Türkçe Öğrenenler i̇çi̇n Di̇nleme Beceri̇si̇ Öz Yeterli̇k Ölçeği̇

Özet

Türkçe Öğrenenler İçin Dinleme Becerisi Öz Yeterlik Ölçeği (TÖDÖYÖ), yabancı dil olarak Türkçe öğrenimi gören bireylerin dinleme yeteneklerine dair öz yeterlik inançlarını bilimsel olarak ölçmek amacıyla 2016 yılında geliştirilmiş bir araçtır. Ölçek, Havva Yaman ve F. M. Tulumcu tarafından yürütülen geliştirme çalışmaları sonucunda ortaya çıkmıştır. Bu ölçek, dinleme becerisinin farklı bilişsel düzeylerini (temel bilgi, kavrama-sentez ve üst düzey değerlendirme) kapsayan çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Ölçek, dil öğreniminde önemli bir motivasyon kaynağı olan öz yeterlik algısını nicel verilerle ortaya koyarak, öğretmenlere ve araştırmacılara değerli geri bildirimler sunmayı amaçlamaktadır.

Anahtar Kelimeler

Öz yeterlik, Dinleme Becerisi, Türkçe Öğrenenler, Yabancı Dil Olarak Türkçe, Ölçek Geliştirme, Likert.

Yazarlar

Havva Yaman, F. M. Tulumcu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, Türkçe’yi yabancı dil olarak öğrenen bireylerin dinleme etkinliklerini başarılı bir şekilde gerçekleştirme kapasitelerine duydukları güven düzeyini (öz yeterlik inancını) belirlemektir. Bu ölçüm, öğrencilerin kişisel algılarını ortaya çıkararak, eğitim programlarının ve materyallerinin öğrencilerin gerçek ihtiyaçlarına ve algılanan zorluklarına göre düzenlenmesine olanak tanır.

Ölçek, aynı zamanda, dinleme becerisinin farklı karmaşıklık seviyelerindeki görevlere yönelik öz yeterlik algısının ayrıştırılmasını sağlamayı hedefler. Bu sayede, temel düzeyde bilgi algılama ile eleştirel analiz ve değerlendirme gibi üst düzey bilişsel süreçler arasındaki öz yeterlik farkları tespit edilebilir ve hedef kitleye yönelik spesifik müdahale stratejileri geliştirilebilir.

Yapı

Türkçe Öğrenenler İçin Dinleme Becerisi Öz Yeterlik Ölçeği, öz yeterlik teorisi çerçevesinde yapılandırılmıştır. Ölçek, dinleme becerisini tek bir bütün olarak değil, farklı bilişsel görevleri içeren çok boyutlu bir yapı olarak ele alır. Bu çok boyutlu yapı, öğrencilerin kendilerini ne kadar yeterli gördüklerini detaylı bir şekilde analiz etmeye imkan verir.

Ölçek, toplam 18 maddeden oluşmakta olup, bu maddeler üç ana alt boyutta toplanmıştır. Bu alt boyutlar, dinleme sürecindeki bilişsel hiyerarşiyi yansıtır: Temel Bilgi Düzeyi (anlama ve hatırlama), Kavrama–Sentez (bilgiyi işleme ve ilişkilendirme) ve Üst Düzey Değerlendirme (eleştirel düşünme ve yargılama). Bu faktörler, dinleme becerisinin sadece pasif bilgi alımından ibaret olmadığını, aynı zamanda aktif bilişsel süreçler gerektirdiğini göstermektedir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, geliştirme makalesinde detaylandırılmıştır. Ölçeğin yapı geçerliği, uygulanan Faktör Analizi sonuçları ile desteklenmiştir. Bu analizler, 18 maddenin teorik olarak öngörülen üç alt boyutu doğruladığını göstermiştir. Maddelerin faktör yükleri ve alt boyutlar arasındaki korelasyonlar, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı (dinleme becerisine yönelik öz yeterlik) başarılı bir şekilde temsil ettiğini kanıtlamaktadır.

Kapsam geçerliği açısından, ölçek maddelerinin yabancı dil olarak Türkçe öğrenenlerin dinleme deneyimlerini ve karşılaştıkları zorlukları yeterince temsil etmesi sağlanmıştır. Bu, uzman görüşleri alınarak ve ilgili literatür taranarak gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin, dinleme becerisinin temel, orta ve ileri düzeydeki tüm yönlerini içermesi hedeflenmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplamaları ile gerçekleştirilmiştir. Geliştirme çalışmasında, ölçeğin genel olarak yüksek düzeyde iç tutarlılığa sahip olduğu raporlanmıştır (spesifik katsayılar mevcut kaynakta belirtilmemiştir, ancak geliştirme makalesinde mevcuttur). Yüksek güvenirlik katsayısı, ölçek maddelerinin kendi alt boyutları içinde tutarlı bir şekilde aynı yapıyı ölçtüğünü ve dolayısıyla ölçüm sonuçlarının kararlılığını sağlamaktadır.

Alt boyutlar bazında da güvenirlik analizleri yapılmıştır. Her bir alt boyutun (Temel Bilgi Düzeyi, Kavrama–Sentez, Üst Düzey Değerlendirme) ayrı ayrı yüksek güvenirlik değerleri sergilemesi, ölçeğin sadece bütün olarak değil, parçalı analizlerde de güvenilir sonuçlar ürettiğini göstermektedir. Bu, araştırmacıların spesifik dinleme yeterlik alanlarına odaklanmasına imkan tanır.

Faktör Analizi

Türkçe Öğrenenler İçin Dinleme Becerisi Öz Yeterlik Ölçeği’nin yapısal temeli, Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak belirlenmiştir. Analiz sonucunda, ölçeğin toplam varyansın önemli bir kısmını açıklayan, 18 maddeden oluşan ve üç faktörlü bir yapıya sahip olduğu tespit edilmiştir. Bu üç faktör, dinleme becerisinin hiyerarşik doğasını yansıtmaktadır:

1. Temel Bilgi Düzeyi (11 madde): Dinlenen metindeki açık ve doğrudan bilgileri anlama, kelime ve cümle düzeyinde temel anlamı çıkarma yeterliği.
2. Kavrama–Sentez (4 madde): Dinlenen bilgileri birleştirme, ana fikri çıkarma, çıkarımda bulunma ve anlamı yapılandırma yeterliği.
3. Üst Düzey Değerlendirme (3 madde): Dinlenen içeriği eleştirel olarak değerlendirme, yargılama, amaç ve ton gibi gizli anlamları yorumlama yeterliği.

Bu faktör yapısı, ölçeğin sadece yüzeydeki anlama becerisini değil, aynı zamanda derinlemesine bilişsel işlemeyi gerektiren yeterlikleri de ölçtüğünü kanıtlamaktadır.

Araç

Test Türü: Geliştirme Türü Psikolojik Ölçek

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Dil Formatı: Türkçe

Popülasyon Grubu: Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğrenenler

Yaş Grubu: Genellikle üniversite düzeyindeki veya yetişkin yabancı dil öğrencileri

Popülasyon Detayları: Türkçe Öğretim Merkezlerinde (TÖMER) veya benzeri kurumlarda Türkçe öğrenimi gören farklı dil seviyelerindeki öğrenciler.

Test Metodolojisi: Ölçek, 5’li Likert ölçeği formatında derecelendirilmiştir. Katılımcılardan, her bir dinleme becerisi ifadesine ne kadar güvendiklerini belirtmeleri istenir. Puanlama genellikle “Hiç Yeterli Değilim” (1) ile “Tamamen Yeterliyim” (5) arasında değişmektedir.

Anahtar Kelimeler

Ölçme ve Değerlendirme, Öz Yeterlik, Dil Eğitimi, Dinleme Anlama, Yabancı Dil Olarak Türkçe Öğretimi, Faktör Yapısı.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Havva Yaman

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Kaynakta belirtilmemiştir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Kurumsal Adres: Sakarya Üniversitesi (Sorumlu Yazarın Affilasyonu)

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2016 (Yayın Tarihi)

Kullanım İzinleri ve Ücret: Ölçek, akademik araştırmalarda genellikle referans gösterilerek ücretsiz kullanılabilir. Ticari veya büyük ölçekli uygulamalar için yazarla iletişime geçilmesi önerilir.

Kaynaklar

• Yaman, H. ve Tulumcu, F. M. (2016). Yabancı Dil olarak Türkçe Öğrenenler İçin Dinleme Becerisi Öz Yeterlik Ölçeği geliştirilmesi. Turkish Studies, 11(3), 2371-2386.
• Makalenin orijinal bağlantısı: turkishstudies.net
• Ölçeğin orijinal PDF dosyası burada indirilebilir: turkce-ogrenenler-icin-dinleme-becerisi-oz-yeterlik-olcegi-toad.pdf

Türkçe Öğrenenler İçin Dinleme Becerisi Öz Yeterlik Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri, orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek, 18 madde ve 3 alt boyuttan oluşmaktadır:

• Temel Bilgi Düzeyi (11 m): Bu alt boyut, dinlenen metinlerdeki temel bilgileri anlama ve ayırt etme becerisine yönelik öz yeterlik algısını ölçer.
• Kavrama–Sentez (4 m): Bu alt boyut, dinlenen bilgileri birleştirme, metnin ana fikrini çıkarma ve çıkarımlar yapma becerisine yönelik öz yeterlik algısını ölçer.
• Üst Düzey Değerlendirme (3 m): Bu alt boyut, dinlenen metni eleştirel olarak değerlendirme, konuşmacının amacını ve bakış açısını analiz etme gibi ileri düzey bilişsel yeterliklere yönelik öz yeterlik algısını ölçer.