Etkili Dinleme Becerisi Ölçeği

Özet

Etkili Dinleme Becerisi Ölçeği, Gürbüz Ocak ve Özlem Tiraki tarafından 2019 yılında geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, bireylerin dinleme süreçlerindeki yeterliliklerini ve eğilimlerini ölçmeyi amaçlamaktadır. Başlangıçta daha fazla madde içeren ölçek, uygulanan istatistiksel analizler sonucunda 19 maddeye indirilmiş ve üç ana faktör altında toplanmıştır. Bu faktörler Değerlendirme, Fayda ve Anlama boyutlarını temsil etmektedir. Ölçek, 5’li Likert Ölçeği formatında puanlanmakta olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları V. Turkcess Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi’nde sunulmuştur.

Anahtar Kelimeler

Etkili Dinleme Becerisi, Dinleme Eğitimi, Psikometrik Ölçek Geliştirme, Geçerlik, Güvenirlik, Açımlayıcı Faktör Analizi.

Yazarlar

Gürbüz Ocak, Özlem Tiraki

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin etkili dinleme becerilerini farklı boyutlarıyla sistematik ve güvenilir bir şekilde değerlendirmektir. Dinleme becerisi, eğitim ve sosyal bilimler alanında kritik bir iletişim yeterliliği olarak kabul edildiğinden, bu ölçek bireylerin bu beceriyi ne ölçüde sergilediklerini belirlemeye yardımcı olur.

Ölçek, özellikle eğitim ortamlarında öğrencilerin dinledikleri bilgileri ne kadar doğru anladıklarını, faydalı bilgileri ayıklayabildiklerini ve dinleme eylemine karşı istekli olduklarını saptamak için tasarlanmıştır. Bu sayede, dinleme becerisi eksikliklerinin tespit edilmesi ve bu eksiklikleri gidermeye yönelik eğitim programlarının geliştirilmesi hedeflenmektedir.

Yapı

Etkili Dinleme Becerisi Ölçeği, dinleme yeterliliğini üç temel psikolojik yapı (faktör) üzerinden incelemektedir. Bu üç faktör, dinleme sürecinin bilişsel ve duyuşsal yönlerini kapsamaktadır. Ölçek toplam 19 maddeden oluşmakta ve her madde bu üç faktörden birine hizmet etmektedir.

Faktörler ve madde dağılımları şunlardır:

• Değerlendirme (9 madde): Bu faktör, bireyin dinlediği bilginin doğruluğunu, önemini ve kendi anlama düzeyini sorgulama yeteneğini ölçer. Dinleme sırasında aktif yargılama ve eleştirel düşünme süreçlerini kapsar.
• Fayda (7 madde): Bu faktör, dinlenen materyalden ana fikirleri, önemli ifadeleri ve çıkarımları belirleme becerisine odaklanır. Bireyin dinleme eylemini bir amaç (bilgi edinme) doğrultusunda kullanma yeterliliğini gösterir.
• Anlama (3 madde): Bu faktör, dinleme eylemine karşı gösterilen genel isteklilik ve sesleri anlamlandırma çabasını ölçer. Dinlemeye yönelik motivasyonel ve temel algısal süreçleri temsil eder.

Geçerlik

Ölçeğin yapı geçerliğini test etmek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Başlangıçta geliştirilen 70 civarındaki maddeden, faktör yükleri düşük çıkan veya birden fazla faktöre yüklenen maddeler elenmiştir.

Yapılan Açımlayıcı Faktör Analizi sonucunda 51 madde ölçekten çıkarılmış, böylece ölçeğin nihai formu 19 maddeden oluşmuştur. Bu analiz, ölçeğin teorik olarak öngörülen üç faktörlü yapıyı güçlü bir şekilde desteklediğini göstermiştir. Elde edilen bu 19 maddelik yapı, ölçeğin etkili dinleme becerisi yapısını geçerli bir şekilde ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını belirlemek için Cronbach’ın Alfa Katsayısı hesaplanmıştır. Elde edilen değerler, ölçeğin alt faktörlerinin yüksek düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Faktör bazlı güvenirlik değerleri aşağıdaki gibidir:

• I. Faktör (Değerlendirme): Alfa katsayısı = 0.90
• II. Faktör (Fayda): Alfa katsayısı = 0.83
• III. Faktör (Anlama): Alfa katsayısı = 0.72

Genel olarak, tüm faktörlerin 0.70 üzerindeki Alfa katsayısı değerleri, ölçeğin psikometrik açıdan sağlam bir iç tutarlılığa ve yüksek düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu doğrulamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçek, yapısal geçerliğini kanıtlamak üzere gerçekleştirilen Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) sonucunda üç faktörlü bir yapı sergilemiştir. Bu analiz, dinleme becerisinin tek boyutlu bir yapıdan ziyade çok boyutlu olduğunu ortaya koymaktadır.

Nihai 19 madde, ilgili faktörlere yüklenerek dinleme becerisinin farklı bileşenlerini temsil etmektedir: Değerlendirme (9 madde), Fayda (7 madde) ve Anlama (3 madde). Bu faktör yapısı, araştırmacılara dinleme becerisinin hangi alt bileşeninin daha baskın veya eksik olduğunu belirleme imkanı sunar.

Araç

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir ölçek geliştirme çalışmasıdır)

Format: 19 maddelik çok boyutlu ölçek

Derecelendirme: 5’li Likert Ölçeği (1= hiçbir zaman – 5= her zaman)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Eğitim ve sosyal bilimler alanındaki bireyler (Orijinal çalışma genellikle üniversite öğrencileri veya öğretmen adayları üzerinde yapılmıştır).

Yaş Grubu: Yetişkinler ve ileri düzey öğrenciler.

Popülasyon Detayları: Ölçeğin geliştirme çalışması, Türkiye’deki bir üniversite bünyesinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirimli, kağıt-kalem veya dijital ortamda uygulanabilir.

Anahtar Kelimeler

Değerlendirme Faktörü, Fayda Faktörü, Anlama Faktörü, Likert Tipi Ölçek, Psikometri, Eğitim Bilimleri.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Gürbüz Ocak

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değil.

Kurumsal E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Afyon Kocatepe Üniversitesi (Gürbüz Ocak)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2019

İzinler ve Kullanım: Ölçek, akademik ve araştırma amaçlı kullanımlar için sorumlu yazar ile iletişime geçilerek izin alınması gerekmektedir. Ticari kullanım bilgisi mevcut değildir.

Ücret: Bilgi mevcut değil.

Kaynakça

Ocak, G. ve Tiraki, Ö. (2019). Etkili Dinleme Becerisi Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması. V. Turkcess Eğitim ve Sosyal Bilimler Kongresi Tam Metin Kitapçığı içinde, (s. 1449-1463). İstanbul, Türkiye.

Makalenin kongre tam metin kitapçığına ait bağlantı: 2019.turkcess.net

Ölçeğin orijinal PDF dökümanına aşağıdaki bağlantıdan ulaşılabilir: etkili-dinleme-becerisi-olcegi-toad.pdf

Etkili Dinleme Becerisi Ölçeği Maddeleri

Ölçek 19 madde ve üç faktörden oluşmaktadır.

• Değerlendirme (9m): Dinlediklerimin ne kadar doğru anladığımı sorgularım.
• Fayda (7m): Dinlediğim metindeki önemli ifadeleri bilirim.
• Anlama (3m): ) Dinlediğim sesleri anlamak isterim.