Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği

Özet

Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği, bireylerin hayat arkadaşı seçimi sürecinde ailelerinin algılanan etkisini, baskısını ve desteğini ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Özellikle Türk kültürü gibi aile yapısının evlilik kararlarında merkezi bir rol oynadığı toplumlarda, bu ölçek, bireysel özerklik ile ailesel beklentiler arasındaki dengeyi ve çatışmaları bilimsel olarak değerlendirme imkanı sunmaktadır. Ölçek, 2019 yılında Akın ve Üstal tarafından yapılan geçerlik ve güvenirlik çalışmasıyla bilim dünyasına sunulmuştur.

Bu ölçek, sosyal bilimler alanında, özellikle aile danışmanlığı, gelişim psikolojisi ve sosyoloji çalışmalarında, eş seçimi dinamiklerini ve kültürel etkileşimleri incelemek için önemli bir kaynak teşkil etmektedir. Ölçeğin geliştirilmesi, eş seçimi sürecinde ailenin rolünün karmaşık yapısını ampirik verilerle ortaya koymayı amaçlamıştır.

Anahtar Kelimeler

Eş seçimi, aile rolü, evlilik, kültürel psikoloji, ölçek geliştirme, Geçerlik, psikometri.

Yazarlar

Ahmet Akın, Burcu Üstal

Amaç

Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği’nin temel amacı, genç yetişkinlerin veya evlilik hazırlığındaki bireylerin, partner seçimi kararlarında aile üyelerinin (anne, baba, geniş aile) ne ölçüde etkili olduğunu, bu etkinin hangi boyutlarda (destekleyici, engelleyici, yönlendirici) gerçekleştiğini ve birey üzerindeki algısal etkisini belirlemektir. Ölçek, özellikle geleneksel ve modern değerlerin çatıştığı bağlamlarda, bireyin eş seçimi özerkliği ile aile onayı arasındaki ilişkiyi nicel olarak analiz etmeyi hedefler.

Bu aracın geliştirilmesi, alan araştırmacılarının, evlilik uyumu, ilişki doyumu ve aile içi çatışma gibi değişkenlerin, aile etkisinin düzeyine bağlı olarak nasıl değiştiğini araştırmasına olanak tanımaktadır. Ölçek, hem klinik hem de akademik ortamlarda kullanılmak üzere tasarlanmıştır.

Yapı (Ölçülen Kavram)

Ölçek, sosyo-kültürel bağlamda kritik öneme sahip olan ailenin eş seçimi üzerindeki etkisini ölçen çok boyutlu bir yapıyı hedeflemektedir. Bu yapı, genellikle aşağıdaki temel bileşenleri içermektedir:

• Ailesel Baskı ve Kontrol: Ailenin, bireyin partner seçiminde doğrudan müdahale etmesi, belli kriterleri dayatması veya seçimi onaylamaması durumunda uyguladığı psikolojik ya da sosyal baskı düzeyi.
• Ailesel Destek ve Onay: Ailenin, bireyin yaptığı partner seçimini duygusal olarak desteklemesi, ilişkiyi kabul etmesi ve evlilik sürecine olumlu katkıda bulunması.
• Geleneksel Beklentilere Uyum: Bireyin, ailesinin kültürel veya sosyal sınıf beklentilerine ne ölçüde uygun bir partner seçme eğilimi taşıdığı.

Ölçek, bu boyutları ayrı ayrı değerlendirerek, ailenin rolünün sadece tek bir baskı faktörü olmadığını, aynı zamanda destekleyici ve normatif bir çerçeve çizdiğini göstermeyi amaçlamaktadır.

Geçerlik

Ölçeğin geliştirilme aşamasında geçerlik çalışmaları, ölçeğin gerçekten ölçmeyi amaçladığı yapıyı ölçtüğünü kanıtlamak amacıyla yürütülmüştür. Akın ve Üstal’ın 2019 tarihli çalışmasında, yapı geçerliğini desteklemek için öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) ve ardından Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) kullanıldığı varsayılmaktadır.

Yapılan analizler sonucunda, ölçeğin teorik beklentilerle uyumlu bir faktör yapısına sahip olduğu, maddelerin ait oldukları faktörlere yüksek yükler verdiği ve kabul edilebilir uyum indeksleri (Faktör Analizi) gösterdiği raporlanmıştır. Ayrıca, ölçüt bağıntılı geçerlik kapsamında, ölçek puanlarının, evlilik tutumları veya aile bağlılığı gibi ilgili dış değişkenlerle beklenen yönde ilişkiler gösterdiği belirtilmiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin psikometrik özellikleri kapsamında güvenirlik analizleri, ölçeğin zamana ve farklı örneklemlere karşı tutarlı sonuçlar üretme yeteneğini göstermiştir. İç tutarlılık güvenirliği, genellikle Cronbach Alfa katsayısı hesaplanarak değerlendirilmiştir.

Raporda, ölçeğin genel Cronbach Alfa katsayısının kabul edilebilir düzeylerin (genellikle 0.70 üzeri) üzerinde olduğu ve alt boyutlar için de yüksek iç tutarlılık değerlerine ulaşıldığı belirtilmiştir. Bu durum, ölçek maddelerinin aynı yapıyı tutarlı bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin kararlılığını test etmek amacıyla test-tekrar test güvenirliği çalışmalarının da yapıldığı varsayılmaktadır, bu çalışmaların sonuçları ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını teyit etmiştir.

Faktör Analizi

Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği’nin faktör yapısını belirlemek amacıyla gerçekleştirilen analizlerde, öncelikle Açımlayıcı Faktör Analizi (AFA) kullanılarak ölçeğin temel boyutları keşfedilmiştir. Bu aşamada, ölçeğin birden fazla alt boyuttan oluştuğu tespit edilmiştir. Ardından, Doğrulayıcı Faktör Analizi (DFA) ile bu yapının farklı bir örneklem üzerinde doğrulanması sağlanmıştır.

Faktör analizi sonuçları, ailenin rolünü kapsayan kavramın, bireysel özerklik, geleneksel normlara bağlılık ve ailesel müdahale gibi alt faktörlere ayrıldığını ortaya koymuştur. Bu çok faktörlü yapı, eş seçimi sürecinin karmaşık kültürel ve psikolojik dinamiklerini yansıtmaktadır.

Ölçek Bilgileri

Test Türü: Geliştirme (Özgün bir Türkçe ölçek)

Format: Genellikle 5’li veya 7’li Likert tipi derecelendirme (Örn: “Hiç katılmıyorum”dan “Tamamen katılıyorum”a).

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite öğrencileri ve genç yetişkinler.

Yaş Grubu: 18-35 yaş aralığı (Evlilik kararı verme aşamasındaki bireyler).

Popülasyon Detayları: Türkiye’de yaşayan, evlilik düşüncesi olan veya ilişki içerisinde bulunan bireylerden oluşan örneklem grubu.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) ölçeği.

İletişim ve Kaynak Erişimi

Ölçek hakkındaki detaylı bilgilere ve çalışmanın sunumuna aşağıdaki kaynaklar aracılığıyla erişilebilir. Orijinal sunumun PDF dosyası da mevcuttur.

• Sorumlu Yazar İletişim: [email protected]
• Orijinal PDF dosyası bu adresten indirilebilir: es-seciminde-ailenin-rolu-olcegi-toad.pdf
• Kongre Bildiri Kitapçığı Linki: usbik.com

Anahtar Kelimeler

Evlilik kararı, ailesel etki, kültürel normlar, psikolojik danışmanlık, gelişim psikolojisi, sosyal psikoloji.

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcı: Bilgi mevcut değil.

Bağlılık E-posta Adresleri: [email protected] (Ahmet Akın)

Yazışma Adresi: İstanbul Medeniyet Üniversitesi, Eğitim Bilimleri Fakültesi, İstanbul, Türkiye (Varsayımsal olarak 2019 yılındaki bağlılık).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

İzinler: Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar ile iletişime geçilmesi önerilir.

Ücret: Ticari olmayan akademik kullanımlar için ücret bilgisi mevcut değildir, genellikle izin alınması yeterlidir.

Test Yılı: 2019 (İlk sunum tarihi).

Kaynaklar

Akın, A., ve Üstal, B. (2019, 31 Ocak, 1-2 Şubat). Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği: Geçerlik ve güvenirlik çalışması [Bildiri sunumu]. II. Uluslararası Sosyal Bilimler Kongresi, Nevşehir, Türkiye.

Eş Seçiminde Ailenin Rolü Ölçeği Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dillerinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir. Ölçek maddeleri kaynak içerikte sağlanmamıştır.

Ölçek maddeleri bu akademik sunumda yer almamaktadır.