Etik Tüketici Ölçeği

Özet

Etik Tüketici Ölçeği, etik tüketim davranışlarını ve eğilimlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir ölçektir. Bu ölçek, Saray ve Hazer (2017) tarafından Türkçe diline uyarlama çalışması yapılarak psikometrik özellikleri incelenmiştir. Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin iki faktörlü bir yapı sergilediği ve Hacettepe Üniversitesi örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olduğu tespit edilmiştir. Ölçek, tüketicilerin etik ikilemler karşısındaki tutumlarını ve satın alma kararlarındaki ahlaki hassasiyetlerini değerlendirmek için kullanılmaktadır.

Anahtar Kelimeler

Etik, Tüketici Davranışı, Etik Tüketici, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Geçerlilik, Güvenilirlik.

Yazarlar

Mehveş Tuğçe Saray, Oya Hazer

Amaç

Bu çalışmanın temel amacı, Etik Tüketici Ölçeği’nin Türkçe konuşan popülasyonlarda kullanılabilirliğini sağlamak üzere dilsel ve kültürel uyarlamasını gerçekleştirmektir. Ölçek, bireylerin satın alma kararlarında etik ve ahlaki faktörleri ne ölçüde göz önünde bulundurduklarını tespit etmeyi hedeflemektedir. Orijinal ölçeğin Türkçe versiyonunun psikometrik özelliklerinin incelenmesi, geçerli ve güvenilir bir araç sunulmasını sağlamıştır.

Ölçeğin nihai amacı, akademik araştırmacılara ve pazarlama uzmanlarına, etik tüketim eğilimlerini nicel olarak ölçebilecekleri standart bir araç sağlamaktır. Bu sayede, etik pazarlama stratejilerinin geliştirilmesine ve tüketici davranışlarının daha derinlemesine anlaşılmasına katkıda bulunulması amaçlanmıştır.

Yapı

Etik Tüketici Ölçeği, bireylerin etik olarak sorumlu tüketim pratiklerine yönelik tutumlarını ölçen psikolojik bir yapıyı değerlendirir. Bu yapı, tüketicinin sosyal ve çevresel etkileri göz önünde bulundurarak bilinçli kararlar alma eğilimini kapsar. Ölçeğin iki boyutlu yapısı, etik tüketimin farklı yönlerini (örneğin, pozitif etik davranışlar ve negatif etik davranışlardan kaçınma) yansıttığı varsayımına dayanmaktadır.

Ölçülen temel yapı, etik sorumluluk bilinciyle hareket eden tüketicinin, ürün ve hizmet seçimlerinde sadece kişisel faydayı değil, aynı zamanda toplum ve çevre üzerindeki etkileri de dikkate alma derecesidir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlilik çalışması, faktör analizine dayanarak gerçekleştirilmiştir. Analizler, ölçeğin iki faktörlü yapısının toplam varyansın % 66,673 oranında açıklandığını göstermiştir. Bu yüksek varyans açıklama oranı, ölçeğin ölçmeyi amaçladığı yapıyı yeterli düzeyde temsil ettiğini ortaya koymaktadır.

Uyarlama çalışmasından elde edilen veriler, ölçme aracının yapısal olarak tutarlı ve geçerli olduğunu desteklemiştir. Elde edilen bu sonuçlar, ölçeğin iki boyutlu bir yapı olarak kullanılabileceği sonucunu pekiştirmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, iç tutarlılık yöntemi kullanılarak hesaplanmıştır. İki faktör altında yer alan 8 maddelik nihai ölçeğin tümü için iç tutarlılık katsayısı olan Cronbach Alpha değeri 0.789 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, sosyal bilimler araştırmaları için kabul edilebilir veya iyi düzeyde bir güvenilirliğe işaret etmektedir.

Güvenilirlik sonuçları, ölçeğin maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu ve farklı zamanlarda benzer sonuçlar verme potansiyeline sahip olduğunu göstermiştir. Çalışmanın genel bulguları, kullanılan ölçme aracının hem geçerli hem de güvenilir olduğunu kanıtlamıştır.

Faktör Analizi

Yapılan faktör analizi, ölçeğin orijinal yapısına uygun olarak iki boyutlu bir yapıyı desteklemiştir. Bu iki faktör, toplam varyansın % 66,673 gibi önemli bir kısmını açıklamaktadır. Bu bulgu, ölçeğin maddelerinin iki temel etik tüketici boyutuna ayrıldığını ve bu boyutların ölçülen yapıyı temsil etmede oldukça güçlü olduğunu göstermektedir.

Başlangıçta 18 maddeden oluşan ölçeğin, faktör yükleri ve analiz sonuçları doğrultusunda 8 maddelik nihai bir versiyona indirgenerek iki faktör altında toplanabileceği sonucuna varılmıştır. Bu indirgeme, ölçeğin pratik kullanımını kolaylaştırırken, psikometrik sağlamlığını korumuştur.

Ölçme Aracı

Test Çeşidi: Uyarlama (Adaptation)

Format: Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri (Genç Yetişkinler)

Yaş Grubu: Belirtilmemiş (Ancak üniversite öğrencisi popülasyonu)

Popülasyon Detayları: Hacettepe Üniversitesi örneklemi üzerinde uygulanmıştır.

Test Metodolojisi: 5’li Likert tipi derecelendirme. (1= Kesinlikle yanlış olduğuna inanıyorum – 5= Kesinlikle yanlış olmadığına inanıyorum).

Madde Sayısı: Başlangıçta 18 madde; psikometrik analizler sonrası kullanılan versiyon 8 madde (iki faktör altında).

Anahtar Kelimeler

Etik Tüketim, Tüketici Tutumu, Psikometrik Özellikler, Faktör Yapısı, Cronbach Alpha, Ölçek Geliştirme, Ahlaki Karar Verme.

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Mehveş Tuğçe Saray

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Sağlanmamıştır

Bağlı Kuruluş E-posta Adresleri: [email protected]

Yazışma Adresi: Makalede belirtilmiştir (Hacettepe Üniversitesi ile ilişkili).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Saray ve Hazer tarafından 2017 yılında yayımlanan makale ile Türkçe literatüre kazandırılmıştır. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için genellikle yazarlarla iletişime geçilmesi önerilmektedir. Sorumlu yazarın iletişim bilgileri mevcuttur.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıda belirtilen adresten indirilebilir:

Orijinal PDF belgesi buradan indirilebilir: etik-tuketici-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

• Saray, M.T., ve Hazer, O.( 2017). Etik Tüketici Ölçeğinin Türkçe uyarlaması; geçerlilik ve güvenilirliğine ilişkin bir çalışma: Hacettepe üniversitesi örneklemi. International Journal Of Education Technology and Scientific Researches, 4, 258-283.

Etik Tüketici Ölçeği Maddeleri

Ölçek maddelerinin tam metinleri bu kaynakta sağlanmamıştır. Ancak ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme ile yanıtlanan toplam 18 maddeden (nihai faktör yapısında 8 madde) oluşmaktadır. Yanıt formatı şöyledir:

1. 1 = Kesinlikle yanlış olduğuna inanıyorum
2. 2 = Yanlış olduğuna inanıyorum
3. 3 = Ne yanlış ne doğru olduğuna inanıyorum
4. 4 = Doğru olduğuna inanıyorum
5. 5 = Kesinlikle yanlış olmadığına inanıyorum (Doğru olduğuna inanıyorum)