Eşlerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği

Özet

Eşlerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği, ebeveynlerin çocuk yetiştirme süreçlerinde benimsedikleri altı temel tutumu (demokratik, baskıcı-otoriter, aşırı hoşgörülü, aşırı koruyucu, mükemmeliyetçi ve tutarsız) ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Ölçek, ebeveynlik davranışlarının çok boyutlu doğasını ortaya koyarak, özellikle eşler arasındaki tutum farklılıklarını ve bunların psikolojik yapısını belirlemeyi hedefler. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatında yapılandırılmıştır ve geçerlik ile güvenirlik çalışmaları kapsamlı istatistiksel analizlerle (AFA, Cronbach Alfa, test-tekrar test) desteklenmiştir.

Anahtar Kelimeler

Çocuk yetiştirme tutumları, ebeveynlik stilleri, ölçek geliştirme, psikometri, Likert tipi derecelendirme, demokratik tutum, baskıcı-otoriter tutum.

Yazarlar

Arzu Özyürek

Amaç

Ölçeğin temel amacı, eşlerin çocuk yetiştirme süreçlerinde benimsedikleri ve çocuk gelişimini doğrudan etkileyen altı farklı tutumu bilimsel yöntemlerle değerlendirmektir. Bu tutumlar; demokratik, baskıcı-otoriter, aşırı hoşgörülü, aşırı koruyucu, mükemmeliyetçi ve tutarsız stilleri kapsamaktadır.

Bu araç, özellikle evli çiftlerin çocuk yetiştirme yaklaşımlarındaki uyum veya çatışma alanlarını tespit etmek, akademik araştırmalara sağlam veri sağlamak ve aile danışmanlığı veya psikoterapi süreçlerinde ebeveynlere yönelik hedeflenmiş müdahaleler geliştirmek için tasarlanmıştır.

Yapı

Eşlerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği, ebeveynlik literatüründe yaygın olarak kabul görmüş olan altı farklı ebeveynlik tutumu üzerine odaklanmıştır. Bu tutumlar, çocuğa karşı sergilenen beklenti, kontrol ve sevgi düzeylerine göre farklılaşan davranış örüntülerini temsil etmektedir.

• Demokratik Tutum: Çocuğa destekleyici yaklaşım ve kural koymada esneklik.
• Baskıcı-Otoriter Tutum: Yüksek kontrol, düşük sıcaklık ve katı kurallar.
• Aşırı Hoşgörülü Tutum: Düşük kontrol, yüksek sıcaklık ve sınır koymada yetersizlik.
• Aşırı Koruyucu Tutum: Çocuğun bağımsızlığını kısıtlayacak düzeyde müdahale ve kaygı.
• Mükemmeliyetçi Tutum: Çocuğa yüksek başarı beklentisi yükleme.
• Tutarsız Tutum: Farklı zamanlarda veya farklı ebeveynler arasında değişen, öngörülemeyen davranışlar.

Geçerlik

Ölçeğin yapısal geçerliğini saptamak amacıyla, ölçek maddelerinin beklenen alt boyutlara ne kadar uygun dağıldığını belirlemek için Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. Analiz sonuçları, ölçeğin çok faktörlü yapısını başarıyla ortaya koymuştur.

Ek olarak, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen yapıyı temsil edip etmediğini kontrol etmek için görünüş geçerliği çalışması yürütülmüştür. Bu süreçte, alanında uzman kişilerin görüşlerine başvurulmuş ve maddelerin içeriği ile kapsamının psikolojik yapıya uygun olduğu teyit edilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin iç tutarlılığını değerlendirmek üzere Cronbach Alfa güvenirlik katsayısı hesaplanmıştır. Bu katsayılar, ölçek alt boyutlarının tamamı için 0,70 ve üzerinde bulunmuştur, bu da ölçeğin yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğunu göstermektedir.

Zaman içinde ölçüm sonuçlarının kararlılığını belirlemek amacıyla test-tekrar test korelasyonu yöntemi uygulanmıştır. Elde edilen korelasyon katsayıları da 0,70 eşiğinin üzerinde olup, ölçek puanlarının zamana karşı tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır. Ayrıca, maddelerin ayırt edicilik gücünü incelemek için alt ve üst %27’lik dilimlerin madde ortalama puanları karşılaştırılmış ve bu gruplar arasındaki farkların istatistiksel olarak anlamlı olduğu belirlenmiştir.

Faktör Analizi

Ölçeğin faktör yapısını belirlemek amacıyla Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılmıştır. AFA, maddelerin altı temel çocuk yetiştirme tutumu (demokratik, baskıcı-otoriter, aşırı hoşgörülü, aşırı koruyucu, mükemmeliyetçi ve tutarsız) altında gruplandığını ve bu faktörlerin ölçeğin psikolojik yapısını temsil ettiğini göstermiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik çerçevesini ampirik olarak desteklemektedir.

Araç

Test Type: Geliştirme (Özgün Geliştirilmiş Psikolojik Ölçek)

Format: 5’li Likert tipi derecelendirme

Language Available: Türkçe

Population Group: Ebeveynler (Evli veya birlikte yaşayan ve çocuk yetiştiren çiftler)

Age Group: Yetişkin

Population Details: Türkiye’deki ebeveyn nüfusu örneklem alınarak standardize edilmiştir.

Test Methodology: Katılımcılar, kendilerine sunulan her bir maddeyi 5 puanlık Likert skalasında değerlendirir. Derecelendirme sistemi şöyledir: “Tamamen Katılıyorum” (5 puan) ve “Hiç katılmıyorum” (1 puan).

Anahtar Kelimeler

Ebeveynlik, aile terapisi, psikometrik özellikler, yapı geçerliği, iç tutarlılık, test-tekrar test, ebeveynlik stilleri.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: Karabük Üniversitesi (Sorumlu yazarın akademik bağlantısı).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Bu ölçek, Arzu Özyürek tarafından 2018 yılında yayımlanan kapsamlı bir ölçek geliştirme çalışmasının ürünüdür. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazarın iznine başvurulması önerilmektedir.

Test Yılı: 2018

Referanslar

Özyürek, A.(2018). Anne-baba çocuk yetiştirme tutumları ve üç farklı ölçek geliştirme çalışması. Türkiye Sosyal Araştırmalar Dergisi, 22(2), 659-676. Makalenin çevrimiçi bağlantısı: dergipark.org.tr

Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: eslerin-cocuk-yetistirme-tutumlarini-degerlendirme-olcegi-toad.pdf

Eşlerin Çocuk Yetiştirme Tutumlarını Değerlendirme Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Maddeler demokratik, baskıcı-otoriter, aşırı hoşgörülü, aşırı koruyucu, mükemmeliyetçi ve
tutarsız tutuma uygun olarak belirlenmiştir.