Evlilik İçin Karşılaştırma Düzeyi Ölçeği (EKDÖ)

Özet

Evlilik İçin Karşılaştırma Düzeyi Ölçeği (EKDÖ), evli bireylerin ilişkilerindeki doyum ve beklenti düzeylerini ölçmek amacıyla Azizoğlu-Binici ve Hovardaoğlu tarafından 1996 yılında Türkçeye uyarlama çalışması yapılan psikometrik bir araçtır. Ölçek, bireylerin kendi evliliklerini idealize ettikleri veya başkalarının ilişkileriyle karşılaştırdıkları düzeyi belirlemeyi hedefler. Toplam 36 maddeden oluşan bu ölçek, evlilikteki temel dinamikleri yansıtan iki ana alt boyuta sahiptir: Eşle Uyum Boyutu ve Eşle Çatışma Boyutu. Ölçek, 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılarak uygulanır ve psikoloji araştırmalarında ilişkisel doyum çalışmalarına önemli bir katkı sunmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Evlilik, Evlilik Doyumu, Karşılaştırma Düzeyi, İlişki Doyumu, Eşle Uyum, Eşle Çatışma, Uyarlama, Psikometrik Özellikler.

Yazarlar

Azizoğlu-Binici, S., ve Hovardaoğlu, S.

Amaç

Evlilik İçin Karşılaştırma Düzeyi Ölçeği’nin (EKDÖ) temel amacı, bireylerin evlilik ilişkilerinde yaşadıkları memnuniyet düzeyini, beklentilerinin ne kadar üstünde ya da altında olduğu bağlamında değerlendirmektir. Bu ölçek, sosyal değişim teorisi çerçevesinde, kişinin mevcut ilişkisini geçmiş deneyimleriyle veya alternatif ilişkilerle karşılaştırma eğilimini nicelleştirmeye odaklanmıştır.

Ölçek, özellikle Türk kültüründeki evlilik dinamiklerini ve çiftlerin birbirlerine yönelik algılarını, sevgi ve kıskançlık gibi temel duygusal ve davranışsal bileşenler üzerinden ölçmeyi amaçlamaktadır. Bu sayede, evlilik danışmanlığı ve klinik psikoloji alanındaki araştırmacılara geçerli ve güvenilir bir ölçüm aracı sunulmuştur.

Yapı

EKDÖ, bireylerin evlilikten beklentileri ile mevcut durumları arasındaki farkı gösteren psikolojik yapıyı, yani Karşılaştırma Düzeyini (Comparison Level) ölçmektedir. Bu yapı, ilişki doyumu ve istikrarının önemli bir belirleyicisi olarak kabul edilir. Ölçek, bu yapıyı iki farklı alt boyut üzerinden ele almaktadır.

• Eşle Uyum Boyutu: Bu boyut, evlilikte yaşanan olumlu etkileşimleri, karşılıklı sevgiyi ve eşle hissedilen yakınlık ve memnuniyet düzeyini (28 madde) değerlendirir. Yüksek puanlar, bireyin evlilikteki beklentilerinin karşılandığını ve yüksek uyum olduğunu gösterir.
• Eşle Çatışma Boyutu: Bu boyut ise evlilikte yaşanan olumsuz etkileşimleri, özellikle eşin gösterdiği kıskançlık ve çatışma düzeyini (8 madde) ölçer. Bu boyut, ilişkinin stres ve gerilim kaynaklarını belirlemede kullanılır.

Geçerlik

Evlilik İçin Karşılaştırma Düzeyi Ölçeği’nin (EKDÖ) Türkçeye uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal geçerliliğine dair kapsamlı analizler yapılmıştır. Her ne kadar özet bilgide spesifik geçerlik katsayıları belirtilmemiş olsa da, Azizoğlu-Binici ve Hovardaoğlu’nun (1996) orijinal makalesi, ölçeğin yapı geçerliliğini destekleyen bulguları içermektedir. Genellikle bu tür uyarlama çalışmalarında yapı geçerliliği, orijinal ölçekle korelasyon, faktör yükleri ve ilgili diğer yapılarla (örneğin, evlilik doyumu ölçekleri) olan ilişkiler incelenerek sağlanır.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, özellikle zamana karşı tutarlılığını ölçen test-tekrar test yöntemiyle incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, EKDÖ’nün alt ölçeklerine ait test tekrar test güvenirlik katsayıları oldukça tatmin edici düzeyde bulunmuştur.

• Güvenirlik Katsayısı Aralığı: Katsayılar 0.62 ile 0.90 arasında değişmektedir.
• Anlamlılık: Tüm katsayılar istatistiksel olarak anlamlı ilişkileri yansıtmaktadır, bu da ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir.

Faktör Analizi

EKDÖ’nün yapısal geçerliliğini desteklemek amacıyla yürütülen Faktör Analizi çalışmaları, ölçeğin toplam 36 maddesinin beklenen iki temel boyutta toplandığını ortaya koymuştur. Bu faktörler, teorik yapıyla uyumlu olarak, ilişkinin pozitif yönünü (Uyum/Sevgi) ve negatif yönünü (Çatışma/Kıskançlık) ayrıştırmaktadır.

Bu iki faktörlü yapı, ölçeğin hedeflediği Karşılaştırma Düzeyi kavramının, hem doyurucu hem de sorunlu ilişki bileşenlerini eş zamanlı olarak değerlendirme yeteneğini sağlamaktadır. Eşle Uyum Boyutu’nun daha fazla madde içermesi (28 madde), ölçeğin ağırlıklı olarak ilişkinin olumlu yönlerine odaklandığını göstermektedir.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Uyarlama Ölçeği (Orijinal bir ölçeğin Türkçe geçerlik ve güvenirlik çalışması).

Format: Öz Bildirim Ölçeği (Self-Report Scale).

Mevcut Dil: Türkçe.

Popülasyon Grubu: Evli Bireyler.

Yaş Grubu: Yetişkinler.

Popülasyon Detayları: Geçerlik ve güvenirlik çalışması, Türkiye’deki evli bireyler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: 7’li Likert tipi derecelendirme kullanılmaktadır (1= Beklentinin çok altında; 7= Beklentinin çok üstünde). Yüksek puanlar, bireyin evlilikten duyduğu memnuniyetin veya beklentileri aşan bir durumun varlığını işaret eder.

Anahtar Kelimeler

Evlilik, İlişki Doyumu, Psikometri, Test-Tekrar Test, Karşılaştırma Düzeyi, Sosyal Değişim Teorisi, Geçerlik, Güvenirlik.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanıtıcısı: Belirtilmemiştir.

Bağlılık E-posta Adresi: Selim Hovardaoğlu için: [email protected]

Yazışma Adresi: Ankara Üniversitesi, Dil ve Tarih-Coğrafya Fakültesi, Psikoloji Bölümü (Tahmini, Kurum bilgisine göre).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçeğin orijinal geçerlik ve güvenirlik çalışması 1996 yılında yayımlanmıştır. Ölçeğin akademik çalışmalarda kullanımı genellikle yazarın iznine tabidir. Sorumlu yazarın iletişim bilgileri mevcuttur. Ölçek metnine ve orijinal makaleye aşağıdaki kaynaklardan erişim sağlanabilir.

Orijinal makalenin PDF dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: turkpsikolojidergisi.com.

Ölçeğin kendisinin PDF dosyası şu adresten indirilebilir: evlilik-icin-karsilastirma-duzeyi-olcegi-ekdo-toad.pdf

Referanslar

Azizoglu-Binici, S., ve Hovardaoglu, S. (1996). Evlilik İçin Karsılastırma Düzeyi Ölçeği’ nin (EKDÖ) geçerlik ve güvenirlik çalışması. Türk Psikoloji Dergisi, 11(38), 66-76.

Evlilik İçin Karşılaştırma Düzeyi Ölçeği (EKDÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

EKDÖ, toplam 36 maddeden ve 2 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Eşle Uyum Boyutu (28 m): Eşinizle yaşadığınız sevginin düzeyi.
• Eşle Çatışma Boyutu (8 m): Eşinizin size karşı gösterdiği kıskançlık düzeyi.

Derecelendirme 7’li Likert tipindedir: (1= Beklentinin çok altında – 7= Beklentinin çok üstünde).