Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay

Özet

Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay (EBÖ-Olay), evlilik ilişkilerinde eş tarafından yapılan bir ihlal veya olumsuz bir olayın ardından bireyin sergilediği bağışlama tepkilerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir uyarlama ölçeğidir. Ölçek, özgün yapısının Türkçe kültürüne ve diline uygunluğunu test etmek için Durmuş ve Manap (2018) tarafından uyarlanmış ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları yapılmıştır. Bu ölçek, olay bazlı Bağışlama (Forgiveness) davranışlarını üç temel alt boyut üzerinden değerlendirmektedir: Yardımseverlik, Uzaklaşma ve Misilleme. Ölçek, evlilik danışmanlığı ve psikolojik araştırmalar alanında, eşler arasındaki çatışma çözümü ve ilişki kalitesini analiz etmede önemli bir araç olarak kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay, Uyarlama, Geçerlik, Güvenirlik, Evlilik, Çatışma, Yardımseverlik, Misilleme

Yazarlar

Emine Durmuş, Ayşenur Manap

Amaç

Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay’ın temel amacı, evlilik veya partnerlik ilişkisinde yaşanan olumsuz bir olayın ardından mağdur eşin, suç işleyen eşe yönelik gösterdiği spesifik duygusal ve davranışsal tepkileri ölçmektir. Ölçek, bağışlama sürecinin tek boyutlu bir yapıdan ziyade, hem olumlu (yardımseverlik) hem de olumsuz (uzaklaşma, misilleme) tepkileri içeren çok boyutlu bir yapı olduğunu varsayarak, bireylerin olay sonrası durumla nasıl başa çıktığını detaylı bir şekilde ortaya koymayı hedefler.

Bu uyarlama çalışması, özgün ölçeğin psikometrik özelliklerinin Türk kültürü bağlamında da geçerli ve güvenilir olduğunu kanıtlamak ve böylece evlilikte bağışlama kavramının Türkiye’deki araştırmacılar tarafından bilimsel olarak incelenmesine olanak sağlamak için gerçekleştirilmiştir.

Yapı

Ölçek, evlilikte yaşanan olaya özgü bağışlama tepkilerini ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Bu yapı, 9 madde ve üç farklı alt faktörden oluşmaktadır. Bu faktörler, mağdur eşin olumsuz bir olay karşısında verdiği tepkilerin spektrumunu kapsar:

• Yardımseverlik (Benevolence): Eşin olumsuz davranışına rağmen ona karşı sıcak, yapıcı ve sevgi dolu tutumları sürdürme eğilimi.
• Uzaklaşma (Avoidance): Olaya neden olan eşten fiziksel veya duygusal olarak kaçınma, konuyu açmaktan veya eşle yakınlaşmaktan imtina etme eğilimi.
• Misilleme (Retaliation): Eşin hatasına karşılık verme, ona acı çektirme veya cezalandırma isteği gibi intikamcı düşünce ve davranışları içerir.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal uygunluğunu değerlendirmek amacıyla yapılan Geçerlik (Validity) çalışmasında Yapı Geçerliliği incelenmiştir. Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonuçları, ölçeğin teorik olarak beklenen üç faktörlü yapıyı doğruladığını göstermiştir. Bu analizler sonucunda, 9 maddeden oluşan ve Yardımseverlik, Uzaklaşma ve Misilleme olarak adlandırılan üç alt faktörün kültürel adaptasyonun başarılı olduğunu desteklediği tespit edilmiştir. Bu bulgular, ölçeğin Türk evli bireylerin bağışlama tepkilerini geçerli bir şekilde ölçebildiğini göstermektedir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için Güvenirlik (Reliability) analizleri yapılmıştır. İç Tutarlılık Katsayısı olarak Cronbach Alfa değerleri hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, alt boyutların kabul edilebilir düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir:

• Yardımseverlik alt boyutu için Cronbach Alfa değeri: .76
• Uzaklaşma alt boyutu için Cronbach Alfa değeri: .81
• Misilleme alt boyutu için Cronbach Alfa değeri: .63

Yardımseverlik ve Uzaklaşma alt boyutları yüksek düzeyde tutarlılık sergilerken, Misilleme alt boyutunun değeri (.63) alt limitlere yakın olmakla birlikte, sosyal bilimler araştırmalarında kabul edilebilir aralıkta değerlendirilmiştir.

Faktör Analizi

Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay’ın faktör yapısını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz sonucunda ölçeğin 9 madde ve üç temel alt faktörden oluştuğu kesinleşmiştir. Her bir faktör 3 madde içermektedir. Bu üç faktörlü yapı, evlilikte olaya özgü bağışlamanın temel bileşenlerini temsil etmektedir:

• Yardımsever (3 madde)
• Uzaklaşma (3 madde)
• Misilleme (3 madde)

Bu faktör yapısı, özgün ölçeğin yapısıyla tutarlılık göstermekte ve Türk örnekleminde de bağışlama tepkilerinin bu üç boyutta kümelendiğini kanıtlamaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Adaptation)

Format: Bireysel veya grup uygulamasına uygun, öz bildirim (self-report) ölçeği.

Derecelendirme: 6’lı Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1= hiç katılmıyorum – 6= tamamen katılıyorum).

Mevcut Dil: Türkçe

Hedef Popülasyon Grubu: Evli Bireyler

Yaş Grubu: Yetişkinler

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması evli bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Psikometrik ölçüm, evlilikte yaşanan spesifik bir olayın ardından bireyin tepkilerini ölçmeye odaklanır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2018 (Türkçe’ye uyarlama yılı)

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarlardan izin alınmasını gerektirir. Ticari veya klinik kullanım için yazarlarla doğrudan iletişime geçilmesi önerilir.

PDF Erişimi: Ölçeğin tam metnine ve uyarlama çalışmasına ait PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: evlilikte-bagislama-olcegi-olay-toad.pdf

Referanslar

Durmuş, E. ve Manap, A. (2018). Evlilikte bağışlama ölçeği-olay: Türkçe’ye uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması. Abant İzzet Baysal Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 18 (4), 2033-2049.

Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]

Evlilikte Bağışlama Ölçeği-Olay Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuş olup hiçbir şekilde değiştirilmemiştir.

• Yardımsever (3m)
• Uzaklaşma (3m)
• Misilleme (3m)