Evcil Hayvan Yas Ölçeği

Özet

Evcil Hayvan Yas Ölçeği (Evcil Hayvan Kaybı Anketi’nin Türkçe Versiyonu), evcil hayvanını kaybetmiş bireylerin yaşadığı yas sürecinin yoğunluğunu ve doğasını ölçmek amacıyla uyarlanmış psikometrik bir araçtır. Ölçek, özellikle evcil hayvan kaybından kaynaklanan suçluluk, öfke ve ayrılık kaygısı gibi bileşenleri değerlendirmek üzere tasarlanmıştır. Bu uyarlama çalışması, ölçeğin Türkçe konuşan popülasyonda geçerli ve güvenilir bir şekilde kullanılabilmesi için gerekli psikometrik özelliklerini incelemiştir.

Anahtar Kelimeler

Evcil hayvan, yas, kayıp, adaptasyon, psikometrik özellikler, Pet Bereavement Questionnaire, Türkçe versiyon.

Yazarlar

Özge Yüksel, Burcu Apak, Özlem Demirci.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, evcil hayvan kaybı yaşayan bireylerin yaşadığı duygusal tepkileri ve zorlukları sistematik bir şekilde değerlendirebilecek, kültürel olarak uygun ve bilimsel açıdan sağlam bir ölçüm aracı sunmaktır. Bu araç, klinik ve araştırma ortamlarında evcil hayvan kaybı yasının anlaşılmasına ve destek programlarının geliştirilmesine katkıda bulunmayı hedefler.

Yapı

Evcil Hayvan Yas Ölçeği, evcil hayvan kaybına eşlik eden karmaşık duygusal ve bilişsel tepkileri ölçen çok boyutlu bir yapıyı temsil eder. Orijinal Pet Bereavement Questionnaire (PBQ) genellikle üç ana faktör etrafında toplanır: Yas Yoğunluğu (ayrılık acısı), Suçluluk ve Öfke. Ölçekteki maddeler, bireyin kendini suçlu hissetme derecesini, kayıpla ilgili anıların rahatsız ediciliğini ve başkalarına karşı duyulan öfkeyi (örneğin, veterinerlere veya aile üyelerine) değerlendirir.

Geçerlik

Türkçe uyarlama çalışması, ölçeğin yapısal geçerlik (construct validity) ve faktör yapısını incelemiştir. Yapılan analizler, ölçek maddelerinin, ölçmeyi amaçladığı teorik yapıyı (evcil hayvan yasını) uygun şekilde temsil ettiğini göstermeyi amaçlamıştır. Çalışmada, ölçeğin orijinal yapısıyla tutarlı bir şekilde kültürel adaptasyonunun sağlandığı belirtilmiştir.

Güvenirlik

Uyarlama çalışmasında, ölçeğin iç tutarlılık güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçekteki maddelerin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçeğin güvenilir bir araç olarak kullanılabileceğini işaret etmektedir. Çalışmanın, ölçeğin zamana karşı kararlılığını (test-tekrar test güvenirliği) da incelediği varsayılmaktadır.

Faktör Analizi

Özge Yüksel ve arkadaşları tarafından yapılan uyarlama çalışmasında, Evcil Hayvan Yas Ölçeği’nin Türkçe formunun faktör yapısını doğrulamak amacıyla faktör analizi teknikleri kullanılmıştır. Bu analizler, ölçeğin 16 maddesinin, orijinal ölçeğin teorik olarak belirlenmiş alt boyutlarına uygun bir şekilde gruplanıp gruplanmadığını tespit etmek için kritik öneme sahiptir.

Ölçek

Test Türü: Uyarlama (Orijinali: Pet Bereavement Questionnaire – PBQ)

Format: Öz bildirim ölçeği

Maddi Sayısı: 16 Madde

Derecelendirme: 4’lü Likert tipi derecelendirme (Genellikle: Hiç katılmıyorum’dan Tamamen katılıyorum’a kadar)

Mevcut Diller: Türkçe, İngilizce (Orijinal)

Popülasyon Grubu: Evcil hayvan kaybı yaşayan yetişkinler

Yaş Grubu: Genellikle 18 yaş ve üzeri yetişkinler

Popülasyon Detayları: Türk kültürü bağlamında evcil hayvan sahibi olan ve yakın zamanda kayıp yaşamış bireyler.

Test Metodolojisi: Çeviri, geri çeviri ve psikometrik analizler yoluyla yapılan dilsel ve kültürel adaptasyon.

Anahtar Kelimeler

Evcil hayvan kaybı, duygusal tepki, suçluluk, öfke, Likert tipi ölçek, geçerlik, güvenirlik.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Özge YÜKSEL ŞENGÜN

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Detaylı adres bilgileri için kaynak makaleye başvurulmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler ve Kullanım Ücreti: Kullanım şartları ve izinler için sorumlu yazar (Ozge YUKSEL SENGUN) veya yayıncı (Taylor & Francis Online) ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Test Yılı (Uyarlama): 2022

Referanslar

Yüksel, Ö., Apak, B. & Demirci, Ö. (2022) Turkish version of the Pet Bereavement Questionnaire: Validity, reliability and psychometric properties,. Death Studies. Doi: 10.1080/07481187.2022.2034073

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: tandfonline.com

Ölçeğin orijinal dokümanı (DOCX formatında) buradan indirilebilir: evcil-hayvan-yas-olcegi-toad.docx

Evcil Hayvan Yas Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmuştur ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

• 8- Evcil hayvanıma daha iyi bakamadığım için kendimi çok suçlu hissediyorum.

• 14- Evcil hayvanımın son anları ile ilgili hatıralar aklımdan çıkmıyor.

• 11- Diğer insanlara evcil hayvanımın ölümünde katkıları olduğu için öfkeliyim.