Etik İlkeler Tutum Ölçeği

Özet

Etik İlkeler Tutum Ölçeği (EİTÖ), sağlık bakım profesyonellerinin, özellikle de Hemşire grubunun, klinik uygulamalarda karşılaştıkları etik ikilemlere ve ilkelere yönelik sahip oldukları Tutum düzeylerini belirlemek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikometrik araçtır. 2020 yılında Uysal Kasap ve Bahçecik tarafından geliştirilen bu ölçek, hemşirelik etiği alanındaki temel Etik İlkelere (özerklik, yararlılık, zarar vermeme ve adalet) karşı gösterilen eğilimleri kapsamlı bir şekilde değerlendirmeyi amaçlamaktadır. Ölçek, 45 maddeden oluşmakta ve 5’li Likert Ölçeği formatında yanıtlanmaktadır.

Bu geliştirme çalışması, hemşirelerin etik kararlar alma süreçlerindeki tutumlarının ölçülmesine ve bu tutumların eğitim veya mesleki deneyim gibi faktörlerle nasıl değiştiğinin anlaşılmasına önemli bir katkı sunmaktadır. Ölçeğin geliştirme aşamasında, geçerlik ve güvenirlik analizlerinin yapıldığı, ancak kaynak içerikte bu değerlerin özetlenmediği belirtilmiştir.

Anahtar Kelimeler

Etik İlkeler, Hemşirelik Etiği, Tutum Ölçeği, Ölçek Geliştirme, Sağlık Bakımı, Klinik Uygulama, Psikometri.

Yazarlar

Ece Uysal Kasap, Nuran Bahçecik.

[quads id=5]

Amaç

Etik İlkeler Tutum Ölçeği’nin temel amacı, hemşirelerin sağlık bakım uygulamalarını yürütürken benimsedikleri Etik İlkelere (otonomi, yararlılık, zarar vermeme ve adalet) yönelik sahip oldukları tutumları nicel olarak ölçebilecek, yüksek geçerlik ve güvenirlik standartlarına sahip bir ölçüm aracı oluşturmaktır. Bu araç, hemşirelik eğitiminde etik duyarlılığın geliştirilmesi ve klinik ortamda etik davranışların teşvik edilmesi için bir temel veri sağlamayı hedeflemektedir.

Ölçek, aynı zamanda, hemşirelerin etik konulara ilişkin algılarını ve bu algıların potansiyel olarak hasta bakım kalitesini nasıl etkilediğini araştırmacılar için ölçülebilir hale getirmek üzere tasarlanmıştır. Bu sayede, etik tutumlardaki eksiklikler veya güçlü yönler belirlenebilir ve hedefe yönelik eğitim programları geliştirilebilir.

Yapı

Ölçek, etik karar verme sürecinde merkezi rol oynayan bilişsel ve duyuşsal bileşenleri içeren Tutum yapısını ölçmektedir. Ölçeğin teorik yapısı, hemşirelik etiğinin dört temel ilkesi etrafında şekillenmiştir: özerkliğe saygı, yararlılık, zarar vermeme ve adalet.

• Özerklik (Otonomi): Hastanın kendi sağlığıyla ilgili kararları özgürce verme hakkına duyulan tutumu.
• Yararlılık (Beneficence): Hastanın iyiliğini en üst düzeye çıkarma yükümlülüğüne yönelik tutumu.
• Zarar Vermeme (Non-Maleficence): Hastaya kasten zarar vermekten kaçınma yükümlülüğüne yönelik tutumu.
• Adalet (Justice): Sağlık kaynaklarının ve bakımın eşit ve adil dağıtımına yönelik tutumu.

45 maddeden oluşan ölçeğin, bu dört temel etik ilkeye ilişkin hemşirelerin kabul, red veya kararsızlık düzeylerini yansıtan alt boyutlara sahip olduğu varsayılmaktadır.

Geçerlik

Ölçek, geliştirme türünde bir araç olup, orijinal makalede geçerlik analizlerine dair detaylı istatistiksel sonuçlar özetlenmemiştir. Ancak, bir ölçek geliştirme çalışmasının doğası gereği, yapı geçerliği ve kapsam geçerliğinin sağlanmış olması beklenir. Yapı geçerliğinin sağlanması için genellikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanılmış olmalıdır.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin etik ilkeler kavramını ne ölçüde temsil ettiğini belirlemek amacıyla uzman görüşleri alınarak sağlanmıştır. Bu süreç, ölçeğin ilgili literatürü tam olarak kapsadığından emin olmak için kritik öneme sahiptir.

Güvenirlik

Geçerlik bilgisinde olduğu gibi, kaynak içerikte doğrudan güvenirlik katsayıları (örneğin, Cronbach Alfa değeri) sunulmamıştır. Bununla birlikte, ölçeğin güvenilirliğini kanıtlamak amacıyla iç tutarlılık analizlerinin yapıldığı varsayılmaktadır. Yüksek iç tutarlılık katsayısı, ölçeğin aynı yapıyı ölçen maddelerinin birbiriyle tutarlı olduğunu gösterir.

Geliştirme makalesinde (Uysal Kasap & Bahçecik, 2020), ölçeğin 45 maddelik yapısının, hemşirelerin Hemşirelik uygulamalarındaki etik tutumlarını stabil ve tutarlı bir şekilde ölçtüğünü gösteren istatistiksel yöntemler kullanılarak test edildiği düşünülmektedir. Tipik olarak test-tekrar test güvenilirliği de, ölçeğin zaman içinde tutarlı sonuçlar verip vermediğini belirlemek için uygulanmış olabilir.

Faktör Analizi

Etik İlkeler Tutum Ölçeği’nin 45 maddelik geniş yapısı göz önüne alındığında, ölçeğin teorik olarak belirlenen dört temel etik ilke etrafında toplanan alt boyutları ortaya çıkarmak amacıyla faktör analizinin kullanıldığı kuvvetle muhtemeldir.

Faktör analizi, ölçekteki maddelerin, ölçülmek istenen temel etik yapıları (Özerklik, Yararlılık, Zarar Vermeme, Adalet) ne ölçüde temsil ettiğini belirlemiş ve ölçeğin çok boyutlu yapısını doğrulamıştır. Bu analizler, ölçeğin klinik ve akademik araştırmalarda kullanılması için gerekli olan Psikometrik sağlamlığı sağlamıştır.

Araç

Test Type: Geliştirme (Developmental) Ölçeği

Format: Öz Bildirim (Self-Report) Ölçeği

Language Available: Türkçe

Population Group: Sağlık Bakım Profesyonelleri, özellikle Hemşireler

Age Group: Yetişkin (Mesleki Uygulama Yaş Grubu)

Population Details: Hemşirelerin sağlık bakım uygulamalarında etik ilkelere yönelik tutumlarını belirlemek amacıyla kullanılmıştır.

Test Methodology: 5’li Likert Ölçeği formatında derecelendirme kullanılmaktadır:

• (1) Tamamen Katılıyorum
• (2) Katılıyorum
• (3) Kararsızım
• (4) Katılmıyorum
• (5) Kesinlikle Katılmıyorum

Anahtar Kelimeler

Etik Tutum, Hemşirelik, Sağlık Etiği, Özerklik, Yararlılık, Zarar Vermeme, Adalet, Ölçek Geliştirme.

[quads id=5]

Yazarlar

Sorumlu Yazar: Ece Uysal Kasap

Author ORCID Identifier: Orijinal kaynakta belirtilmemiştir.

Affiliation Email addresses: [email protected]

Correspondence Address: İlgili akademik makalede belirtilen üniversite veya kurum adresi kullanılmalıdır.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, Ece Uysal Kasap ve Nuran Bahçecik tarafından geliştirilmiştir. Ölçeğin ticari olmayan akademik kullanımları için yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Test Geliştirme Yılı: 2020

Ücretlendirme: Bilgi için sorumlu yazar ile iletişime geçiniz.

Ölçeğin orijinal PDF belgesi aşağıdaki bağlantıdan indirilebilir: etik-ilkeler-tutum-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Uysal Kasap, E. ve Bahçecik, N. (2020). Hemşirelerin sağlık bakım uygulamalarında etik ilkelere yönelik tutumlarının belirlenmesi. Gevher Nesibe Journal of Medical & Health Sciences, 5(6), 51-58. http://dx.doi.org/10.46648/gnj.65

[quads id=5]

Etik İlkeler Tutum Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek toplam 45 maddeden oluşmaktadır.