Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeği

Özet

Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeği (MAMSÖ), bireylerin eğitim alanlarını ve gelecekteki mesleklerini seçme süreçlerinde rol oynayan içsel ve dışsal motivasyon faktörlerini ölçmek amacıyla geliştirilmiş bir araçtır. Esin Atav ve B. D. Altunoğlu tarafından 2013 yılında Türkçe’ye uyarlanan bu ölçek, Türk kültürü bağlamında psikometrik özelliklerinin incelenmesi ve geçerliğinin sağlanması amacıyla yürütülmüştür. Ölçek, toplam 21 maddeden ve dört alt boyuttan oluşmaktadır. Yapılan çalışmalar, MAMSÖ’nün mesleki ve akademik seçim motivasyonunu güvenilir ve geçerli bir şekilde ölçtüğünü göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Meslek seçimi, alan seçimi, motivasyon, içsel motivasyon, dışsal motivasyon, uyarlama, psikometrik özellikler.

Yazarlar

Esin Atav, B. D. Altunoğlu.

Amaç

Ölçeğin temel amacı, bireylerin (özellikle lise veya üniversite öğrencilerinin) kariyer ve eğitim alanı seçimlerini yönlendiren içsel motivasyon kaynaklarını (yetenek, ilgi, toplumsal önem) ve dışsal motivasyon kaynaklarını (kolaylık, çalışma koşulları, ücret) sistematik olarak değerlendirmektir. Bu uyarlama çalışması, orijinal ölçeğin Türk örnekleminde geçerli ve güvenilir bir ölçme aracı olarak kullanılabilmesini sağlamayı hedeflemiştir.

Ölçek, eğitim danışmanlığı ve kariyer rehberliği alanlarında öğrencilerin tercih süreçlerini daha iyi anlamak ve onlara uygun rehberlik stratejileri geliştirmek için kritik veriler sunmaktadır. Motivasyon faktörlerinin belirlenmesi, öğrencilerin gelecekteki akademik başarıları ve mesleki tatmin düzeyleri hakkında önemli ipuçları sağlamaktadır.

Yapı

Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeği, motivasyon kavramının kariyer tercihlerine özel bir uygulamasını ölçmektedir. Ölçeğin psikolojik yapısı, dört temel alt boyutta incelenen 21 maddeden oluşur. Bu yapı, motivasyonun sadece genel bir kavram olarak değil, alana (eğitim) ve mesleğe yönelik spesifik içsel ve dışsal itici güçler olarak ayrıştırılmasını sağlamaktadır.

Dört alt boyut, öğrencilerin karar verme süreçlerindeki farklı etki alanlarını temsil eder: İçsel Alan Seçimi (kişisel yetenek ve ilgi), Dışsal Alan Seçimi (eğitimin zorluk derecesi gibi çevresel faktörler), İçsel Meslek Seçimi (mesleğin toplumsal önemi veya kişisel değerler) ve Dışsal Meslek Seçimi (çalışma saatleri, ücret gibi pratik koşullar).

Geçerlik

Ölçeğin Türkçe formunun geçerlik çalışmaları, Atav ve Altunoğlu (2013) tarafından detaylıca incelenmiştir. Bu çalışmalar kapsamında hem Kapsam Geçerliği hem de Yapı Geçerliği analiz edilmiştir.

Kapsam geçerliği, ölçek maddelerinin ölçülmek istenen teorik yapıyı yeterince temsil edip etmediğini kontrol etmiştir. Yapı geçerliği ise, ölçeğin teorik olarak beklendiği gibi dört farklı faktör altında toplandığını doğrulamak amacıyla Faktör Analizi teknikleri kullanılarak incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin teorik yapısının Türk örnekleminde de tutarlı olduğunu göstermiştir.

Güvenirlik

Güvenirlik çalışmaları, ölçeğin tutarlılığını ve kararlılığını belirlemek üzere gerçekleştirilmiştir. İncelenen güvenirlik yöntemleri arasında Düzeltilmiş Madde-Toplam Korelasyonu, İki Yarı Test Korelasyonu ve Cronbach Alfa İç Tutarlılık Katsayısı bulunmaktadır.

İç tutarlılık katsayıları, ölçeğin alt boyutlar bazında yeterli düzeyde güvenirliğe sahip olduğunu göstermiştir. Genel ölçek için ve alt boyutlar için elde edilen Cronbach Alfa değerleri şu şekildedir:

• Birinci alt boyut (genel): 0.76
• İkinci alt boyut (görev merkezli kaygılar): 0.73
• Üçüncü alt boyut: 0.76

Bu değerler, sosyal bilimler araştırmaları için genellikle kabul edilebilir düzeyde olup, ölçeğin ölçtüğü yapının içsel olarak tutarlı olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeği, 4 alt boyut ve 21 maddeden oluşan bir yapıya sahiptir. Yapı geçerliğini belirlemek amacıyla uygulanan Faktör Analizi, maddelerin beklenen teorik faktörlere yüklendiğini ortaya koymuştur. Bu faktör yapısı, motivasyonun hem akademik alan seçimi hem de meslek seçimi bağlamında içsel ve dışsal dinamiklerini ayrıştırmaktadır.

Faktör yapısındaki alt boyutlar ve madde sayıları şöyledir:

• İçsel Alan Seçimi: 3 madde (Örn: Seçtiğim öğrenim dalındaki yeteneklerim)
• Dışsal Alan Seçimi: 6 madde (Örn: Öğrenimin pek de zor olmayacağı düşüncesi)
• İçsel Meslek Seçimi: 8 madde (Örn: Öğretmenlik mesleğinin toplum için önemi)
• Dışsal Meslek Seçimi: 4 madde (Örn: Uygun çalışma saatleri)

Araç

Test Type: Uyarlama (Adaptation)

Format: Kağıt-kalem uygulaması, öz bildirime dayalı ölçek.

Language Available: Türkçe

Population Group: Lise veya üniversite öğrencileri (Meslek ve alan seçimi aşamasındaki bireyler).

Age Group: Genç yetişkinlik ve ergenlik dönemi (Genellikle 15-25 yaş aralığı).

Population Details: Ölçeğin uyarlama çalışması, Türkiye’deki lise ve/veya üniversite öğrencileri örnekleminde gerçekleştirilmiştir.

Test Methodology: Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanmaktadır. Katılımcılardan her bir maddeye ne ölçüde katıldıklarını belirtmeleri istenir.

Derecelendirme: 5’li Likert tipi (1= hiç katılmıyorum – 5= tamamen katılıyorum).

Anahtar Kelimeler

Kariyer rehberliği, mesleki seçim, öğrenci motivasyonu, iç tutarlılık, Faktör Analizi, geçerlik.

Yazarlar

Author ORCID Identifier: Bilinmiyor

Affiliation Email addresses: [email protected] (Sorumlu Yazar Esin Atav)

Correspondence Address: Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi (Uyarlama çalışmasının yapıldığı kurum).

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Test Yılı: 2013 (Uyarlama çalışmasının yayınlandığı yıl).

İzinler ve Ücret: Ölçeğin akademik ve araştırma amaçlı kullanım izinleri için sorumlu yazar Esin Atav ile iletişime geçilmesi gerekmektedir.

Ölçeğin orijinal PDF versiyonu şu adresten indirilebilir: meslek-ve-alan-seciminde-motivasyon-olcegi-toad.pdf

Kaynaklar

Atav, E., ve Altunoğlu, B. D. (2013). Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeğinin Türkçe formunun geçerlik ve güvenirlik çalışması. Hacettepe Üniversitesi Eğitim Fakültesi Dergisi, 28(2), 58-70.

Makalenin tam metnine aşağıdaki bağlantıdan erişilebilir: efdergi.hacettepe.edu.tr

Meslek ve Alan Seçiminde Motivasyon Ölçeği Maddeleri

Ölçek toplam 4 alt boyut ve 21 maddeden oluşmaktadır. Aşağıda alt boyutlar ve bu boyutları temsil eden örnek maddeler belirtilmiştir:

• İçsel Alan Seçimi (3 madde): Seçtiğim öğrenim dalındaki yeteneklerim
• Dışsal Alan Seçimi (6 madde): Öğrenimin pek de zor olmayacağı düşüncesi
• İçsel Meslek Seçimi (8 madde): Öğretmenlik mesleğinin toplum için önemi
• Dışsal Meslek Seçimi (4 madde): Uygun çalışma saatleri