Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği

Özet

Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği (EPDN DÖ), Fatma Ebru İkiz ve Tolga Totan tarafından 2014 yılında geliştirilmiş olan psikolojik danışmanlık alanında kullanılan bir ölçme aracıdır. Bu ölçeğin temel amacı, psikolojik danışmanların sahip olması gereken ve danışma sürecinin etkinliğini doğrudan etkileyen temel kişisel ve mesleki nitelikleri sistematik ve psikometrik açıdan sağlam bir şekilde değerlendirmektir. Ölçek, özellikle danışman adaylarının yetiştirilmesi ve mevcut danışmanların mesleki gelişim ihtiyaçlarının belirlenmesi süreçlerinde kullanılmak üzere tasarlanmıştır. Bu çalışma, Türk örnekleminde etkili danışmanlık vasıflarının teorik yapısını ölçmek için standart bir araç sunmaktadır.

Ölçek geliştirme çalışması, danışmanlık sürecinde başarıyı öngören ve kolaylaştıran faktörlere odaklanarak, niteliklerin çok boyutlu yapısını ortaya koymayı hedeflemiştir. Geliştirme aşamasında, ilgili literatür taraması yapılmış ve madde havuzu oluşturulmuştur. Ölçeğin son formu, alanda çalışan akademisyen ve uzmanların görüşleri doğrultusunda şekillendirilerek, yapı geçerliği ve güvenirlik çalışmaları ile desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Psikolojik danışmanlık, Etkili danışman, Nitelikler, Ölçek geliştirme, Rehberlik, Mesleki yeterlilik, Psikometrik.

Yazarlar

Fatma Ebru İkiz, Tolga Totan

[quads id=5]

Amaç

Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği’nin (EPDN DÖ) temel amacı, psikolojik danışmanların sahip olması gereken kritik beceri ve kişilik özelliklerinin öğrencilerin, süpervizörlerin veya danışanların bakış açısıyla nesnel bir şekilde ölçülmesine olanak sağlamaktır. Ölçek, alanyazında tanımlanan etkili danışman özelliklerini (örneğin, empati, koşulsuz kabul, dürüstlük, etik duyarlılık) kapsayacak şekilde yapılandırılmıştır.

Bu ölçek, özellikle Türkiye’deki psikolojik danışmanlık ve rehberlik programlarında eğitim gören öğrencilerin kendilerini değerlendirmelerine veya süpervizyon süreçlerinde gelişim alanlarının belirlenmesine yardımcı olmak amacıyla geliştirilmiştir. Ölçeğin geliştirilmesi, bu alandaki değerlendirme eksikliğini gidermeyi ve gelecekteki araştırmalara sağlam bir psikometrik araç sunmayı amaçlamıştır.

Yapı (Ölçülen Psikolojik Yapı)

EPDN DÖ, “Etkili Psikolojik Danışman Nitelikleri” olarak adlandırılan çok boyutlu bir yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, genellikle üç ana kategori altında incelenen temel yeterlilikleri içerir:

• Kişisel Nitelikler: Danışmanın öz farkındalığı, dürüstlüğü, esnekliği, kültürel duyarlılığı ve genel ruh sağlığı gibi bireysel özelliklerini kapsar.
• İlişkisel Nitelikler: Danışman ile danışan arasındaki terapötik ilişkinin kalitesini belirleyen empati, saygı, sıcaklık ve koşulsuz kabul gibi Rogers’ın temel koşullarıyla ilişkili becerilerdir.
• Mesleki Yeterlilikler: Etik ilkelere bağlılık, teorik bilgi birikimi, teknik beceriler ve süpervizyona açıklık gibi profesyonel uygulama yetkinliklerini içerir.

Ölçek, bu niteliklerin değerlendirilmesi yoluyla bir danışmanın genel etkinliğine dair kapsamlı bir profil sunmayı hedefler.

Geçerlik

Ölçek geliştirme çalışmasında, geçerlik çalışmaları, aracın amaçladığı yapıyı doğru bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamak için yürütülmüştür. İkiz ve Totan (2014) tarafından yapılan çalışmada, genellikle Kapsam Geçerliği ve Yapı Geçerliği yöntemleri kullanılmıştır.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin, etkili danışmanlık nitelikleri alanını yeterince temsil edip etmediğini belirlemek amacıyla uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik olarak öngörülen boyutlarını ampirik olarak doğrulayan Faktör Analizi yöntemleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin çok boyutlu yapısını destekleyen güçlü kanıtlar sunmuştur.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenilirliği, yani ölçümlerin tutarlılığı ve kararlılığı, iç tutarlılık katsayıları ve muhtemelen test-tekrar test yöntemleriyle değerlendirilmiştir. Güvenirlik analizlerinde, ölçeğin bütünü ve alt boyutları için Cronbach Alfa (Cronbach’s Alpha) katsayısı hesaplanmıştır. Yüksek alfa katsayıları (genellikle .90’ın üzerinde), ölçek maddelerinin tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü göstermiştir. Bu yüksek iç tutarlılık düzeyi, EPDN DÖ’nün danışman niteliklerini kararlı bir şekilde ölçtüğünü işaret etmektedir.

Faktör Analizi

Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği’nin yapı geçerliğini belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) teknikleri uygulanmıştır. AFA, ölçeğin temel yapısını ortaya çıkarmış ve maddelerin hangi alt boyutlar altında toplandığını göstermiştir. Çalışmanın sonuçları genellikle üç veya dört faktörlü bir yapıyı desteklemektedir, bu faktörler Kişisel, İlişkisel ve Mesleki Yeterlilikler gibi teorik temellere dayanmaktadır.

DFA ise, AFA’da ortaya çıkan faktör yapısının teorik modele uygunluğunu ve verilerle ne kadar uyumlu olduğunu test etmek için kullanılmıştır. DFA sonuçları, kabul edilebilir uyum indeksleri (örneğin, RMSEA, CFI, TLI değerleri) göstererek, ölçeğin çok boyutlu yapısının güçlü bir şekilde doğrulandığını ortaya koymuştur.

Ölçme Aracı

Test Türü: Geliştirme (Özgün Ölçek geliştirme çalışması)

Format: Genellikle 5’li Likert tipi derecelendirme ölçeği (Örneğin: 1=Hiç Katılmıyorum, 5=Tamamen Katılıyorum)

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri (Psikolojik Danışmanlık ve Rehberlik/PDR öğrencileri) ve uygulayıcılar.

Yaş Grubu: Yetişkinler (18 yaş ve üzeri)

Popülasyon Detayları: Ölçek geliştirme çalışması genellikle PDR lisans ve yüksek lisans öğrencilerinden oluşan örneklemler üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim veya gözlemci değerlendirme formatında kullanılabilir. Psikometrik test geliştirme standartlarına uygun olarak madde analizi, faktör analizi ve güvenirlik hesaplamaları yapılmıştır.

Anahtar Kelimeler

Etik, Empati, Terapötik ilişki, Mesleki gelişim, Danışman eğitimi, Geçerlik, Güvenirlik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilinmiyor

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected] (Fatma Ebru İkiz)

Yazışma Adresi: Çalışmanın yapıldığı dönemdeki kurumsal adresler (Dokuz Eylül Üniversitesi, Buca Eğitim Fakültesi, İzmir, Türkiye)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2014

İzinler: Ölçek, akademik araştırmalarda ve eğitim amaçlı uygulamalarda genellikle kaynak gösterilerek kullanılabilir. Ticari kullanım veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarlardan izin alınması gerekmektedir.

Ücret: Akademik ve eğitim amaçlı kullanımlar için genellikle ücret talep edilmemektedir.

Kaynaklar

İkiz, F. E., & Totan, T. (2014). Etkili psikolojik danışman niteliklerinin değerlendirilmesine ilişkin ölçek geliştirme çalışması. Türk Psikolojik Danışma ve Rehberlik Dergisi, 5(42), 269-279.

Bu ölçeğin orijinal DOC dosyasına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir:

The original DOC file can be downloaded here: etkili-psikolojik-danisman-niteliklerini-degerlendirme-olcegi-toad.doc

[quads id=5]

Etkili Psikolojik Danışman Niteliklerini Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte yer almadığı için bu bölüm boş bırakılmıştır.

Ölçek maddeleri bu kaynakta sağlanmamıştır.