Erteleyici Bilişler Ölçeği

Özet

Erteleyici Bilişler Ölçeği (EBÖ), bireylerin görevleri erteleme eğilimlerinin altında yatan olumsuz veya işlevsiz bilişsel kalıpları ve düşünce yapılarını ölçmek amacıyla geliştirilmiş psikometrik bir araçtır. Bu ölçek, orijinal yabancı dildeki bir aracın uyarlama çalışması olup, Türk kültürüne ve diline uygunluğunu sınamak üzere Genç ve Barut (2018) tarafından gerçekleştirilmiştir. Ölçeğin temel amacı, Erteleme davranışına yol açan düşünceleri nicel olarak değerlendirerek, psikolojik danışma ve terapi süreçlerinde hedef bilişsel çarpıtmaları belirlemeye yardımcı olmaktır.

Anahtar Kelimeler

Erteleyici Bilişler Ölçeği, Erteleme, Biliş, Ölçek Uyarlaması, Psikometri, Akademik Erteleme, Bilişsel Değerlendirme.

Yazarlar

Ahmet Genç, Yasin Barut

[quads id=5]

Amaç

Erteleyici Bilişler Ölçeği’nin temel amacı, erteleme davranışının ardındaki bilişsel mekanizmaları Türkçe konuşan popülasyonlarda güvenilir ve geçerli bir şekilde değerlendirebilecek bir araç sağlamaktır. Bu uyarlama çalışması, uluslararası alanda kabul görmüş bir bilişsel erteleme ölçeğini Türkçeye kazandırarak, hem akademik araştırmalara hem de klinik uygulamalara katkıda bulunmayı hedeflemiştir.

Ölçek, özellikle öğrencilerin ve yetişkinlerin akademik veya mesleki görevleri erteleme süreçlerinde deneyimledikleri; başarısızlık korkusu, mükemmeliyetçilikle ilgili kaygılar, düşük öz-yeterlik inançları veya görevden kaçınma stratejileri gibi bilişsel bileşenleri tespit etmeyi amaçlamaktadır.

Yapı

Ölçek, bireylerin erteleme davranışını tetikleyen veya sürdüren işlevsiz bilişler yapısını ölçmektedir. Bu yapı, genellikle görevden kaçınmaya, öz düzenleme eksikliğine ve zaman yönetimi sorunlarına yol açan içsel diyalogları ve inançları kapsar. Erteleyici bilişler, bireylerin bir göreve başlama veya devam etme konusundaki algılarını çarpıtarak, eylemi geciktirmeyi rasyonelleştirmelerine neden olur.

Bu bilişsel model, ertelemenin sadece bir davranışsal sorun değil, aynı zamanda altta yatan düşünce hatalarının bir sonucu olduğunu varsayar. Dolayısıyla, ölçek, bu bilişsel hataların yoğunluğunu ve türünü belirleyerek, Bilişsel Davranışçı Terapi (BDT) gibi müdahale yaklaşımları için kritik başlangıç verileri sunar.

Geçerlik

Erteleyici Bilişler Ölçeği’nin Türkçe uyarlama çalışmasında, ölçeğin yapısal uygunluğunu ve ölçmek istediği yapıyı ne derece doğru ölçtüğünü belirlemek üzere psikometrik analizler gerçekleştirilmiştir. Uyarlama çalışmalarında genellikle yapı geçerliği, açımlayıcı ve/veya doğrulayıcı faktör analizleri ile incelenir.

Bu çalışmada, ölçeğin orijinal yapıyı koruyup korumadığı test edilmiş, ayrıca ölçüt bağımlı Geçerlik kapsamında erteleme veya ilgili psikolojik yapılarla (örn., kaygı, depresyon) ilişkisi incelenmiştir. Bu analizler, ölçeğin Türk popülasyonunda erteleyici bilişleri geçerli bir biçimde ölçebildiğini göstermeyi hedeflemiştir.

Güvenirlik

Ölçeğin güvenirlik analizleri, ölçüm sonuçlarının tutarlılığını ve istikrarını değerlendirmeyi amaçlamıştır. Güvenirlik kapsamında, ölçeğin iç tutarlılık katsayısı (Cronbach Alfa) hesaplanmıştır. Yüksek iç tutarlılık değerleri, ölçek maddelerinin aynı psikolojik yapıyı ölçmekte ne kadar uyumlu olduğunu gösterir.

Uyarlama çalışmasında elde edilen Güvenirlik katsayıları, Erteleyici Bilişler Ölçeği’nin Türkçe formunun güvenilir bir ölçüm aracı olduğunu desteklemektedir. Ayrıca, test-tekrar test güvenilirliği gibi analizler, ölçeğin zaman içinde kararlı sonuçlar verdiğini göstermek için de uygulanmış olabilir.

Faktör Analizi

Erteleyici Bilişler Ölçeği’nin faktör yapısının incelenmesi, Türkçe formun orijinal ölçekle aynı boyutları temsil edip etmediğini doğrulamak için kritik öneme sahiptir. Uyarlama çalışması kapsamında gerçekleştirilen faktör analizi, ölçeğin erteleyici bilişleri temsil eden alt boyutlara ayrılıp ayrılmadığını belirlemiştir.

Bu analizler sonucunda, ölçeğin maddelerinin kuramsal olarak beklenen bilişsel alt faktörler altında toplandığı ve bu faktörlerin erteleme davranışının farklı yönlerini açıkladığı gösterilmiştir. Bu yapısal doğrulama, ölçeğin kültürel adaptasyonunun başarılı olduğunu ve psikometrik açıdan sağlam bir temele oturduğunu teyit eder.

Araç Bilgileri

Test Türü: Uyarlama

Format: Bilişsel Değerlendirme Öz Bildirim Ölçeği

Mevcut Dil: Türkçe

Popülasyon Grubu: Üniversite Öğrencileri ve Genel Yetişkin Popülasyon

Yaş Grubu: Ergenlik sonrası ve Yetişkinlik

Popülasyon Detayları: Uyarlama çalışması, genellikle üniversite öğrencilerinden oluşan bir örneklem üzerinde yürütülmüştür, bu da akademik erteleme bağlamında yüksek kullanışlılık sağlar.

Test Metodolojisi: Psikometrik Uyarlama ve Doğrulama Çalışması (Bildiri Sunumu aracılığıyla yayımlanmıştır).

Anahtar Kelimeler

Erteleme Bilişleri, Öz Düzenleme, Psikolojik Danışma, Bilişsel Çarpıtmalar, Ölçek Geliştirme, Güvenilirlik, Geçerlilik.

[quads id=5]

Yazarlar

Yazar ORCID Tanımlayıcısı: Bilgi mevcut değildir.

İletişim E-posta Adresi: [email protected]

Yazışma Adresi: Bilgi mevcut değildir.

İzinler, Ücret ve Test Yılı

Ölçek, 2018 yılında 20. Uluslararası Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi’nde bildiri olarak sunulmuştur. Ölçeğin kullanımıyla ilgili izinler ve telif hakları için sorumlu yazar Ahmet Genç ile iletişime geçilmesi gerekmektedir. Kullanım ücreti bilgisi kaynaklarda belirtilmemiştir.

Bu ölçeğin tam metin bildirisine ait kaynak bağlantısı (2018.pdrkongreleri.org) ve orijinal PDF dosyası aşağıda belirtilen kaynaklarda yer almaktadır.

Kaynaklar

• Genç, A., ve Barut, Y. (2018, 25-27 Ekim). Erteleyici Bilişler Ölçeği: Türkçe uyarlama, geçerlik ve güvenirlik çalışması [Bildiri sunumu]. 20. Uluslararası Psikolojik Danışma ve Rehberlik Kongresi, Samsun, Türkiye.

• Bildirinin tam metin kaynağına buradan ulaşılabilir: 2018.pdrkongreleri.org

• Ölçeğin orijinal PDF belgesi burada mevcuttur: erteleyici-bilisler-olcegi-toad.pdf

[quads id=5]

Erteleyici Bilişler Ölçeği Maddeleri

IMPORTANT: The following scale items must be preserved in their original language and must not be changed in any way.

Ölçek maddeleri, sunulan kaynak içeriğinde doğrudan yer almamaktadır. Maddeler, bildirinin tam metin içeriğinde (yukarıda bağlantısı verilen PDF dosyasında) detaylı olarak incelenebilir.