Babalık Rolü Algı Ölçeği (BRAÖ)

Özet

Babalık Rolü Algı Ölçeği (BRAÖ), babaların kendi babalık rollerine ilişkin algılarını ve bu role atfettikleri değerleri sistematik olarak ölçmek amacıyla geliştirilmiş özgün bir psikolojik ölçme aracıdır. Ölçek, özellikle babalarıyla yüksek ve düşük düzeyde çatışma yaşayan ergenlerin babalarının algılarını karşılaştırmayı amaçlayan bir yüksek lisans tezi kapsamında Yaşar Kuzucu tarafından 1999 yılında geliştirilmiştir.

BRAÖ, babaların çocuk yetiştirme, duygusal katılım ve aile içi sorumluluklara dair kişisel inançlarını değerlendirmeye olanak tanır. Ölçek, 5’li Likert tipi derecelendirme formatını kullanarak katılımcıların ifadelerin kendilerine ne ölçüde uygun olduğunu belirlemelerini ister. Psikometrik özellikleri, sosyal beğenirlik faktöründen bağımsız çalıştığını ve kabul edilebilir düzeyde güvenilirliğe sahip olduğunu göstermektedir.

Anahtar Kelimeler

Babalık, Rol Algısı, Baba-Ergen Çatışması, Psikometrik Ölçek, Aile Psikolojisi, Ebeveynlik Rolü.

Yazarlar

Yaşar Kuzucu

Amaç

Ölçeğin temel amacı, babalık rolünün yetişkin erkekler tarafından nasıl algılandığını, yorumlandığını ve içselleştirildiğini nicel olarak ölçmektir. Bu algıların, babanın çocuklarıyla özellikle ergenlik dönemindeki çocuklarıyla kurduğu ilişki kalitesi ve yaşadığı çatışma düzeyi gibi önemli aile dinamikleriyle nasıl ilişkilendiğini incelemek üzere tasarlanmıştır.

BRAÖ, araştırmacılara babalık rolüne dair kültürel ve bireysel farklılıkları tespit etme ve babalıkla ilgili eğitim ve müdahale programlarının etkinliğini değerlendirme imkanı sunar.

Yapı

BRAÖ, literatürde Babalık Rolü Algısı olarak tanımlanan psikolojik yapıyı ölçmektedir. Bu yapı, babanın aile içindeki görevlerini, çocuklarına rehberlik etme biçimlerini, duygusal destek sağlama kapasitesini ve disiplin yöntemlerini kapsayan kişisel inançlar sistemini ifade eder.

Ölçek, babanın bu rollere ilişkin tutumlarını ve kendini yeterlilik düzeyini, belirli davranış ve düşünce kalıpları üzerinden değerlendirerek çok boyutlu bir algı profili çıkarmayı hedefler. Algı, katılımcıların ifadeleri “hiç uygun değil” (1) ile “tamamen uygun” (5) arasında derecelendirmesiyle belirlenir.

Geçerlik

Ölçeğin geçerlik çalışmaları, öncelikle sosyal beğenirlik faktöründen ne ölçüde etkilendiğini belirlemeye odaklanmıştır. Bu amaçla, Kamil Kozan (1983) tarafından geliştirilen sosyal beğenirlik ölçeği kullanılmıştır. Geçerlik çalışması için seçilen 30 kişilik baba grubuna, BRAÖ uygulanmadan önce açık uçlu bir soru sorulmuş, ardından her iki ölçek birlikte verilmiştir.

Yapılan analizde, BRAÖ puanları ile sosyal beğenirlik puanları arasındaki korelasyon değeri r= 0.30 olarak hesaplanmıştır. Bu değerin p<.05 düzeyinde istatistiksel olarak anlamsız (manidar olmayan) bulunması, ölçeğin geçerliğine önemli bir kanıt sağlamaktadır. Bu sonuç, babaların kendilerini sosyal olarak daha beğenilir gösterme eğilimlerinin, Babalık Rolü Algı Ölçeği üzerindeki etkisinin düşük olduğunu ve ölçeğin gerçek algıyı ölçtüğünü göstermektedir.

Güvenirlik

BRAÖ’nün güvenirliği, hem zaman içindeki tutarlılığı hem de iç tutarlılığı incelenerek belirlenmiştir. Zaman içindeki tutarlılığı değerlendirmek amacıyla test-tekrar yöntemi kullanılmıştır. Bu çalışma için belirlenen 30 babaya ölçek, dört hafta arayla iki kez uygulanmıştır.

İki uygulama sonucunda elde edilen puanlar arasındaki ilişki, Pearson Momentler Çarpımı Korelasyon Katsayısı ile analiz edilmiş ve sonuçta r=0.60 (p<.05) düzeyinde, istatistiksel olarak manidar bir ilişki bulunmuştur. Bu korelasyon katsayısı, ölçeğin zaman içinde kararlı ölçümler sağladığını göstermektedir. Ayrıca, ölçeğin maddelerinin iç tutarlığına bakılmış ve Cronbach Alfa Katsayısı 0.75 olarak hesaplanmıştır. Bu değer, ölçek maddelerinin aynı yapıyı ölçme konusunda iyi bir uyum sergilediğini ve psikometrik açıdan kabul edilebilir bir iç tutarlılığa sahip olduğunu kanıtlamaktadır.

Faktör Analizi

Ölçeğin geliştirilme sürecine dair kaynak metinde faktör yapısına ilişkin detaylı bir bilgi sunulmamıştır. Ancak, ölçeğin bir geliştirme çalışması olması, babalık rolünün farklı boyutlarını (örneğin, duygusal katılım, otorite, rehberlik) temsil eden alt boyutlara sahip olabileceğini düşündürmektedir. Yapı geçerliğinin sağlanması amacıyla geliştirme aşamasında keşfedici ya da doğrulayıcı faktör analizinin yapıldığı varsayılmaktadır.

Araç

Test Tipi: Geliştirme Ölçeği (Özgün Ölçek)

Format: 5’li Likert Tipi Derecelendirme (1= Hiç uygun değil – 5= Tamamen uygun)

Mevcut Diller: Türkçe

Popülasyon Grubu: Babalar

Yaş Grubu: Yetişkinler (Baba rolünü üstlenen bireyler)

Popülasyon Detayları: Ölçek, babalık rolü algısını ölçmek üzere geliştirilmiş olup, geçerlik ve güvenirlik çalışmaları 30 kişilik baba grupları üzerinde gerçekleştirilmiştir.

Test Metodolojisi: Öz bildirim (Self-report) yöntemi kullanılarak, katılımcıların babalık rolüyle ilgili ifadelere katılma düzeylerini belirtmeleri beklenir.

Anahtar Kelimeler

Sosyal Beğenirlik, Test-Tekrar Güvenirliği, İç Tutarlılık, Korelasyon, Babalık Rolü Algısı, Psikolojik Ölçüm.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 1999 yılında bir akademik çalışma (yüksek lisans tezi) kapsamında geliştirilmiştir. Ölçeğin kullanımı için sorumlu yazar Yaşar Kuzucu ile iletişime geçilmesi önerilir. Akademik araştırmalarda (tezler, makaleler) kaynak gösterilerek kullanımı genellikle mümkündür.

Kaynaklar

Kuzucu, Y. (1999). Babalarıyla çatışma düzeyi yüksek ve düşük olan ergenlerin ve babalarının babalık rolüne ilişkin algılarının karşılaştırılması (Yüksek lisans tezi). Ankara Üniversitesi Sosyal Bilimler Enstitüsü, Ankara.

Ölçeğin orijinal PDF’i buradan indirilebilir: babalik-rolu-alcegi-brao-toad.pdf

Teze ilişkin YÖK Ulusal Tez Merkezi bağlantısı: tez.yok.gov.tr

Babalık Rolü Algı Ölçeği (BRAÖ) Maddeleri

ÖNEMLİ: Aşağıdaki ölçek maddeleri orijinal dilinde korunmalı ve hiçbir şekilde değiştirilmemelidir.

Ölçek maddeleri, orijinal kaynak metinde sağlanmamıştır.