve Kişiler Arası İşlevler) ölçmektedir. Bu iki ana boyutun altında toplam 13 işlevsel alt boyut bulunmaktadır.

Faktör analizi sonuçları, KZVD’nin orijinal yapısını koruduğunu ve Türk popülasyonunda da davranışın işlevlerini başarılı bir şekilde iki temel alana ayırdığını göstermiştir. Bu ayrım, kendine zarar verme davranışının işlevsel anlamını derinlemesine incelemek için kritik öneme sahiptir.

Enstrüman

Test Type: Uyarlama

Format: 39 maddelik, öz bildirim envanteri.

Language Available: Türkçe

Population Group: Kendine zarar verme davranışı sergileyen veya risk altında olan klinik ve genel popülasyonlar.

Age Group: Çalışma detaylarında spesifik yaş grubu belirtilmemekle birlikte, bu tür envanterler genellikle ergen ve genç yetişkin popülasyonlarında kullanılmaktadır.

Population Details: Türkiye popülasyonu üzerinde geçerlik ve güvenilirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: 3’lü Likert ölçeği formatında derecelendirme kullanılır (0= hiç uygun değil – 2= çok uygun).

Anahtar Kelimeler

Psikometri, öz bildirim, iç tutarlılık, Cronbach Alfa, korelasyon, KSE, İOÖ, geçerlik, güvenilirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

KZVD’nin Türkçe adaptasyon çalışması 2013 yılında yayınlanmıştır. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar (Tezan Bildik) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Ticari kullanım ücretleri hakkında bilgi bulunmamaktadır.

Kaynaklar

Bildik, T., Somer, O., Kabukçu Başay, B., Başay, Ö. ve Özbaran, B. (2013). Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri’nin Türkçe formunun geçerlik ve güvenilirlik çalışması. Türk Psikiyatri Dergisi, 234(1), 49-57.

Makalenin orijinal bağlantısı: turkpsikiyatri.com

Envanterin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: kendine-zarar-verme-davranisi-degerlendirme-envanteri-toad.pdf

Kendine Zarar Verme Davranışı Değerlendirme Envanteri Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

KZVD, toplam 39 maddeden oluşmaktadır ve bu maddeler 3’lü Likert formatında (0= hiç uygun değil- 2= çok uygun) derecelendirilmektedir. Maddeler iki ana boyut altında toplanmıştır:

• Kişiler Arası İşlevler Boyutu (8 alt boyuttan oluşur).
• Otonom İşlevler Boyutu (5 alt boyuttan oluşur).