EuroQol Genel Sağlık Ölçeği

Özet

EuroQol Genel Sağlık Ölçeği (EQ-5D), bireylerin genel sağlık durumunu ve buna bağlı olarak sağlığa ilişkin yaşam kalitesini (HRQoL) ölçmek amacıyla geliştirilmiş uluslararası alanda tanınan standardize bir araçtır. Bu ölçek, hareketlilik, kişisel bakım, olağan aktiviteler, ağrı/rahatsızlık ve anksiyete/depresyon olmak üzere beş temel sağlık boyutunu değerlendirir. EQ-5D, özellikle sağlık ekonomisi alanındaki maliyet-etkililik analizlerinde ve sağlık politikası kararlarında tercih tabanlı bir ölçüm sistemi sunarak yaygın olarak kullanılmaktadır. Sunulan bu ölçek girişi, Kaya, Solmaz ve Bolol (2007) tarafından larinjektomili bireyler üzerinde gerçekleştirilen Türkçe uyarlama ve psikometrik çalışmalarını temel almaktadır.

Uyarlama çalışması, bu özel klinik popülasyonda ölçeğin güvenilirliğini ve geçerliğini test etmeyi amaçlamıştır. Orijinal ölçek, bireylerin kendi sağlık durumlarını tanımlamalarını sağlayarak, sağlık durumlarının kantitatif bir değerle ifade edilmesine olanak tanır.

Anahtar Kelimeler

EuroQol, EQ-5D, Sağlık Durumu, Sağlığa İlişkin Yaşam Kalitesi, Larinjektomi, Psikometri, Uyarlama.

Yazarlar

Kaya, N., Solmaz, Ş., Bolol N. (Türkçe Uyarlama Çalışması); EuroQol Group (Orijinal Ölçek Geliştiricileri).

Amaç

EuroQol Genel Sağlık Ölçeği’nin temel amacı, farklı sağlık alanları ve popülasyonlar arasında karşılaştırmaya olanak tanıyan, standardize edilmiş ve genel bir sağlık profili oluşturmaktır. Ölçek, bireyin sağlık durumunu beş ana boyutta tanımlayarak, bu durumun yaşam kalitesi üzerindeki etkisini nicel hale getirir. Bu sayede, klinik müdahalelerin ve sağlık hizmetlerinin sonuçları, hastaların algıladığı fayda açısından değerlendirilebilir.

Kaya ve arkadaşlarının (2007) spesifik uyarlama çalışmasının amacı ise, larinjektomi ameliyatı geçirmiş bireylerin sağlık durumlarına ilişkin yaşam kalitesini Türkçe konuşan popülasyonda doğru, güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçebilecek bir araç sağlamaktır. Larinjektomi, bireyin yaşam kalitesini ciddi şekilde etkilediğinden, bu popülasyon için özelleştirilmiş bir değerlendirme aracı kritik öneme sahiptir.

Yapı

EuroQol Genel Sağlık Ölçeği, sağlık durumunu tanımlayan iki ana bölümden oluşur: EQ-5D Tanımlayıcı Sistemi ve EuroQol Görsel Analog Skalası (VAS). Tanımlayıcı sistem, sağlığa ilişkin yaşam kalitesini aşağıdaki beş boyut üzerinden değerlendirir:

• Hareketlilik: Yürüyüş ve hareket etme yeteneği.
• Kişisel Bakım: Kendini yıkama ve giyinme yeteneği.
• Olağan Aktiviteler: Çalışma, ders çalışma, ev işleri veya boş zaman aktiviteleri gibi günlük işleri yapma yeteneği.
• Ağrı/Rahatsızlık: Ağrı veya rahatsızlık hissinin derecesi.
• Anksiyete/Depresyon: Endişe, üzüntü veya depresif ruh hali.

Ölçek, orijinal olarak her boyutta “sorun yok,” “orta düzeyde sorun var” ve “aşırı sorun var” olmak üzere üç seviyeli derecelendirme (EQ-5D-3L) sunar. Bu beş boyutun kombinasyonu, toplamda 243 farklı sağlık durumunu tanımlayabilir. VAS bölümü ise bireyin kendi sağlık durumunu 0 (mümkün olan en kötü sağlık) ile 100 (mümkün olan en iyi sağlık) arasında bir skorla öznel olarak değerlendirmesini ister.

Geçerlik

Kaya ve arkadaşlarının (2007) uyarlama çalışmasında geçerlik sonuçlarına dair spesifik istatistiksel değerler kaynakta belirtilmemiştir. Ancak, EuroQol Genel Sağlık Ölçeği‘nin uluslararası geçerliği yaygın olarak kabul edilmektedir.

Genel psikometri standartlarına göre, EQ-5D’nin geçerliği genellikle:

• İçerik Geçerliği: Beş boyutun, sağlıkla ilgili yaşam kalitesinin temel alanlarını kapsadığı kabul edilir.
• Yapı Geçerliği: Genellikle bilinen klinik gruplar arasında ayrım yapma yeteneği (diskriminatif geçerlik) ve diğer yaşam kalitesi ölçekleriyle beklenen yönde korelasyon göstermesi (yakınsak geçerlik) ile kanıtlanır.

Güvenirlik

Türkçe uyarlama çalışmasına ait doğrudan güvenirlik katsayıları (iç tutarlılık veya test-tekrar test katsayıları) kaynakta açıkça belirtilmemiştir. Uyarlama çalışmalarında güvenilirliğin sağlanması, özellikle farklı kültürel ve dilsel bağlamlarda ölçeğin tutarlılığını göstermesi açısından önemlidir.

Uluslararası literatürde, EuroQol ölçeğinin farklı popülasyonlarda ve dillerde genellikle kabul edilebilir düzeyde test-tekrar test güvenirliğine ve boyutlar arası iç tutarlılığa sahip olduğu rapor edilmiştir. Bir uyarlama çalışmasında, ölçek maddelerinin Türkçe diline ve kültürel bağlama uygunluğunun sağlanması, güvenilirliğin temelini oluşturur.

Faktör Analizi

EuroQol (EQ-5D) ölçeği, tanımlayıcı bir profil aracı olarak tasarlandığı için, geleneksel olarak tek bir latent yapıyı ölçen bir ölçek gibi faktör analizine tabi tutulmaz. Bunun yerine, beş ayrı boyutu (faktörü) temsil eden bir sağlık durumu matrisi oluşturur.

Ancak, ölçeğin boyutlarının birbirleriyle olan ilişkileri ve bu boyutların altında yatan ana faktörlerin incelenmesi mümkündür. EQ-5D’nin temel yapısı, yaşam kalitesinin birbirinden farklı, ancak klinik olarak anlamlı beş yönünü temsil eden çok boyutlu bir yapıyı desteklemektedir.

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Beş boyutlu tanımlayıcı sistem (3 veya 5 seviyeli derecelendirme) ve 0-100 arasında derecelendirilen Görsel Analog Skala (VAS).

Language Available: Türkçe (Uyarlama), İngilizce (Orijinal) ve çok sayıda diğer dil.

Population Group: Klinik Popülasyon (Larinjektomili bireyler).

Age Group: Yetişkinler.

Population Details: Larinjektomi ameliyatı geçirmiş hastalar üzerinde geçerlik ve güvenirlik çalışması yapılmıştır.

Test Methodology: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

Anahtar Kelimeler

EQ-5D, Yaşam Kalitesi, Psikometri, Sağlık Ekonomisi, Öz Bildirim, VAS, Güvenirlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: Bilinmiyor

Correspondence Address: Bilinmiyor

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Uyarlama Çalışması Yılı: 2007

Orijinal EuroQol (EQ-5D) ölçeğinin kullanımı, EuroQol Group Vakfı’nın katı lisanslama ve kullanım koşullarına tabidir. Akademik olmayan veya ticari amaçlı kullanımlar genellikle ücrete tabidir. Kullanım izni için doğrudan EuroQol Group ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Kaynaklar

Kaya, N., Solmaz, Ş. ve Bolol N. (2007). Larinjektomili bireylerin sağlığa ilişkin yaşam kalitesini değerlendirmede EuroQol Ölçeğinin güvenirlik ve geçerliği. İÜFN Hem. Derg. 15(58), 30-39.

Makalenin bağlantısı: journals.istanbul.edu.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası buradan indirilebilir: euroqol-genel-saglik-olcegi-toad.pdf

EuroQol Genel Sağlık Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Ölçek maddeleri, sağlanan kaynak içerikte bulunmamaktadır. Aşağıda EuroQol (EQ-5D) ölçeğinin standart olarak değerlendirdiği beş boyut listelenmiştir.

1. Hareketlilik (Mobility)
2. Kişisel Bakım (Self-Care)
3. Olağan Aktiviteler (Usual Activities)
4. Ağrı/Rahatsızlık (Pain/Discomfort)
5. Anksiyete/Depresyon (Anxiety/Depression)

Ek olarak, bireyin genel sağlık durumunu öznel olarak değerlendirdiği Görsel Analog Skala (VAS) bölümü bulunmaktadır.